Wie is Jean Tirole, Nobelprijswinnaar Economie 2014?

    Eergisteren werd de Nobelprijs economie 2014 uitgereikt aan de Franse econoom Jean Tirole, aanhanger van toepassing van de Speltheorie in de economische wetenschap. Het is niet de eerste keer, dat speltheoretisch onderzoek gehonoreerd wordt met een Nobelprijs economie.

    Officieel is er geen Nobelprijs beschikbaar voor Economie, daarom heeft het Nobelcomité sinds 1969 een speciale prijs toegevoegd, genaamd de Prijs van de Zweedse Rijksbank voor Economische Wetenschappen. Afgelopen dinsdag werd bekend dat de Fransman Jean Tirole deze bijzondere prijs in ontvangst mag nemen. Nobelprijswinnaar Tirole kreeg zijn prijs vooral door zijn speltheoretisch onderzoek naar marktregulering en de rol die grote ondernemingen daarbij spelen.

    Invloedrijke rol Speltheorie

    Voor wie niet bekend is met Speltheorie: dat is een tak van de wiskunde waarin het nemen van beslissingen centraal staat. De basisaanname van de speltheorie is dat mensen rationeel handelen; dit sluit aan op de inzichten die er zijn vanuit de neurofysiologie en de psychologie over de wijze waarop het menselijk brein beslissingen neemt.  Met toepassingen in de economie, sociologie en biologie is het een zich snel ontwikkelend onderdeel van de wetenschapsbeoefening. De speltheorie biedt een raamwerk waarbinnen de (strategische, onderhandelingstechnische en economische) interactie tussen 'spelers' bestudeerd wordt en waarbij met behulp van wiskundige modellen geprobeerd wordt om die onderliggende interactie van 'spelers' en hun beslissingen te begrijpen en te voorspellen. Speltheorie is als het ware de mathematische rationalisatie van een proces dat zich bij ieder mens afspeelt op ieder moment dat deze een beslissing neemt. Het 'prisoners dilemma' is een bekend voorbeeld. Er zijn verschillende soorten Speltheorie: Coöperatieve spellen en niet-coöperatieve spellen; Spellen met complete en incomplete informatie; Symmetrische en niet-symmetrische spellen; Sequentiële en simultane spellen; Hybride spellen en Metaspellen, elk met hun eigen karakteristiek. De speltheorie werd tijdens de Tweede Wereldoorlog ontwikkeld door de econoom Oskar Morgenstern en de briljante wiskundige John von Neumann. Zij schreven er in 1944 een boek over met de titel: Theory of Games and Economic Behaviour (De speltheorie en economisch gedrag).

    Eén van de invloedrijkste economen van deze tijd

    Het is bovendien niet de eerste keer dat de Nobelprijs Economie wordt uitgereikt aan een speltheoreticus. In 1994 ontving de wiskundige John Nash de prijs, samen met zijn mede-onderzoekers John Harsanyi en Reinhard Selten voor hun onderzoek naar het 'onderhandelingsevenwicht', beter bekend als het 'Nash-evenwicht'. Jean Marcel Tirole (61) hoeft de prijs niet te delen. Hij ontving haar vanwege zijn analyse over de macht van de markt, marktregulering en de rol die grote bedrijven daarbij spelen.
    Nobelcomité: Tirole laat zien hoe overheden kartels en monopolisten moet aanpakken
    Het Comité noemt Tirole één van de invloedrijkste economen van deze tijd en schreef in haar toelichting op de prijstoekenning: "Jean Tirole is one of the most influential economists of our time. He has made important theoretical research contributions in a number of areas, but most of all he has clarified how to understand and regulate industries with a few powerful firms. (...) From the mid-1980s and onwards, Jean Tirole has breathed new life into research on such market failures. His analysis of firms with market power provides a unified theory with a strong bearing on central policy questions: how should the government deal with mergers or cartels, and how should it regulate monopolies (...) In a series of articles and books, Jean Tirole has presented a general framework for designing such policies and applied it to a number of industries, ranging from telecommunications to banking." Klik hier indien u de hele Verklaring van het Nobelcomité wil lezen. Volgens het Comité worden veel industrieën gedomineerd door een kleine hoeveelheid grote spelers of monopolisten en heeft Tirole de overheden formele handvaten aangereikt om ongewenste kartelvorming aan te pakken.
    Franse premier Valls grijpt meteen gelegenheid te baat om te pleiten voor minder bezuinigingen
    De Franse premier Valls greep de gelegenheid direct te baat door de prijsuitreiking te beschouwen als het Grote Gelijk van zijn regering om minder te bezuinigen. Bizar, want als er één regering is, die (verkapte) staatssteun verleent aan haar eigen bedrijven, dan is het de Franse wel. Op de eigen webpagina van Tirole kunt u overigens meer lezen over de verschillende soorten onderzoeken die deze economieprofessor en adviseur van de Franse regering heeft verricht in de loop der jaren (Tirole is naast hoogleraar in Toulouse ook lid van de Conseil Stratégique de la Recherche, een onderzoeksraad die de Franse regering voorziet van strategisch advies).

