De macht van de zorgverzekeraars

Meer vrijheid was misschien wel de belangrijkste belofte bij de introductie van marktwerking in de zorg. Vrijheid voor nieuwe aanbieders om te laten zien dat het beter kon en vrijheid voor de patiënt om zelf een zorgverlener te kiezen. Lees meer

Die vrijheid staat ter discussie. De zorgverzekeraars, als beheerders van de premiegelden, willen meer macht om te bepalen waar het aan uitgegeven mag worden en meer invloed om zorgverleners te sturen middels contractafspraken.

Artikel 13 van de Zorverzekeringswet (ZVW) bepaalt dat verzekeraars ook een vergoeding (van in de praktijk zo'n 80 procent van de prijs) moet betalen wanneer een patiënt kiest voor een zorgverlener zonder contract. Daar wilden de verzekeraars graag van af. Minister Edith Schippers loodste vorig jaar een wetsvoorstel door de Kamer dat artikel 13 zo wijzigt dat verzekeraars niet langer verplicht zijn om die vergoeding te betalen. Daarmee kon de verzekeraar in feite bepalen welke zorgverleners economisch bestaansrecht houden en welke niet - en zou het een stuk makkelijker worden om in contracten vast te leggen hoe zorg precies verleend moet worden. Zorgverleners uit allerlei branches maakten zich zorgen over deze toename van macht van de verzekeraar en verzetten zich het afgelopen jaar heftig tegen de wetswijziging en zorgde in de Kamer bijna voor een kabinetscrisis en sneuvelde uiteindelijk in de senaat. Follow the Money publiceerde talrijke artikelen over dit proces. We laten het  daar niet bij zitten.

Follow the Money volgt de ontwikkelingen rond zorgverzekeraars op de voet en investeert in diepgaand onderzoek. Hieronder de resultaten van onze inspanningen.

43 Artikelen

Wetswijziging artsenkeuze dreigt hinderpaal voor patiënt te worden

5 Connecties

Onderwerpen

Schippers zorgverzekeraar vrije artsenkeuze

Organisaties

Overheid

Werkvelden

Zorg

Vrije artsenkeuze zou een van de belangrijkste drijfkrachten moeten zijn in de vrije zorgmarkt. Maar als minister Schippers erin slaagt de Zorgverzekeringswet te wijzigen is het afgelopen met kiezen. Wat zijn de gevolgen voor de patiënt?

Het was tot voor kort één van de stokpaardjes van het nieuwe zorgstelsel: gaat heen en kiest vrijuit uw dokter of therapeut! Wie bleef er nu nog vanzelfsprekend hangen bij zijn specialist/tandarts/fysiotherapeut? Keuzevrijheid zou de marktwerking bevorderen doordat patiënten, in hun rol als kritische consumenten, de beste behandelaar uit zouden zoeken, daarbij varende op het kompas van de expertise van hun zorgverzekeraar.  

De patiënt moest en zou shoppen - althans in 2011 nog wel - commercial van VGZ.

  Nu dreigt het afgelopen te zijn met het recht op vrije keuze van arts of therapeut. Als de door minister Edith Schippers (VWS) voorgestelde wijziging van de Zorgverzekeringswet het haalt, valt er voor de consument niet veel meer te kiezen dan het door de zorgverzekeraar bepaalde aanbod van ziekenhuizen, specialisten en paramedici. Wat gaat er precies veranderen ten opzichte van nu? Zorgverzekeraars zijn nu voor alle verzekerden verplicht om een vergoeding (in de praktijk zo'n 80 procent) te betalen voor behandelingen, ook wanneer die uitgevoerd worden door artsen of behandelaars waar ze geen contract mee hebben. In de wet staat dat de vergoeding ten minste zo hoog moet zijn dat de prijs geen 'hinderpaal' vormt voor de patiënt. Het is dat zogenaamde hinderpaalcriterium waar Schippers vanaf wil: zorgverzekeraars moeten de vrijheid krijgen om desgewenst helemaal niets te vergoeden aan niet-gecontracteerde behandelaars. In principe geldt dit overigens alleen voor natura-verzekerden, mensen die vergoed worden in zorg, niet in geld. Mensen die bereid zijn iets meer te betalen voor een restitutiepolis, aldus Schippers, kunnen gewoon nog hun eigen behandelaar kiezen. Maar hoe lang nog, is onduidelijk. In het regeerakkoord is ook het voornemen opgenomen om de restitutiepolis te laten verdwijnen uit het zorglandschap, waarmee vrije artsenkeuze definitief verleden tijd lijkt.

