De Tweede Kamer wil van zorgverzekeraars keurige nutsbedrijven maken en stemde dinsdag massaal voor een verbod op winstuitkering. Achmea raakte zo in paniek van het voorstel dat de verzekeraar pardoes zijn sociale masker liet vallen. Dat was niet de bedoeling! Eindelijk liep het tienjarig verbod op winstuitkering af en nu gooit de politiek roet in het rendement. Als Achmea dit had voorzien, was het concern nooit zieken gaan verzekeren.

    De partijen SP, CDA en PvdA behaalden afgelopen dinsdag een stevig succes: zij kregen hun wetsvoorstel tot een verbod op winstuitkering voor zorgverzekeraars door de Tweede Kamer. Alle partijen waren voor, behalve de VVD. Die bleef zich verzetten. D66 ging vorige week donderdag na het debat al overstag en stemde uiteindelijk in lijn met wat er in haar eigen verkiezingsprogramma staat: dat winstuitkering niet past bij de taak die verzekeraars in de zorg moeten vervullen. 

    Het verbod moet ingaan in 2018. Nu mogen zorgverzekeraars ook geen winst uitkeren aan aandeelhouders, maar die beklemming van hun kapitaal was aanvankelijk een tijdelijke maatregel. Bij de invoering van het nieuwe zorgstelsel in 2006 werd afgesproken dat verzekeraars in ieder geval voor tien jaar lang geen winst mochten uitkeren. Het voornaamste doel was dat de 'bruidsschat' van de ziekenfondsen, in totaal zo'n 2 miljard euro die zorgverzekeraars meekregen, niet meteen al uitgekeerd kon worden door kwaadwillende partijen. Op initiatief van de SP is die maatregel vorig jaar nog eens met twee jaar verlengd. Met het wetsvoorstel van dinsdag zullen verzekeraars ook in de toekomst geen winst kunnen uitkeren aan aandeelhouders.

    Alle zorgverzekeraars in Nederland hebben in hun statuten opgenomen dat ze geen winstoogmerk hebben

    Dat zorgverzekeraars geen winst moeten kunnen uitkeren aan aandeelhouders is op zich niet controversieel. Alle zorgverzekeraars in Nederland hebben in hun statuten opgenomen dat ze geen winstoogmerk hebben. Zij protesteerden dan ook niet publiekelijk tegen de inhoud van de wet. De voornaamste kritiek die het verbod op winstuitkering te verduren kreeg, was dat het een overbodige wet zou zijn.

    Maar er is één verzekeringsconcern dat wel van zich liet horen. Zorgverzekeraar Achmea, met 5,5 miljoen verzekerden de grootste, protesteerde bij beleidsmakers luidkeels tegen het wetsvoorstel. Waar Achmea tot nu toe net als alle andere zorgverzekeraars zegt geen winstoogmerk te hebben en het verdiende geld weer terug te willen geven aan verzekerden, zegt het bedrijf nu tegen Kamerleden dat het nooit in de zorgverzekeringen was gestapt als er geen rendement in het vooruitzicht was gesteld. Follow the Money keek naar de achtergrond van het verschil tussen deze twee gezichten van Achmea. Welke belangen spelen er op de achtergrond?

    Offensief 

    In aanloop naar de behandeling van het wetsvoorstel startte de grootste zorgverzekeraar van Nederland een heus lobby-offensief. Meerdere malen schreef Achmea de Tweede Kamer aan. De laatste brief dateert van 25 januari, één dag voor het wetsvoorstel tijdens een debat in de Tweede Kamer werd behandeld. 'Doe het niet,' was de strekking. Achmea stelt dat het voorstel in strijd is met de bedoeling van het zorgstelsel, dat het beklemmen van zijn kapitaal eigenlijk neerkomt op onteigening en dat de kapitaaleisen zullen stijgen waardoor de premies duurder worden. 