    Niet geheel toevallig

    Het is ook niet geheel toevallig dat het Nobelcomité Tirole de prijs heeft toegekend. Speltheorie is nadrukkelijk in de mode, niet alleen in industrieel onderzoek, maar in toenemende mate ook in corporate finance en in economisch onderzoek van de publieke sector. Zo denkt de Europese Commissie hard na over een mogelijke aanpak van internetbedrijf Google en de inzichten van Tirole kunnen daarbij handig zijn. Maar ook de marktverstorende werking van een bedrijf als Uber kan met de theorieën van Tirole beter worden begrepen. Tirole heeft de toegepaste wiskundige methoden van Ronald Coase and Oliver Williamson verder verfijnd en uitgewerkt. Er is van verschillende zijden kritiek geuit op het gebruik van wiskundige modellen in de economie (en met name het belang dat daar aan toegekend wordt, niet toevallig juist door wiskundig wat minder onderlegde goden). Desalniettemin is de toekenning van deze prijs - door de breedte en diepte van het werk van Tirole -  beslist niet onterecht. Wat velen wel onterecht vinden is het soms blinde geloof in econometrische en wiskundige modellen, vooral door 'overheids economen'. Zelfs in de quantumwiskunde bepaalt de meetopstelling uiteindelijk de uitkomst en menselijk gedrag wordt gekenmerkt door oneindig veel meer variabelen dan de verwachte baan van subatomaire deeltjes, om maar eens wat te noemen.
    Speltheorie kan nooit volledig de weerbarstige economische realiteit beschrijven
    Speltheorie is dus leuk als gedachte-experiment, maar kan nooit volledig de weerbarstige economische realiteit beschrijven. Let wel,  het gebruik van wiskunde als taal om economische patronen te beschrijven is beslist niet verkeerd, sterker, daar is de wiskunde juist eminent voor te gebruiken, maar we moeten wel oppassen dat we aan econometrische modellen een absolute waarde gaan toekennen, waardoor die een eigen leven gaan leiden.

    Praktische waarde werk Tirole

    Maar het werk van bijvoorbeeld deze Tirole heeft ontegenzeggelijk bijgedragen aan een beter begrip hoe inkoopcontracten moeten worden opgesteld of hoe bedrijven hun marktaandeel kunnen vergroten, gebruik makend van speltheoretische inzichten. En dus ook hoe overheden zich kunnen wapenen tegen mogelijk monopolistisch misbruik.  Het is eigenlijk jammer dat er zo weinig met die inzichten gedaan wordt. Zo schreef Tirole bijvoorbeeld al in 1994, samen met de Belgische econoom Mathias Dewatripont, een boek over een degelijke regulering van banken, waarbij handvaten werden aangereikt om te voorkomen dat die te veel risico zouden nemen ten koste van de belastingbetaler. Of het researchpaper dat hij in 1996 publiceerde, samen met de Zwitserse professor Jean-Charles Rochet: 'Interbank Lending and Systemic Risk'. Hierin schetsen zij de paradoxen waar (politieke) beleidsmakers mee te maken hebben bij de problematiek rondom 'too big to fail' banken of over de dilemma's waar centrale bankiers mee worstelen bij het oplossen van verschillende soorten 'bailouts'. Toepassingen uit de Speltheorie (kunnen) helpen bij deze paradoxen en dilemma's. Het is een veilige keuze van het Nobelcomité om Tirole deze prijs toe te  kennen. Vriend en vijand zijn het erover eens, niet in de laatste plaats door de buitengewone veelzijdigheid en diepte van zijn oeuvre. Klik hier om mij te volgen op twitter

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Jean Wanningen

    Gevolgd door 229 leden

    Jean Wanningen (Weert, 1957) is een veelkleurige persoonlijkheid. Ging na ‘verkeerde’ studies bij een gerenommeerde investmen...

    Volg Jean Wanningen
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren