© ANP / Jonas Roosens

Gesprek over Europa

Een goed gesprek over de Europese Unie komt maar niet van de grond. Follow the Money wil daar verandering in brengen. Samen met jou. Wat willen we met Europa? Dit dossier is een eerste aanzet voor een gesprek over een andere Europese Unie. Lees meer

Iedereen heeft er een mening over, maar een echt gesprek over de Europese Unie wordt nauwelijks gevoerd. En dat is jammer, want het voortbestaan van de Unie is niet zo vanzelfsprekend als het ooit was. Niet alleen de eenheidsmunt euro wankelt, het hele Europese project zelf dreigt als een kaartenhuis ineen te zakken. Het uiteenvallen van de EU zou enorme gevolgen voor elke Nederlander – en elke Europese burger – hebben. Die angst lijkt politici en beleidsmakers te verlammen. Discussies over de EU worden doodgeslagen met  apocalyptische visioenen, van zowel voor- als tegenstanders. 

Tegelijk is het duidelijk dat dit niet het Europa is waarvan gedroomd werd. Europese samenwerking blijkt in de praktijk vaak een ondoorzichtig spel van lobby's en achterkamertjespolitiek. De parlementaire controle daarop is gebrekkig. 'Brussel' is bijna synoniem geworden met bureacratie, spilzucht, gesjoemel, bemoeizucht, zelfverrijking en zelfs corruptie. 

Bij veel burgers in alle lidstaten leeft het gevoel dat de voordelen van de Unie niet langer opwegen tegen de nadelen. Dat zij in wezen niet zoveel aan de EU hebben en dat het een moloch is die over hun identitieit heenwalst. Een Unie die de economische voordelen vooral sluist naar grote ondernemingen. 'Een verzorgingsstaat voor multinationals', zoals onze columnist Christiaan Vos dat noemde.

Is het mogelijk om de EU op zo'n manier te hervormen dat niet grote, multinationale ondernemingen het meest profiteren van de Europese samenwerking –  maar de Unie de belangen van de Europese burger dient? Zo ja, hoe dan? En zo nee, hoe gaan we dan wél verder? Daarover willen we op Follow the Money samen met jou een constructief gesprek voeren. We willen dat doen met behulp van ons panel Europa, wat nu? Op die plek zullen we je onder meer vragen stellen en kunnen we het gesprek met elkaar voeren.

54 Artikelen

Werkwijze Europese Raad van Ministers 'onverenigbaar' met recht op transparantie

De parlementair advocaat velt een vernietigend oordeel over het niveau van openheid bij de Europese Raad van Ministers. Uit haar brief aan de Tweede Kamer blijkt echter ook dat Nederland weinig kan beginnen, omdat de Raad zélf toestemming moet geven voor meer openheid.

In de discussie over de Europese Unie gaat het vaak gaat het over hoe we de macht verliezen aan ‘Brussel,’ over hoe mijlenver de Europese besluitvorming van ons af staat en hoe lastig dit te begrijpen is. Een eerste stap voor het oplossen van dit probleem is meer informatie, openheid of transparantie over de EU, van de EU. Deze week bleek de Raad van Ministers het gebrek aan openheid juist zelf in stand houdt — en dat is in strijd met de Europese wet.

Uit een juridische analyse die de Nederlandse parlementair advocaat (niet te verwarren met de Landsadvocaat) op verzoek van de Tweede Kamer heeft uitgevoerd blijkt dat de zeer beperkte mate van openheid bij het belangrijke EU-orgaan de Raad van Ministers in strijd is met de Europese transparantiewet. ‘Onverenigbaar,’ noemt ze dit.

Raad van Ministers

Het draait dus om de de Raad van Ministers. In deze overleggroep zitten alle Europese ministers van een bepaald beleidsterrein. Zodra het bijvoorbeeld gaat over handelsverdragen gaat voor Nederland minister van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking Lilianne Ploumen naar Brussel. Voor visserij is het Martijn van Dam, de staatssecretaris van Economische Zaken. De 28 ministers ontmoeten elkaar in Brussel. Er volgt dan een vergadering, stukken worden ingebracht, verslagen getypt en knopen doorgehakt. Het probleem is dat vrijwel niets van die vergaderingen en de aanloop openbaar is.

Het probleem is dat vrijwel niets van die vergaderingen en de aanloop openbaar is.

‘Als burgers om die documenten vragen, wordt als regel cruciale informatie, zoals de individuele posities van lidstaten, weggelaten,’ schreef Tweede Kamerlid Pieter Omtzigt (CDA) de voorzitter van de Commissie Informatievoorziening Europese Unie in een serie voorstellen uit november 2016 om Europese transparantie te bevorderen.

De Tweede Kamer stelde na de voorstellen voor om de parlementair advocaat de kwestie verder te laten onderzoeken en te laten toetsen of de gebrekkige informatievoorziening van de Raad wel is toegestaan volgens het Europese transparantierecht: ‘Indien de parlementair advocaat strijdigheid constateert, zal de regering actie ondernemen om deze strijdigheid tegen te gaan,’ schreef Omtzigt.

Afgelopen maandag stuurde de parlementair advocaat haar analyse naar de Kamer. Zij gaat daarin veel verder dan het als ‘strijdig’ aanmerken van de omgang met informatie door de Raad van Ministers. Volgens de parlementair advocaat is het niet openbaar maken van informatie ‘onverenigbaar’ met het Europese recht op transparantie.

Klem

Nederland mag nu echter niet op eigen houtje informatie die voortkomt uit de Raad van Ministers online gaan zetten. Dit komt omdat Nederland zich net als alle andere Europese landen heeft vastgelegd op een ‘citeerverbod’ over de informatie die voortkomt uit de Raad van Ministers (de zogenaamde Richtsnoeren). De parlementair advocaat schrijft erover in de brief:

Nederland als lidstaat in de Raad heeft ingestemd met de tekst van de Richtsnoeren […] Tegen die achtergrond menen wij dat het de Nederlandse regering niet vrijstaat om eenzijdig en zonder voorafgaande afstemming met de Raad over te gaan tot intrekking van het citeerverbod.

Nederland had wel beroep kunnen aantekenen om het citeerverbod in de Richtsnoeren ‘in rechte aan te vechten,’ maar de termijn daarvoor is intussen verstreken. De enige mogelijkheid om iets te veranderen aan het citeerverbod is door overeenstemming binnen de Raad van Ministers.

De Raad van Ministers moet beslissen over haar eigen mate van transparantie

Dit leidt tot de aparte situatie waarbij Nederland misschien wel meer openheid wil, maar deze niet krijgt zolang de andere landen dit in de Raad tegenhouden. Voorts moet dus de Raad van Ministers beslissen over haar eigen mate van transparantie hoewel het Europese transparantierecht voorschrijft dat ze hieraan moet voldoen. Een curieuze situatie.

Wanbeheer

De advocaat schrijft dat er vele fronten kan worden gewerkt aan een oplossing. Zo kan de regering aandringen op meer openheid bij de Raad; de Tweede Kamer kan dit ook doen, net zoals het Europese Parlement. De advocaat stelt dat het Europees Parlement de Raad van Ministers aan kan spreken ‘op wat zou kunnen worden aangemerkt als een systematische schending van het Europese transparantierecht’. De advocaat houdt hier een slag om de arm, omdat niet alles wat de Raad doet geheim blijft.

De Europese Ombudsman kan ook worden ingeschakeld, maar dit raadt de advocaat af. Het indienen van een formele klacht bij de Ombudsman betekent namelijk dat er sprake is van praktijken ‘waarvan de klager meent dat deze “wanbeheer” opleveren,’ schrijft ze. De advocaat vraagt zich af of zo’n classificering niet te ver gaat. ‘Wij vragen ons in dit kader af of het wenselijk is dat leden van nationale parlementen besluiten of praktijken van de Raad aanmerken als “wanbeheer”.’

9 maart: een Gepeperd Gesprek

Het gesprek over de toekomst van de Europese Unie is het belangrijkste dat er op dit moment in ons deel van de wereld bestaat. En toch wil het maar niet van de grond komen. Dat is vreemd: de onvrede over de EU is immers groter dan ooit. Het Europa van nu lijkt alleen nog maar over markt te gaan en schiet democratisch en bestuurlijk tekort. Er moet iets gebeuren, maar wat? Is er ook een ánder Europa denkbaar? Tijd voor een gepeperd gesprek.

Op donderdag 9 maart brengt Follow the Money Wim Boonstra, chef-econoom van Rabobank, journalist Hella Hueck, filosoof/fiscalist Christiaan Vos en Europa-specialist van D66 Kees Verhoeven samen met de altijd goedgebekte FTM-hoofdredacteur Eric Smit. Het doel: het eens stevig over de toekomst van Europa hebben. Save the date en verzeker je nu van een ticket!

Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

Over de auteur

Mitchell van de Klundert

Mitchell van de Klundert (1990) onderzoekt voor Follow the Money internationale handels- en investeringsverdragen, de voeding...

Dit artikel zit in het dossier

Gesprek over Europa

Gevolgd door 762 leden

Een goed gesprek over de Europese Unie komt maar niet van de grond. Follow the Money wil daar verandering in brengen. Samen m...

Volg dossier