    Maar de allereerste reden die het verzekeringsconcern noemt, is dat het er al vanaf het begin op heeft gerekend uiteindelijk wel winst te kunnen uitkeren: 'Achmea heeft in 2006 bewust besloten om deel te nemen aan het nieuwe volledig privaat uitgevoerde zorgstelsel. Daaropvolgend is ook al het vermogen uit de publieke en private zorgverzekeringsentiteiten overgeheveld naar de nieuwe zorgentiteiten, die toen beklemd waren onder de invoering van de nieuwe Zorgverzekeringswet. Dit is gebeurd in de wetenschap dat heldere afspraken zijn gemaakt dat de beklemming van vermogen, de facto het verbod om winst uit te keren, na tien jaar zou komen te vervallen.'  


    Edwin Brugman

    "Dit maakt duidelijk dat Achmea altijd al uit is geweest op winstuitkering"

    De intenties van Achmea zijn gemakkelijk te raden: rendement maken. 'Achmea had er destijds ook toe kunnen besluiten om vermogen uit de zorgverzekeringsactiviteiten te investeren in andere, meer renderende verzekeringsactiviteiten binnen de groep. Het moge duidelijk zijn dat het besluit om actief te worden in de private zorgverzekeringsmarkt, niet zou zijn genomen als duidelijk was dat het vermogen in deze activiteit permanent beklemd zou worden en er dus geen duurzaam rendement gemaakt kan worden. Als eerder gemaakte afspraken zo ingrijpend worden aangepast, raakt dit de betrouwbaarheid van de overheid.' 

    Tijdens het grote FTM zorgdebat van donderdag 26 januari duidde deelnemer Edwin Brugman, kennisdirecteur van dienstverlener voor zorgverleners VVAA, die uitspraak als volgt: 'Dit maakt duidelijk dat Achmea altijd al uit is geweest op winstuitkering. Naar het publiek toe is het verhaal dat het allemaal draait om de verzekerde en dat winst terugvloeit in de premies, maar uiteindelijk gaat het gewoon om rendement.' 

    Opvallend is dat Zorgverzekeraars Nederland zich niet principieel tegen het verbod heeft gekeerd

    De lobby van de zorgverzekeraar miste haar doel. Arno Rutte, VVD-woordvoerder Zorg, diende weliswaar een aantal moties in waarin hij verzocht om eerst advies in te winnen van De Nederlandsche Bank en de Nederlandse Zorgautoriteit en een second opinion aan te vragen bij de landsadvocaat, maar die werden allemaal verworpen.

    Zak geld

    Achmea lijkt min of meer alleen te staan in zijn principiële en praktische bezwaren tegen winstuitkering. Opvallend is dat Zorgverzekeraars Nederland (ZN) zich niet principieel tegen een verbod op winstuitkering heeft gekeerd. De belangenclub der zorgverzekeraars sputtert weliswaar een beetje tegen vanwege de onzekerheid over gevolgen en twijfels over de technische en juridische aspecten van het wetsvoorstel in een brief aan de Kamer. Maar ZN rept met geen woord over een belang om winst uit te kunnen keren aan investeerders. Integendeel: de lijn van de verenging is dat zorgverzekeraars toch al geen winst willen uitkeren en dat een verbod daarop daarom ook niet nodig is. 

    De weinig felle opstelling van ZN is niet zo verrassend als die misschien lijkt. Niet alle zorgverzekeraars zijn namelijk tegen het verbod op winstuitkering. Zo sprak CZ-ceo Wim van de Meeren zich in december na afloop van een debat over het Nationaal Zorgfonds tegen Follow the Money uit: 'Ik heb niets tegen een verbod op winstuitkering, van mij mag die wet er komen.' Er valt iets te zeggen voor die opstelling. Zorgverzekeraars liggen vaak onder een vergrootglas van de media en politiek, en ze moeten regelmatig hun imago verdedigen om de wantrouwende verzekerde niet weg te jagen. Afgelopen jaar nog was er bijvoorbeeld veel kritiek op de zak geld van 6,1 miljard euro aan 'overtollige' of niet wettelijk verplichte reserves die verzekeraars op de balans hebben staan.  

    Minister Schippers — die overigens beweerde dat het overschot onder de nieuwe solvabiliteitseisen nog 3 miljard bedraagt — beval de verzekeraars zelfs om dit jaar minimaal 1,5 miljard euro terug te geven aan de verzekerde in de vorm van premieverlagingen. Een verbod op winstuitkering maakt in ieder geval het publiek duidelijk dat de verzekeraar niet uit is op winstmaximalisatie ten koste van de zorg, of met premiegelden opgebouwde reserves opspaart om die later uit te kunnen keren aan investeerders. 

    Wat maakt dat Achmea, anders dan zijn collega's, zo bezorgd is over het verbod op winstuitkering dat het bedrijf alle lobby-registers lostrok in een poging Kamerleden te ontmoedigen met het wetsvoorstel in te stemmen? 

    De belangen van Achmea 

    Om daar meer van te begrijpen is het zinvol om te weten dat Achmea, samen met verzekeraar ASR overigens, een uitzonderingspositie bekleedt op de markt. Achmea en ASR zijn naast zorgverzekeraars ook grote verzekeringsconcerns op andere markten. ASR is beursgenoteerd en in handen van aandeelhouders, momenteel grotendeels de Staat. Verzekeraar Achmea staat ingeschreven op de Irish Stock Exchange, niet met aandelen maar met obligaties. De aandelen in Achmea zijn verdeeld onder de Vereniging Achmea, bestaande uit stemgerechtigde verzekerden en belanghebbenden, en de Rabobank, die 29 procent van de aandelen in Achmea bezit.

    Het concern Achmea, dat naast Zilveren Kruis en de andere zorgverzekeraars onder meer bestaat uit verzekeraars Interpolis, Centraal Beheer en FBTO en vermogensbeheerder Syntrus Achmea, haalt aan premie-inkomsten jaarlijks een omzet van zo'n 20 miljard euro. Daarvan zijn de zorgpremies het grootste deel; het aandeel van de zorgtak steeg de afgelopen jaren gestaag tot 68 procent van de premieomzet van het hele concern in 2015. Uit de jaarrekeningen valt op te maken dat ook de nettowinst van het concern jaar op jaar voor een belangrijk deel bestaat uit het resultaat van Achmea Zorgverzekeringen NV. In 2013 en 2014 zou Achmea zelfs een verlies hebben gedraaid zonder de inkomsten uit de zorgtak.

    Het concern Achmea haalt aan premie-inkomsten jaarlijks een omzet van zo'n 20 miljard euro

    Het gaat dus niet per se goed met verzekeraar Achmea; niet voor niets heeft het concern net een ingrijpende reorganisatie achter de rug. Bovendien maakte aandeelhouder Rabobank enkele weken geleden bekend dat het haar aandeel in Achmea heeft moeten afwaarderen met 700 miljoen euro. Rabobank heeft Achmea nu nog voor 1,8 miljard euro in de boeken staan. Het nieuws over de afwaardering werd vlot opgevolgd met het bericht dat Rabobank 1,5 miljard euro heeft moeten ophalen door nieuwe ledencertificaten uit te geven om haar vermogenspositie weer te versterken tot de wettelijk vereiste solvabiliteit. FTM-columnist Michiel Werkman wijdde er onlangs nog een betoog aan, waarin hij stelt dat Rabobank nodig een echte beursnotering moet hebben. 

    Op de vraag of het verbod op winstuitkering effect zal hebben op de waarde die Achmea heeft voor Rabobank, heeft de woordvoerder van de bank geen antwoord voor ons. Maar het wel of niet kunnen halen van rendement op de bijna 12 miljard euro die Achmea aan zorgpremies ontvangt, maakt ongetwijfeld verschil voor Rabo. Dat roept meer vragen op. Hoe gevoelig zijn Rabobank en Achmea voor beleidsveranderingen in de zorg? In hoeverre is verzekeraar Achmea gaan leunen op de premie-inkomsten van zijn zorgtak? 

    Wordt vervolgd dus... 

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Eelke van Ark

    Gevolgd door 946 leden

    Eelke vond vanuit de Achterhoek de weg naar Follow the Money. Ze heeft zich vastgebeten in het Nederlandse zorgstelsel.

    Volg Eelke van Ark
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren
    Dit artikel zit in het dossier

    De macht van de zorgverzekeraars

    Gevolgd door 793 leden

    Meer vrijheid was misschien wel de belangrijkste belofte bij de introductie van marktwerking in de zorg. Vrijheid voor nieuwe...

    Volg dossier