De nieuwe fit en proper-test voor woningcorporaties geeft vooral weer wat de commissarissen vinden van kandidaat-bestuurders en -commissarissen. Er is zeker geen sprake van een onafhankelijk oordeel van de toezichthouder.

    Tijdens de Parlementaire Enquête Woningcorporaties werd pijnlijk duidelijk dat er, bij alle drama’s, steeds ook sprake was van falend intern toezicht. Het kennisniveau van de commissarissen was soms te laag, het aantal beschikbare uren voor het commissariaat te beperkt, de bereidheid op te staan tegen de bestuurders te gering en het gevoel van urgentie regelmatig minimaal. Op 23 mei 2014 publiceerde Follow The Money al een artikel over de zwaktes van het interne toezicht bij woningcorporaties: 'Intern toezicht corporaties is ondermaats'.

    Haken en ogen

    In de nieuwe Woningwet zijn daarom maatregelen opgenomen die ervoor moeten zorgen dat zowel het niveau van de raden van toezicht als dat van de bestuurders omhoog gaat. De zogeheten fit en proper-test, die sinds 1 juli 2015 van kracht is, speelt daarbij een belangrijke rol. Volgens de nieuwe wet moet de Autoriteit Woningcorporaties (AW), de nieuwe toezichthouder van de sector,  haar ‘zienswijze’ geven op aan te stellen commissarissen en bestuurders. Met ander woorden: de kandidaten moeten ‘geschikt en betrouwbaar’ worden verklaard.

    Zo’n oordeel heeft plaats voorafgaand aan een eerste vierjarige aanstellingsperiode, of bij de herbenoeming voor een tweede termijn. Zittende bestuurders, die een contract hebben voor onbepaalde tijd, hoeven zo’n toets niet te ondergaan. Ze vallen onder het overgangsrecht.

    in de praktijk zal de grens tussen ‘ongeschikt’ en ‘niet complementair’ vaak flinterdun zijn

    Die test is een stap in de goede richting, maar er zitten wel een paar haken en ogen aan. Om te beginnen benadrukt het ministerie bij een fit en proper-toets niet zo zeer geïnteresseerd te zijn in het functioneren van individuele commissarissen, maar in het palet aan kennis, vaardigheden en competenties binnen een raad.

    Dat betekent eenvoudig gezegd dat als er al een financiële specialist in de raad zit, en er behoefte is aan een jurist, een tweede kandidaat met financiële expertise niet snel door de test zal komen. Dat zegt dan niets over de geschiktheid van de persoon in het algemeen.

    Oneervol

    Toch zal in de praktijk de grens tussen ‘ongeschikt’ en ‘niet complementair’ vaak flinterdun zijn. Zeker als iemand niet wordt goedgekeurd voor een tweede termijn als commissaris, zal dat voelen als een oneervol ontslag. Dat is natuurlijk pijnlijk voor de individuele betrokkene, maar de sector als geheel is gebaat bij kwalitatief goede interne toezichthouders.

    Voor een kandidaat voor de functie van directeur/bestuurder geldt helemaal dat als hij of zij niet door de test komt, het vertrouwen bij de AW blijkbaar ontbreekt. En de AW heeft in deze het laatste woord.

    Hoe komt de AW aan de informatie om aanstaande bestuurders en commissarissen effectief te toetsen? Het mooiste zou zijn als er een officieel examen kwam, met een schriftelijk deel en een gesprek. Maar voor deze aanpak is om onduidelijke redenen niet gekozen. De AW gaat haar zienswijzen vooral baseren op schriftelijke informatie.

    Centraal daarbij staat de beoordelingsmatrix, met daarin zes categorieën: Volkshuisvesting, Vastgoedontwikkeling en –beheer, Financiën en control, Juridische zaken, Governance en Overige. Al die categorieën bevatten een aantal specifieke onderdelen. Zo staat bij Volkshuisvesting als eerste punt: kennis van de relevante wet- en regelgeving. Bij Financiën en control staat bijvoorbeeld: kennis van waarderingsmethoden van vastgoed. De scoringskeuzes zijn: laag, middel en hoog.

    De beoordeling ligt bij de Raad van Toezicht, de vraag is of dat wel zuivere uitkomsten oplevert

    Zuivere uitkomsten

    De punten in de matrix zijn allemaal goed doordacht en relevant. Maar wie moet die matrix scoren? Dat is, zowel voor commissarissen als bestuurders, de taak van de Raad van Toezicht. De vraag is echter of dat wel zuivere uitkomsten oplevert. Neem de situatie waarin de commissarissen, na een lang wervingsproces, een nieuwe directeur/bestuurder hebben gevonden. Uiteraard willen ze graag goedkeuring van de AW voor hun kandidaat. Daartoe moeten ze de beoordelingsmatrix invullen. Een rare opdracht, want ze hebben hun keuze in feite al gemaakt. De kans is groot dat ze die matrix-categorieën – deels onbewust – overwegend zullen scoren als ‘hoog’ met voor de geloofwaardigheid hier en daar ‘middel’. Zo kunnen ze het oordeel van de AW sturen.

    Bij een kandidaat-commissaris zal dat net zo gaan, met dit verschil dat het geen probleem is als deze wat minder scoort op categorieën die buiten de beoogde portefeuille liggen. Pijnlijk wordt het als een commissaris toe is aan een tweede termijn. De andere commissarissen moeten dan een aparte vergadering beleggen om de matrix in te vullen. Het is heel vreemd dat na vier jaar een commissaris door zijn gelijken op het scherp van de snede wordt beoordeeld. Dat botst met de gangbare collegiale verhoudingen binnen zo’n raad.

    Veel mensen hebben kennis van voetbal, maar er zijn er maar weinig die je als trainer aanstelt in het betaalde voetbal

    Nationale standaard

    Jammer is dat de oordelen over de punten in de matrix niet zijn te objectiveren. Neem de formulering: heeft kennis van. Dat is een zeer ruim begrip. Veel mensen hebben kennis van voetbal, maar er zijn er maar weinig die je als trainer aanstelt in het betaalde voetbal. Er is kortom geen nationale standaard waaraan bestuurders en commissarissen moeten voldoen. De kans bestaat dat vergelijkbare corporaties dezelfde kandidaat directeur/bestuurder totaal verschillend zouden beoordelen.

    De grote winst is dat in de matrix de eisen heel expliciet zijn gemaakt. Iedereen kan snel zien wat een commissaris of een bestuurder zo’n beetje in huis moet hebben. Dat gaat helpen bij de selectie. Bovendien zullen de al bestaande cursussen en opleidingstrajecten voor commissarissen hun curriculum afstemmen op de nieuwe beoordelingsmatrix.

    Allerlei potentiële verstrengelingen van belangen en onverenigbare functies kunnen nu vooraf in kaart worden gebracht

    De AW gaat, los van de matrix, ook de doopceel van kandidaten lichten. Dat is een belangrijke stap vooruit. Allerlei potentiële verstrengelingen van belangen en onverenigbare functies kunnen dan vooraf in kaart worden gebracht. Toestanden als bij bijvoorbeeld WSG (Woonstichting Geertruidenberg) en Vestia, waar een deel van de commissarissen uit het netwerk van de directeur/bestuurder kwam, zullen zich – hopelijk – niet meer voordoen.

    Alleenheerser

    De AW noemt het waarborgen van een evenwichtige verdeling van competenties en expertise binnen een raad de belangrijkste functie van het toetsen van kandidaat-commissarissen. Het nieuwe systeem biedt inderdaad mogelijkheden om daar zorg voor te dragen. Dat is een stap voorwaarts.

    als bestuurders en commissarissen er echt een potje van maken, vliegen ze er tussentijds uit

    Het oude idee dat je voor intern toezicht gewoon slimme, ervaren mensen nodig hebt, die zich dan bijscholen via zelfstudie, een paar cursussen en verder al doende leren, is door de matrix in feite achterhaald. Dat is een belangrijke ontwikkeling, want je hebt goed ingevoerde mensen nodig in een sector waarin een directeur/bestuurder vaak een soort alleenheersers is, die bestuurt zonder interne tegenkracht. Die bestuurder is per definitie een volkshuisvestingexpert en je moet specialisten in de raad hebben om hem te controleren en van advies te dienen.

    Belangrijk is ook dat volgens de nieuwe wet de AW kan ingrijpen als bestuurders of commissarissen gedurende hun termijn niet langer voldoen aan de eisen van geschiktheid en betrouwbaarheid. Met andere woorden, als ze er echt een potje van maken, vliegen ze er tussentijds uit. Die mogelijkheid bestond voorheen niet.

    Per saldo zal de situatie waarschijnlijk verbeteren, maar de geschiktheidsmatrix is bepaald geen optimaal instrument. Een echt examen zou een mooie toevoeging zijn.

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Peter Hendriks

    Gevolgd door 1153 leden

    Redacteur Woningmarkt. Signaleert en analyseert problemen waarmee Nederlanders op zoek naar woonruimte worden geconfronteerd.

    Volg Peter Hendriks
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren
    Dit artikel zit in het dossier

    Woningmarkt

    Gevolgd door 1334 leden

    In de afgelopen jaren kwam bij verschillende woningcorporaties het ene schandaal na het andere naar boven. Het bekendste geva...

    Volg dossier