Wie in de bankierseed gelooft is naïef

  • Oeps.., een schrijftafelgeleerde? Ha-Joon zou FTM artikelen over de Big Farma eens moeten lezen, of "Dodelijke Medicijnen", incl. de FDA!
  • In dit geval hebben de PvdVVD en andere slinkse groepen het bij het juiste eind - zo is dat met tegenpartijen...
  • Aanvulling "bankierseed": * Dat bij onenigheid de klant altijd gelijk heeft, in het heden, in de toekomst en met terugwerkende kracht.

Volgens S. de Beter hoeven we niet veel te verwachten van de ingevoerde bankierseed. De eed is te vaag geformuleerd en over de indirecte gevolgen voor bankmedewerkers is niet goed nagedacht. Wat zijn de alternatieven?

Op 1 april jongstleden — geen grap — moesten 90.000 medewerkers van banken en vergelijkbare instellingen een bankierseed hebben afgelegd. Heeft u er iets over gelezen in de krant of op andere media? Heeft u de afgelopen maand iets gemerkt bij besprekingen over een hypotheeklening of een ander financieel product?

Heeft u de afgelopen maand iets gemerkt bij besprekingen over een hypotheeklening of een ander financieel product?

Heeft de bankmedewerker toen bepaalde producten van zijn eigen bank afgeraden, omdat ze niet in uw belang zouden zijn? Dat was blijkbaar wel de verwachting van de voorstanders van de bankierseed, zoals minister Dijsselbloem en andere PvdA’ers. Want sinds ruim een maand mogen we erop rekenen dat niet alleen iedere bankbestuurder, maar ook elke bankemployee onder ede heeft verklaard:

  • ‘Dat ik een zorgvuldige afweging maak tussen de belangen van alle partijen die bij de onderneming zijn betrokken, te weten die van de klanten, de aandeelhouders, de werknemers en de samenleving waarin de onderneming opereert.’
  •  ‘Dat ik in die afweging het belang van de klant centraal zal stellen.’

Intellectuele luiheid en politieke dommigheid

Ik heb vaak de indruk dat de PvdA en andere linkse groepen meer heil verwachten van een bepaalde overheidsmaatregel als deze door het bedrijfsleven en hun belangengroepen wordt afgeraden. Deze vorm van intellectuele luiheid en politieke dommigheid lijkt ook bij de bankierseed van toepassing te zijn, want vanuit de bancaire sector kwamen er behoorlijk wat protesten tegen deze poging om een volgende financiële crisis te voorkomen.

"Ik heb vaak de indruk dat de PvdA en andere linkse groepen meer heil verwachten van een overheidsmaatregel als deze door het bedrijfsleven wordt afgeraden"

Begin september 2014 vond in de Tweede Kamer een debat plaats waarin VVD-Kamerlid Aukje de Vries zich vooral verzette tegen de uitbreiding van bankierseed tot alle 90.000 bankmedewerkers. Maar Dijsselbloem vond dat de eed een ‘mooi en belangrijk moment’ is voor (aanstaande) bankmedewerkers en ook iets waar ze ‘beroepseer en trots om bij een bank te werken’ aan kunnen ontlenen.

Opmerkelijk is dat niet de PvdA-minister maar het VVD-Kamerlid zich daarmee aan de zijde schaarde van de vakbond Finance FNV. Deze had al eerder bepleit dat de bankierseed vooral zou moeten gelden voor de bankbestuurders, en niet voor alle werknemers bij de bank, hoogstens alleen voor medewerkers die contact hebben met de klant.

Nogal vaag

De PvdA, maar ook Finance FNV, lijkt onvoldoende te beseffen wat de indirecte gevolgen zullen zijn van de bankierseed voor bankemployees. De formuleringen in de bankierseed zijn nogal vaag, en ze zijn daarmee in het voordeel van de leidinggevenden die uiteindelijk kunnen bepalen wat wel en niet onder ‘het belang van de klant’ valt.

De PvdA en Finance FNV beseffen onvoldoende wat de indirecte gevolgen zullen zijn voor bankemployees

Volgens Carla Kiburg van Finance FNV zou het daarom beter zijn als de bankierseed een proactief karakter krijgt. ‘Dit betekent dat een bankmedewerker moet handelen als hij/zij voorziet dat het klantbelang nu of in de toekomst in het geding komt. De eed moet leidend zijn, zodat werknemers zich ook kunnen verweren tegen interne druk en/of niet-integere opdrachten door leidinggevenden.’

