© Rosa Snijders

De wereld moet eraan geloven: het 4G-netwerk wordt vervangen door 5G. De politiek wrijft zich in de handen, want de veiling van 5G-frequenties levert miljarden op. Maar moeten wij 5G wel willen? Op elke straathoek moet een zendmast komen, de abonnementsprijs gaat omhoog. En de technologie komt hoofdzakelijk van Huawei, hofleverancier van de Chinese politiestaat. 5G maakt nóg intensieve surveillance mogelijk – door Big Tech, door China, of door allebei.

In een groot landhuis even buiten Vancouver woont een Chinese vrouw die door de Canadese autoriteiten nauwlettend in de gaten wordt gehouden. Alle communicatie van en naar het landhuis, haar bewegingen – alles wordt gevolgd. Slechts bij hoge uitzondering mag zij van het terrein af, voorzien van een enkelband met gps-baken. Of haar huisarrest ooit wordt opgeheven is onbekend. In zekere zin leeft zij zoals veel Chinese burgers leven, dankzij het sociale surveillancesysteem van de Chinese regering.

De technologie voor dat systeem komt voor een belangrijk deel van Huawei, de hofleverancier van de Chinese politiestaat. Huawei werd begin jaren tachtig opgericht met een startkapitaal van 5600 dollar. Nu maakt het 108 miljard dollar omzet per jaar, werken er 191.000 mensen en is naar schatting 40 procent van de wereldbevolking voor zijn telecommunicatie afhankelijk van Huawei-apparatuur. De oprichter van Huawei is de nu 75-jarige Ren Zhengfei. De vrouw met de enkelband in het landhuis in Vancouver is Meng Wanzhou, de cfo van Huawei, en Rens oudste dochter.

De regering Trump beschouwt Huawei als een verlengstuk van het regime in Beijing en verdenkt het bedrijf ervan hun hardware te gebruiken voor dataroof, spionage en mogelijk sabotage. Je kunt dataverbindingen en -knooppunten voorzien van een ‘achterdeur’, zodat je ongemerkt kunt monitoren wat er langskomt, de zogeheten backdoors. Huawei heeft de snelste en goedkoopste 5G-apparatuur, maar Trump heeft het bedrijf aangemerkt als staatsvijandig en Amerikaanse providers mogen geen Huawei-componenten gebruiken.

De arrestatie van Meng Wanzhou, op last van de Amerikaanse Justitie, heeft daar feitelijk niets mee te maken; die berust op de verdenking dat Huawei via een Amerikaans dochterbedrijf de boycot tegen Iran heeft omzeild. Dat kan waar zijn, maar waar het de Trump-regering om gaat is het in diskrediet brengen van Huawei. De vijf grootste Engelstalige landen van de wereld, de VS, Australië, Canada, Nieuw-Zeeland en het VK, vormen een inlichtingen-unie, genaamd de Five Eyes. Trump wil dat al die landen Huawei boycotten. China reageerde door de celstraf van een Canadese expat om te zetten in de doodstraf en nog een paar andere Canadese staatsburgers op te pakken.

Huawei heeft een flinke voorsprong bij de ontwikkeling van 5G-apparatuur. Als Amerikaanse providers geen Huawei-componenten mogen gebruiken, moeten zij uitwijken naar duurdere alternatieven

Geheel in lijn met zijn karakter gaat Donald Trump een gecompliceerde werkelijkheid te lijf met primitieve reflexen. Om de Amerikaanse staalindustrie te stimuleren, verhoogde hij de importtarieven op Chinees staal. Amerikaanse bedrijven die afhankelijk zijn van Chinees staal worden op kosten gejaagd: hogere prijzen, minder afzet, bedrijfssluitingen, ontslagen. En: minder staalexport remt de Chinese economie af, de vraag naar investeringsgoederen daalt, waaronder… Amerikaans staal. Fabrieken gaan dicht, banen gaan verloren; precies het omgekeerde van wat Trump beloofde. Er werken nu tienduizend mensen minder in de Amerikaanse staalindustrie dan vijf jaar geleden.

Iets dergelijks dreigt met Trumps oorlog tegen Huawei. Huawei heeft een flinke voorsprong op de rest van de wereld bij de ontwikkeling van 5G-apparatuur. Als Amerikaanse providers geen Huawei-componenten mogen gebruiken, moeten zij uitwijken naar de duurdere alternatieven van Nokia en Ericsson: slecht voor hun resultaten. Bovendien: die componenten van Huawei bestaan weer voor een belangrijk deel uit Amerikaanse onderdelen. Bedrijven als Amphenol (connectoren), NeoPhotonics (optica), Micron en Qualcomm (chips) verkopen jaarlijks voor ongeveer 11 miljard dollar aan Huawei. Voor NeoPhotonics is dat ongeveer de helft van de omzet. Nog meer werkgelegenheid op de tocht.

Ondanks een zwaar diplomatiek offensief is de regering Trump er niet in geslaagd de Five Eyes op één lijn te houden: het VK besloot afgelopen week Huawei wel toe te laten als leverancier voor het 5G-netwerk. Huawei krijgt geen toegang tot de echt kritische onderdelen, belooft Downing Street, maar Trump eiste een volledige boycot. Nu Groot-Brittannië de EU verlaat, moet er werk gemaakt worden van Boris Johnsons visioen van Engeland als het  Singapore aan de Theems, en daar hoort een up-to-date digitale infrastructuur bij, tegen zo laag mogelijke kosten. Als de Amerikaanse vermoedens juist zijn heeft China nu dus een bruggenhoofd voor digitale spionage en/of sabotage naar Europa geslagen, en tegelijkertijd de VS en het VK uit elkaar gespeeld. Nicely done.

De Belgische stad Brussel blokkeerde afgelopen jaar een proef met 5G om nader onderzoek te kunnen doen naar de gezondheidsrisico’s van dit nieuwe type straling, maar de Europese hoofdstad Brussel besloot vorige week dat Huawei mag meebouwen aan Europese 5G-netwerken, zij het met inachtneming van diverse veiligheidscriteria. Huawei beschouwt dat soort condities als ‘technisch normaal’, vergeleken met de ‘zuiver politieke’ tegenwerking vanuit Washington. Trumps minister van Buitenlandse Zaken, Mike Pompeo, dreigt de samenwerking tussen de Amerikaanse, Europese en Britse geheime diensten op te zeggen als zij Huawei niet non grata verklaren, geen geringe maatregel, waarvan binnenkort dus zal blijken of het Trumpiaanse bluf was of niet.

Nederland volgt de Europese lijn: Huawei mag leveren, mits. Binnenkort wordt de eerste van de drie nieuwe etherfrequenties die 5G gaat gebruiken, bij opbod verkocht. Het kabinet heeft besloten dat providers die werken met leveranciers van ‘kritieke onderdelen’ die onder invloed staan van ‘een staat, entiteit of persoon’ die het 5G-netwerk wil ‘misbruiken of laten uitvallen’, van die veiling worden uitgesloten. Wat een onderdeel ‘kritiek’ maakt is ‘vertrouwelijke informatie.’ Helderder zou zijn om expliciet Chinese leveranciers te noemen, of zelfs Huawei bij naam. De huidige formule is vragen om moeizame discussies, schimmige procedures en te laat ontdekte sluipwegen.

Dankzij Huawei breidt China zijn  invloedssfeer nu naar Europa uit. In Afrika doet China dat met asfalt en beton, in Europa met chips

Providers en leveranciers zijn ongelukkig met die onduidelijkheid. Zij moeten zich houden aan geheime restricties? Hoe stelt het kabinet zich dat voor, een proces van trial and error? ‘Wij hebben Nederland volgehangen met deze Huawei-kastjes, was dat oké?’ Gisteren (6 februari 2020) lekte via BNR een brief uit aan Tweede Kamerleden waarin KPN zijn ongenoegen over deze werkwijze kenbaar maakt.

Trump gebruikt de acties tegen Huawei als harassment-strategie, zoals een vastgoedbaas dat doet om een concurrent klein te krijgen, maar dat neemt niet weg dat er echt iets op het spel staat. Ook het internet bestaat uit invloedssferen, en dankzij Huawei breidt China zijn  invloedssfeer nu naar Europa uit. In Afrika doet China dat met asfalt en beton, in Europa met chips. Maar: willen wij afhankelijk zijn van China voor onze infrastructuur? Zijn wij er écht gerust op dat China die componenten niet gebruikt voor spionage en/of sabotage? Of, in het beste geval, voor het verzamelen van data voor de ontwikkeling van producten waarmee het zijn greep op internet kan versterken?

5G heeft een veel kortere golflengte dan het huidige systeem, zenders hebben een bereik van maximaal 300 meter, tegenover ongeveer 5 kilometer voor een 4G-zender. In een wereld met 5G hangt op iedere straathoek een een zendstation. Voor de VS betekent dat  ongeveer 250.000 nieuwe zenders. Er is (nog) geen definitief wetenschappelijk bewijs dat 5G-straling ongezond is, maar ook geen duidelijk bewijs dat het geen kwaad kan. De WHO plaatst dit soort straling nog altijd in de categorie ‘mogelijk kankerverwekkend’. En één ding staat vast: door de fijnmazigheid van het 5G-netwerk zullen wij er intensiever aan worden blootgesteld dan voorheen. Je leest steeds vaker over tech-tycoons die hun kinderen afschermen voor de producten die zij zelf zonder enige waarschuwing aan de man brengen. Ik wou wel eens willen weten of de pioniers van de 5G-revolutie zelf ook zo’n zendmast in de tuin hebben staan.

Wat is de urgentie van deze innovatie, dat wij twee Europese fabrikanten (Nokia en Ericsson) terzijde schuiven ten gunste van een verkapt staatsbedrijf uit een dictatuur?

‘Als wij Huawei uitsluiten zou de aanleg van ons 5G-netwerk zeker 18 maanden vertraging kunnen oplopen,’ stelde een woordvoerder van het Britse kabinet. Het klinkt dringend, alsof er een vluchtelingenkamp moet worden gebouwd of een weggeslagen dijk moet worden hersteld, waarbij elke week vertraging voor onnoemelijk leed zorgt. Het gebruik van die generatie-nummering heeft een retorisch effect op zich: na 4G volgt onvermijdelijk 5G – toch? Wat is de urgentie van deze innovatie, dat wij twee Europese fabrikanten (Nokia en Ericsson) terzijde schuiven ten gunste van een verkapt staatsbedrijf uit een dictatuur? Heb ik slecht opgelet, of is er nooit een maatschappelijk gesprek gevoerd over voors en tegens, nut en noodzaak van deze technologie? Zou het niet mogelijk moeten zijn om eens een keer te passen? Om te zeggen: ‘Wij zijn nog best tevreden met 4G, wij zien de meerwaarde van deze investering niet’?

De tech-sector kan hier wel een nieuwe, aanlokkelijke expansiemarkt hebben aangeboord, maar de etherfrequenties waarop 5G gaat zenden worden door nationale overheden beheerd en geveild. De telecomindustrie heeft miljarden over voor zo’n licentie, en zo’n financiële meevaller maakt de keuze voor politici kennelijk tot een no-brainer. De eerste van de drie geplande veilingen brengt naar schatting 1 miljard euro in de schatkist, de daarop volgende waarschijnlijk nog veel meer. Durf daar als politicus maar eens ‘nee’ tegen te zeggen.

Wat ís die meerwaarde eigenlijk? Optimaal benut kan 5G het mobiele internet tot honderd keer sneller maken. Dan kun je op locatie in een paar seconden een HD-film downloaden. Impatience is my middle name, om met Prince te spreken, maar als ik tijdens een strandwandeling ineens de acute behoefte krijg om op mijn Apple watch in HD naar de nieuwe Spiderman te kijken, lijkt een wachttijd van twee minuten mij geen onoverkomelijk obstakel. Mobiele abonnementskosten zullen omhoog gaan. In Zwitserland is een 5G abonnement twee keer zo duur als 4G en in andere markten wordt rekening gehouden met prijsstijgingen van rond de 30 procent 

5G zal het Internet of Things vleugels geven, luidt een andere voorspelling. Is het dataverkeer tussen mijn sportschoenen en het hoofdkantoor van Nike zo intensief dat 4G dat niet aankan? Wat hebben mijn auto, mijn ijskast en mijn stofzuiger allemaal met elkaar te bespreken dat daar een verbinding van 1 gigabit per seconde voor nodig is?

Het is het bekende patroon: in de vorm van ‘convenience’ krijgt de consument wat spiegels en kralen toegeworpen (ultrasnel up- en downloaden ‘omdat het kan’) zodat de infrastructuur voor het surveillancekapitalisme kan worden versterkt en verfijnd.

Om het heil genaamd 5G aanschouwelijk te maken bezocht de NOS een Duitse autofabriek waar het systeem al in werking is. Elke trolley, elke moersleutel staat via 5G permanent in verbinding met een centrale computer. Totale transparantie, totale controle. Het grote streven van Beijing en het grote streven van Silicon Valley. Amerika houdt in elk geval één van die twee buiten de deur, Europa schippert om ze allebei te vriend te houden.

Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

Over de auteur

Jan Kuitenbrouwer

Gevolgd door 782 leden

Journalist, schrijver en presentator. Auteur van het boek 'Datadictatuur, hoe de mens het internet de baas blijft'.

Dit artikel zit in het dossier

Datadictatuur

Gevolgd door 2113 leden

2018 was het jaar van de Grote Internet Ontnuchtering. Voor het eerst zagen we de techindustrie met haar datahonger als een G...

Volg dossier