Wie betaalt de sloop van Borssele?

    De kerncentrale in Borssele moet in 2033 gesloopt worden, maar het geld daarvoor is er nog niet. Een onderzoeksbureau vertelde de aandeelhouders in januari dat de centrale zulke grote verliezen oplevert dat ze de ‘continuïteit van de onderneming bedreigen’. Voor 2033 moet de pot van bijna 500 miljoen euro, waarmee de sloop bekostigd gaat worden, gevuld zijn. Maar het is de vraag of dat lukt.

    De kerncentrale Borssele staat al ruim veertig jaar op de Zeeuwse bodem. Al veel eerder zou de centrale gesloten worden, in 2003, maar toen het zover was besloot het kabinet Balkenende II om Borssele tot 2033 open te houden. Achteraf kun je je afvragen of dat een goede beslissing was: de centrale is relatief duur en kan niet concurreren op de markt. Door de groeiende hoeveelheid duurzame energie op de markt daalt de prijs van elektriciteit. Neem daar de stijgende onderhoudskosten aan de oude centrale bij, en de rekensom is gemakkelijk gemaakt: kerncentrale Borssele zal nooit meer winst maken.

    Grote kostenposten

    En dat is een probleem, denkt ook Peer de Rijk, directeur bij antikernenergie-organisatie WISE. ‘De kerncentrale rendeert slecht, hij lijdt verlies. Dat heeft veel te maken met de lage elektriciteitsprijzen, maar ook met de grote kostenposten bij deze centrale. De centrale is oud en moet veiliger gemaakt worden. Later dit jaar gaat de centrale wat langer dan gebruikelijk dicht voor extra investeringen. Die zijn opgelegd naar aanleiding van onderzoek na de ramp in Fukushima. Grootaandeelhouder Delta wil niet zeggen wat dat gaat kosten, maar het zal om tientallen miljoenen euro’s gaan, en er zullen zeker nog meer van dit soort extra investeringen komen.’

    Die grote kostenposten brengen de sloop van de centrale in gevaar. Om extra kosten en gevaarlijke omstandigheden bij de kerncentrale te voorkomen, is besloten de kerncentrale zo snel mogelijk na sluiting te slopen. Dat betekent dat er in 2033 al 489 miljoen euro beschikbaar moet zijn voor de ontmanteling. Daarnaast moet er een fonds worden gevuld om het kernafval veilig op te bergen. Op dit moment is het de vraag of dat fonds wel gevuld kan worden met een centrale die verlies lijdt.

    Ontmanteling van de centrale

    Delta moet als grootaandeelhouder veel geld investeren in de centrale, maar kampt zelf met problemen. Het netwerkbedrijf van Delta is nog wel winstgevend. Dat kon tot nu toe de verliezen van de kerncentrale dragen, maar Delta moet voor 1 juli 2017 haar netwerkbedrijf splitsen van haar energietak. Dat betekent dat de winst van het netwerkbedrijf het verlies van de kerncentrale dan niet meer kan compenseren, waardoor het ontmantelingsfonds nog moeilijker gevuld zal worden.

    De Rijk: ‘Je kunt je afvragen of ze dat ontmantelingsbedrag van bijna 500 miljoen gaan halen. Delta moet geld opzijzetten en zolang het slecht gaat met de centrale en Delta als bedrijf het slecht doet, wordt er niet voldoende geld opzijgezet.’ Vorig jaar zat er pas 116 miljoen euro in het fonds en stond er 65 miljoen op een lopende rekening, waardoor er 181 miljoen beschikbaar was.

    'De kerncentrale gaat geen winst meer maken en een reserve opbouwen lukt nu onvoldoende.'

    De Rijk is niet de enige die zich zorgen maakt over het fonds voor de ontmanteling van de centrale. Ook voor Gerwi Temmink, fractievoorzitter van GroenLinks in Zeeland, is het niet zeker van of er in 2033 voldoende geld zal zijn voor de ontmanteling. ‘Zoals het er op dit ogenblik uitziet, moet er nog een hoop gebeuren om dat potje vol te krijgen. Het lijkt op dit moment niet voldoende gevuld,’ zegt hij. Kees Bierens, fractievoorzitter van de VVD in Zeeland, beaamt dat. ‘De kerncentrale gaat geen winst meer maken en een reserve opbouwen lukt nu onvoldoende, daarvoor gaan we in overleg met het Rijk.’

    Herman Damveld, zelfstandig onderzoeker en publicist over energie, kaart daarnaast aan dat het bedrag veel minder hard zal groeien dan verwacht. EPZ, een joint venture tussen Delta en Energy Resources Holding BV, is de beheerder van de kerncentrale en hoopte rendement op het fonds te halen. Maar wanneer er minder geld in het fonds zit, zal dat minder hard groeien dan de bedoeling is. ‘Er is nog niet genoeg geld opzijgezet om het verwachte rendement te halen met beleggen,’ zegt hij.