Hoe naïef kun je zijn? Wat kun je redelijkerwijs verwachten van een bankemployee die vanwege de enorme saneringen in het bank- en verzekeringswezen zich toch al zorgen moet maken over het behoud van zijn arbeidsplaats? Wie een hoge hypotheek heeft — vaak onder gunstige voorwaarden van de werkgever — en kinderen en eventueel een partner moet onderhouden, hoeft niet lang na te denken als zijn baas iets wil waarover hij zijn twijfels heeft.

Alternatieven

Alternatieve oplossingen om misstanden in de financiële sector te voorkomen, lijken in Nederland niet aan de orde. Dat is jammer. De ethische aanpak, zoals de bankierseed, is namelijk meestal de slechtste oplossing die je kunt bedenken. Vergelijk het met spieken tijdens tentamens, wat we natuurlijk niet erg ethisch vinden. Wat zou er gebeuren als we voortaan studenten plechtig onder ede laten beloven dat ze niet meer zullen spieken, zodat we de surveillanten kunnen wegbezuinigen?

"Wat zou er gebeuren als we studenten plechtig onder ede laten beloven dat ze niet meer zullen spieken, zodat we de surveillanten kunnen wegbezuinigen?"

Een geheel andere benadering komt van Cambridge-econoom Ha-Joon Chang in zijn mooie boekje 23 dingen die ze je niet vertellen over het kapitalisme (ding 16). Hij stelt voor dat financiële producten pas verkocht mogen worden als er voldoende duidelijk is wat de mogelijke gevolgen zijn voor de consument, voor de financiële sector en voor de rest van de economie. Deze aanpak wordt ook toegepast bij medicijnen, die uitgebreid worden onderzocht op hun medische effectiviteit en op mogelijke bijwerkingen alvorens ze mogen worden voorgeschreven of verkocht.

Chang: Financiële producten zouden pas verkocht mogen worden als er voldoende duidelijk is wat de mogelijke gevolgen zijn

Hoewel ik Ha-Joon Chang zeer waardeer en hem graag wil voordragen voor de laatste Nobelprijs voor de economie, zie ik niet zo veel in deze oplossing. Zoals ook de film The Big Short laat zien, is de financiële wereld voldoende creatief om zeer uiteenlopende financiële constructies te bedenken die onmogelijk allemaal van tevoren getoetst kunnen worden. Voor je het weet, hebben we weer een uitdijende bureaucratie erbij die voortdurend achter loopt bij de snelle financiële wereld — of die haar eigen zaakjes niet eens op orde krijgt, zoals bij de AFM het geval lijkt te zijn.

Nee, ik verwacht meer van een speciale financiële versie van de productaansprakelijkheidswet. Als een product schade berokkent aan de gebruiker, kan op basis van deze wet de producent worden aangeklaagd.

Ik verwacht meer van een speciale financiële versie van de product- aansprakelijkheidswet

Dat leidt ertoe dat producten uitgebreid worden getest alvorens ze de fabriek verlaten, of weer terug gaan naar de fabriek als er bij gebruik defecten worden geconstateerd — zoals dat bij auto’s soms het geval is. Momenteel is deze wet alleen van toepassing op fysieke producten, en niet op diensten. Het lijkt mij een mooie uitdaging voor juristen, economen en andere sociale wetenschappers om — samen met ervaringsdeskundigen — de productaansprakelijkheidswet toe te snijden op financiële producten.

Omgekeerde bewijslast

In de huidige situatie worden consumenten overladen met financiële en juridische informatie. Op die manier wordt wel heel erg makkelijk om de aansprakelijkheid af te wentelen op de consument onder het motto ‘dit had je kunnen weten als je de kleine lettertjes had gelezen.’ De bewijslast moet juist worden omgekeerd. Aanbieders en tussenpersonen van financiële producten kunnen immers voldoende informatie verzamelen over de financiële positie van hun klanten om te kunnen overzien welke constructies meer schade dan voordeel opleveren — voor de consument, wel te verstaan.

Deze oplossing kan alleen voldoende effectief zijn door een soort Financiële Consumentenbond in het leven te roepen, in navolging van het Amerikaanse Consumer Financial Protection Bureau. Deze organisatie kan gewone mensen als u en ik ondersteunen bij een eventuele rechtszaak tegen financiële dienstverleners die te weinig hebben gedaan om u de juiste keuze te laten maken. Dat zou per slot van rekening hun kernproduct moeten zijn: oplossingen bedenken die helpen de financiële gezondheid van particulieren en bedrijven op langere termijn te verbeteren.

Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

Over de auteur

S. de Beter

S. de Beter is niet mijn echte naam. Ik koos voor een pseudoniem om de kans te vergroten dat mijn schrijfsels op waarde worde...

Volg S. de Beter
Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
Annuleren