Wat betekent dat?

Ten eerste betekent de wetswijziging dus dat patiënten in de praktijk hun behandeling voor de volle mep zelf zullen moeten betalen als ze een arts of therapeut hebben die niet bij hun verzekeraar onder contract staat. Om extra kosten te voorkomen moeten patiënten van tevoren uitzoeken of de verzekering hun fysiotherapeut of uroloog gecontracteerd heeft. Zo niet, dan rest de keuze voor een van de collega-artsen die de zorgverzekeraar wel vergoedt. Dat is nog vrij eenvoudig online uit te zoeken. De meeste zorgverzekeraars hebben een tool op hun website waar gecontracteerde zorgverleners in te vinden zijn. Ingewikkelder wordt het wanneer een patiënt wordt doorverwezen, of zijn vaste behandelaar niet kwijt wil. Als die nu onder contract staat bij de verzekeraar blijft de patiënt recht houden op vergoeding, maar als er nu al een deel bijbetaald moet worden betaalt de patiënt straks dus de hele rekening. Om dat te voorkomen moet hij nagaan met welke verzekeraars zijn arts of therapeut precies een contract heeft. Wie bijvoorbeeld zowel naar de gynaecoloog in het nabije ziekenhuis wil kunnen en tegelijk zijn eigen fysiotherapeut wil blijven bezoeken, wacht een lastige puzzel. Of veel patiënten die puzzel ook gaan oplossen vóór het einde van het jaar is twijfelachtig. Ten eerste moeten zorgverzekeraars dan wel op tijd duidelijkheid verschaffen over wie er wel en wie er niet gecontracteerd is, hetgeen tot nu toe nog niet het geval was in november en december. Maar de zorgconsument blijkt ook nog allesbehalve klaar voor zo'n uitgebreid vergelijkend warenonderzoek. Niet voor niets is ongeveer 70 procent van de verzekerden nog nooit overgestapt en heeft ruim een derde geen idee of hij een natura- of restitutiepolis heeft. Het uitzoekwerk dat de wetswijziging straks van de consument vraagt lijkt helemaal een paar bruggen te ver.

Vaarwel huisarts?

De wijziging van Artikel 13 zoals die nu voorligt, houdt in dat zorgverzekeraars ook niet alle huisartsen meer hoeven te contracteren. Dat zou inhouden dat mensen niet meer vergoed zouden worden voor zorg bij hun vaste huisarts of eventueel van zorgverzekeraar zouden moeten wisselen omdat de huisarts niet meer overal een contract heeft.
'De huisarts is geen assurantie-tussenpersoon'
Daartegen kwam de Landelijke Huisartsen Vereniging (LHV) fel in het geweer. 'Huisartsen en hun patiënten hebben soms een levenslange vertrouwensrelatie,' laat een woordvoerder van de vereniging weten, 'daar mag niet aan getornd worden.' De vereniging zette zich met succes in tegen de maatregel, althans dat vermoedt de woordvoerder. De geruchten gaan dat de ChristenUnie en de SGP in het Zorgakkoord uit april een uitzondering voor de huisartsen hebben uitonderhandeld, zodat de vrije keuze voor de huisarts gewaarborgd blijft. 'We weten natuurlijk niet precies wat er besproken is. Maar we gaan er nu van uit dat die uitzondering er komt voor huisartsen.' Los daarvan is de LHV tegen het wijzigen van artikel 13. Het tweede probleem dat de huisartsen met het artikel hebben, zit hem in het doorverwijzen naar specialisten en andere behandelaars. 'De huisarts is geen assurantie-tussenpersoon,' licht de vereniging toe. De huisarts kan bij het doorverwijzen onmogelijk rekening houden met de verzekering van de patiënt en de contracten die al zijn collega's al dan niet met verzekeraars hebben afgesproken.

Kafkaëske taferelen

Het verwijzen van huisartsen levert nu al in de praktijk ronduit Kafkaëske taferelen op. Bestuurslid Paulus Lips van de NVH beschrijft in een column een recent praktijkvoorbeeld. Een dame wordt met ernstige buikklachten door haar huisarts doorverwezen naar het dichtstbijzijnde ziekenhuis. Ze blijkt darmkanker te hebben, het treft dus dat het ziekenhuis ook het regionale expertisecentrum voor deze ziekte blijkt. Maar dan: "De behandeling wordt snel gestart. Tot de verzekeringsmaatschappij belt: mevrouw heeft een naturapolis en het ziekenhuis is niet gecontracteerd. De patiënte zal een deel van de kosten zelf moeten betalen. Duizenden euro’s die ze niet heeft. Bovendien moet ze voor de behandeling naar een ander ziekenhuis, verder weg en minder bekwaam. Ondanks de argumenten dat dit tot vertraging en extra kosten leidt, blijft de verzekeraar bij zijn oordeel."
'De patiënte zal een deel van de kosten zelf moeten betalen. Duizenden euro’s die ze niet heeft'
Nu draait de patiënt voor een deel van de kosten op, straks mogelijk dus voor de volledige kosten van de behandeling. Die onverwachte extra kosten zijn een van de grootste bezwaren die de Consumentenbond tegen het wijzigen van Artikel 13 heeft: 'In de realiteit kiezen mensen hun behandelaar uit op basis van het advies van hun huisarts of ervaringen van familie en vrienden. Als deze wetswijziging doorgaat kan dat tot hoge kosten leiden. Je moet echt heel goed opletten, terwijl je je op het moment dat je medische behandeling nodig hebt juist in een kwetsbare positie bevindt.'

Onduidelijkheid

Maar het feit dat zorgverzekeraars contracten kunnen weigeren zonder enige argumentatie is voor zowel de Consumentenbond als de Nederlandse Patiënten en Consumenten Federatie (NPCF) het grootste probleem. De NPCF is in principe niet tegen een wijziging van Artikel 13, op voorwaarde dat de restitutiepolis blijft bestaan. Maar dan moeten verzekeraars hun beslissingen wel kunnen uitleggen, zegt een woordvoerder: 'Verzekeraars moeten kunnen uitleggen waarom ze zorgverleners niet contracteren, wij vinden dat daar nog een flinke slag gemaakt moet worden.' De Consumentenbond is daar feller in. 'Daar is nauwelijks inzicht in. Waarom krijgt de ene zorgverlener wel een contract en de andere niet? Welke normen hanteert de verzekeraar daarbij?' Volgens de recente Monitor Zorginkoop van de NZa beperken die normen zich vandaag de dag nog vrijwel uitsluitend tot de prijs. Maar ook daarover krijgen patiënten  op dit moment geen toelichting. Begin juni wordt er meer duidelijk over de afspraken in het Zorgakkoord. Dan zal ook blijken of en in hoeverre huisartsen uitgezonderd worden van de beperking van het recht op vrije artsenkeuze.
Eelke van Ark
Eelke van Ark
Vond vanuit de Achterhoek de weg naar Follow the Money. Heeft zich vastgebeten in het Nederlandse zorgstelsel.
Gevolgd door 4595 leden
Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
Annuleren