     

    Berging van kernafval

    Ook zijn er zorgen over de eindberging van het kernafval. Zo lang de centrale wordt gebruikt, wordt er afval verzameld bij de Centrale Voor Organisatie voor Radioactief Aval (COVRA) in Zeeland. Dat afval blijft 100 jaar bovengronds bewaard maar moet daarna definitief opgeslagen worden. Hoe dat gaat gebeuren en hoeveel dat gaat kosten, is nog niet besloten. De regering schat dat de berging twee miljard euro gaat kosten, voor al het radioactief afval dat in Nederland ontstaat.

    Borssele produceert niet al dat afval, maar De Rijk vertelt dat Borssele wel de grootste bijdrager is aan het fonds voor de berging ervan. ‘Delta draagt daar flink aan bij, maar ook dit bedrag blijft achter bij de verwachtingen. Over honderd jaar wordt pas een beslissing genomen over de eindberging van het afval en is dus ook pas dan duidelijk hoeveel het kost, maar de kans dat Delta dan überhaupt nog bestaat is klein.’ Mocht het gespaarde bedrag dus niet toereikend zijn, dan is onduidelijk waar het geld wel vandaan moet komen.

    Eric Smaling, Tweede Kamerlid van de SP, kaart tijdens een algemeen overleg over radioactief materiaal aan dat het bedrag op dit moment te laag ligt: ‘Volgens mij is er nu 68 miljoen voor beschikbaar. Dat moet naar 2 miljard. Dat is nogal een gat. Hoe gaat dat gedicht worden?’ Carla Dik-Faber (CU) en Jan Vos (PvdA) vragen zich tijdens het overleg hetzelfde af.

    "Er is nu 68 miljoen beschikbaar. Dat moet naar 2 miljard. Hoe gaat dat gat gedicht worden?"

    EPZ, de beheerder van de kerncentrale Borssele, wil niets zeggen over hun bijdrage aan het fonds voor de berging. ‘De brandstofkosten van EPZ zijn bedrijfsvertrouwelijk, hierover doen wij geen mededelingen,’ reageert een woordvoerster. De kosten die EPZ uiteindelijk kwijt is aan de berging van het kernafval vallen onder de brandstofkosten. De woordvoerster verwacht geen problemen met het vullen van het ontmantelingsfonds. ‘Inmiddels bevat het juridisch afgezonderde fonds 175 miljoen euro. Door de jaarlijkse bijstortingen van 15 miljoen die wij doen en het verwachte rendement zal dat voldoende groeien.’ De Rijk twijfelt eraan of dat wel gaat gebeuren: ‘EPZ verwacht een bepaald rendement, maar de vraag is of ze dat gaan halen, in de crisisjaren is dat in ieder geval niet gebeurd. Ik twijfel er ook serieus aan of het startpunt van het fonds, het beginbedrag, wel hoog genoeg was. Als dat niet hoog genoeg was, zullen ze dat rendement ook niet halen.’

    Geld lenen geeft lucht

    Om de situatie wat lucht te geven, komt de provincie Zeeland, voor vijftig procent aandeelhouder in Delta, met een eigen strategie. De Volkskrant meldde 30 januari dat de Provinciale Staten in Zeeland op vijf februari stemmen over een constructie om een lening aan te gaan voor de kerncentrale. De aandelen van waterbedrijf Evides, een gezond onderdeel van Delta, worden dan ondergebracht in een aparte holding. Die gaat vervolgens een lening aan bij de bank voor 150 miljoen euro, een bedrag dat uiteindelijk bij de kerncentrale terechtkomt. De publieke aandeelhouders van de kerncentrale staan garant voor de lening.

    Of deze lening er ook komt, is nog lang niet zeker. Bierens, fractievoorzitter van de VVD in Zeeland: ‘Wat wij vijf februari gaan doen is een toetsingskader, maar nog niet de definitieve besluitvorming. Die volgt in de loop van het jaar pas.’ Hoe de financiële problemen in Borssele opgelost gaan worden, is voorlopig dus nog de vraag.

    Wat er gaat gebeuren op het moment dat er niet voldoende geld is voor de ontmanteling van de centrale of de eindberging van het kernafval, is nog niet duidelijk. ‘De staat heeft gezegd eventueel geld te willen bijleggen, ze kunnen zelfs de centrale overkopen,’ zegt De Rijk. De kerncentrale verkopen aan een commerciële partij is in ieder geval geen optie voor grootaandeelhouder Delta. ‘Geen enkel Nederlands bedrijf wil hem overnemen en ze mogen hem niet aan buitenlandse bedrijven verkopen.’ Grote kans dat het uiteindelijk de staat is die alles betaalt, en dus de belasting betalende burger.

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Lisa Boerop

    Lisa (1993) studeert Future Planet Studies. Klinkt dat als een hippiestudie? Als je wil voorkomen dat we over een aantal dece...

    Volg Lisa Boerop
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren