Woningmarkt

In de afgelopen jaren kwam bij verschillende woningcorporaties het ene schandaal na het andere naar boven. Lees meer

Het bekendste geval is Vestia, dat door gerommel met derivaten voor bijna 2 miljard euro moest afboeken. De overige corporaties draaiden op voor de schade en berekenden de kosten door aan de huurders. Ook het Rotterdamse Woonbron en het Amsterdamse Rochdale kwamen in het nieuws door schandalen omtrent risicovolle investeringen en graaiende bestuurders. Peter Hendriks volgt het dossier en doet op FTM regelmatig verslag van de ontwikkelingen in deze sector.

174 Artikelen

Woningcorporaties krijgen nieuw boegbeeld

Door het vervroegd terugtreden van zijn voorzitter moest woningcorporatiekoepel Aedes onder grote tijdsdruk op zoek naar een opvolger met uitstraling en verstand van zaken. Afgelopen vrijdag was er witte rook: het moet Marnix Norder worden. Een ervaren bestuurder met veel kennis van de woningbranche, maar bepaald niet onomstreden.

Aedes is een relatief onbekende, maar invloedrijke instelling. De Nederlandse koepelorganisatie van de woningcorporaties is een belangrijke partij bij het vormgeven van het huisvestingsbeleid van de overheid. Daarbij wil het nog wel eens voorkomen dat het belang van de woningcorporaties samenvalt met dat van hun huurders. Zo worden lastenverzwaringen die van overheidswege aan de corporaties worden opgelegd, doorgaans doorberekend in de huursom. De verhuurderheffing die de corporaties sinds enkele jaren moeten afdragen, is daarvan het meest in het oog springende voorbeeld. Aedes vertegenwoordigt dus niet alleen de belangen van de corporaties, maar indirect soms ook die van huurders. Als zo’n invloedrijke koepelorganisatie een nieuwe voorzitter krijgt, gaat dat dus niet alleen de corporaties aan, maar ook de huurders.

Inderdaad, Aedes krijgt een nieuwe voorzitter. Het lijkt iemand te worden die op de fiets naar het Aedes-kantoor aan het Haagse Koningsplein kan komen. Hagenaar Marnix Norder wordt namelijk als enige kandidaat voorgedragen om Marc Calon op te volgen. De leden van de koepelorganisatie stemmen op 24 november over zijn aanstelling. Doordat Calon vervroegd overstapt naar de agrarische belangbehartiger LTO Nederland, zal Norder op 1 januari 2017 officieel in functie treden. Het gaat om een termijn van vier jaar die één keer verlengd kan worden. Norder is 51 jaar en dus jong genoeg om desgewenst acht jaar aan te blijven.

Wethouder van Den Haag

Wie is Marnix Norder? Hij zal vooral op de shortlist van Aedes zijn beland omdat hij van 2004 tot 2014 in Den Haag wethouder Stadsontwikkeling, Volkshuisvesting en Integratie was. Hij is PvdA-lid en staat bekend als een energieke en doortastende bestuurder. VVD’er Frits Huffnagel, die met hem in het College van Burgemeester en Wethouders zat, is positief over de man: ‘Een prettige vent, zeer ambitieus, maar misschien wel lichtelijk autistisch.’ Huffnagel voegt eraan toe dat Norder altijd precies weet wat hij wil en daar dan vol voor gaat.

Norder is een hoog intelligente, energieke wonderjongen, die overal snel komt bovendrijven

Ook voordat hij wethouder werd, hield Norder zich bezig met zaken die relevant zijn voor zijn toekomstige functie. Hij studeerde scheikunde en filosofie in Groningen, een combinatie die in ieder geval wijst op een brede belangstelling, een goed verstand en een afkeer van de weg van de minste weerstand. In 1990, na zijn doctoraat in de filosofie te hebben behaald, werd hij beleidsambtenaar bij het toenmalige ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieu (VROM).

 

Gedeputeerde

In 1995 kreeg Norder zijn eerste politieke functie: Statenlid namens de PvdA voor de Provincie Zuid-Holland. Vier jaar later, pas 34 jaar oud, nam hij de volgende stap en werd hij Gedeputeerde. In die functie was Norder plaatsvervangend Commissaris van de Koningin. In datzelfde jaar trad hij ook nog op als hoofd van de ambtelijke staf van de Parlementaire Enquêtecommissie die de Bijlmerramp onderzocht. Kortom, een hoog intelligente, energieke wonderjongen, die overal snel komt bovendrijven.

Na een succesvolle carrière als beleidsambtenaar bij VROM en vervolgens vijf jaar als gedeputeerde, was het wethouderschap van zijn thuisstad Den Haag een min of meer logische vervolgstap. Pas in die functie kwam de Macher Norder tot bloei. Hij stond bekend als een wethouder die vond dat bij een stad als Den Haag hoogbouw hoort. Aan die ontwikkeling heeft hij flink bijgedragen. Politieke tegenstanders verweten hem meer projectontwikkelaar te zijn dan volkshuisvester.

Megalomane projecten

Hij kreeg met zijn hoogbouwplannen ook tegenslagen te verwerken. Een grote teleurstelling voor hem was dat hij het door Rem Koolhaas ontworpen M-gebouw bij Den Haag CS moest afblazen. Dat had veel te maken met de recessie en de onaanvaardbare offerte van de projectontwikkelaar, maar de oppositie vierde het alsof ze een eind had gemaakt aan de bouwwoede van de wethouder. Joris Wijsmuller, fractievoorzitter van de Haagse Stadspartij en ondertussen zelf wethouder Stadsontwikkeling en Volkshuisvesting, sprak in die tijd graag van ‘Norders megalomane projecten’.


"Politieke tegenstanders verweten hem meer projectontwikkelaar te zijn dan volkshuisvester"

Norders liefde voor hoogbouw was in 2010 de oorzaak van een relletje. Naast zijn wethouderschap was hij voorzitter van de Stichting Hoogbouw, een club die Nederlandse steden warm wil maken voor het bouwen van echt hoge gebouwen. Van deze stichting kreeg Norder een uitnodiging om naar Dubai en Abu Dhabi te komen, om in de Golfregio met een groep mensen uit de bouwsector een aantal interessante gebouwen te bestuderen. Norder wilde aan de reis nog twee dagen vakantie vastplakken. De trip moest uit het reisbudget van de gemeente worden betaald. De gemeenteraad sprak van een snoepreisje en een onzuivere twee petten-situatie.

Norder beweerde later dat de reis heel nuttig was gebleken voor Den Haag. Hij had daar de Nederlandse bouwers ervan weten te overtuigen dat Den Haag een uitstekende stad is voor hoogbouwprojecten. In juni 2011 legde hij zijn functie als voorzitter van Stichting Hoogbouw neer. Hij zei toen dat de affaire daarbij geen doorslaggevende rol had gespeeld, maar onderstreepte wel dat het steeds lastiger wordt voor politici om dergelijke nevenfuncties te hebben. Dat vond hij jammer, omdat het de stad wel voordeel op kan leveren.

Fel tegen verhuurderheffing

Tijdens zijn wethouderschap manifesteerde Norder zich ook binnen de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG). Hij was onder meer vicevoorzitter van de commissie Ruimte en Wonen. Als wethouder speelde hij tevens een rol binnen de G4, het overlegorgaan van de vier grote steden. Dit gremium heeft zich regelmatig fel uitgesproken tegen de verhuurderheffing van minister Stef Blok (Wonen en Rijksdienst). De ervaring bij de G4 kan worden gezien als een mooie voorbereiding op Norders rol bij Aedes. Ook daar staat de strijd tegen de heffing al jaren hoog op de agenda.


"Norder stelde dat corporaties met meer dan 50.000 eenheden voor gemeentes te groot zijn om goed zaken mee te doen"

Omdat Norder als wethouder veel te maken had met woningcorporatie Vestia, werd hij in 2014 opgeroepen door de Parlementaire Enquêtecommissie Woningcorporaties. Hij deed daar een paar uitspraken die voor zijn nieuwe functie van belang kunnen zijn. Hij kreeg onder meer de vraag hoe hij aankijkt tegen grote corporaties. Zijn antwoord kwam erop neer dat corporaties met meer dan 50.000 eenheden voor gemeentes te groot zijn om goed zaken mee te doen, vooral als ze in een groot aantal gemeenten actief zijn.

Zeker nu is dat een interessante opmerking, want binnen Aedes bestaat de top-5 uit corporaties met meer dan 50.000 woningen. Die grote clubs hebben een behoorlijke vinger in de pap bij de organisatie, en hij zal zijn mening dus moeten aanpassen want het onderwerp ligt zeer gevoelig bij corporaties als Ymere, De Alliantie en Portaal.

Hooglopend conflict

Een andere interessante zaak is het hooglopende conflict uit 2009 tussen Norder en de Haagse corporaties Vestia, Staedion en Haag Wonen. De wethouder eiste dat de drie meer sociale woningen zouden bouwen, en minder woningen voor het middensegment. Het was een tijd waarin de corporaties zich nog een soort projectontwikkelaars waanden: ze bouwden volop met geborgde leningen voor het middensegment. Norder was van mening dat de corporaties zich moesten voegen naar de wens van de gemeente en hun kerntaak — sociale woningbouw dus — niet uit het oog mochten verliezen. De corporaties vonden op hun beurt dat de gemeente geen zeggenschap had over de huurcategorieën waarover de afgesproken aantallen verdeeld werden. Uiteindelijk heeft de minister zich ermee moeten bemoeien.

Eventueel oud zeer tussen de drie corporaties en Norder zal goeddeels zijn verdwenen

Tegenwoordig is een dergelijk conflict ondenkbaar. De gemeente is leidend in de verhouding met de corporaties, en is de hele sector teruggekeerd naar de kernactiviteit. De tijd dat corporaties zichzelf zagen als een soort aparte lagere overheid, die op voet van gelijkheid met wethouders zaken kon doen, is voorbij. Daarmee zal ook eventueel oud zeer tussen de drie corporaties en Norder goeddeels zijn verdwenen. Norders standpunt is achteraf tot norm verheven.

Makkelijk toegankelijk

Jan van der Moolen heeft tijdens zijn jaren als directeur van financieel toezichthouder Centraal Fonds Volkshuisvesting (CFV) een aantal keer met Norder te maken gehad. Zowel bij het conflict van de drie Haagse corporaties met de gemeente als bij de Vestia-affaire hebben de twee met elkaar om de tafel gezeten. Van der Moolen: ‘Wat in alle gevallen opviel, is dat hij open is, en makkelijk toegankelijk. Hij heeft duidelijke voorkeuren en verwoordt die ook, maar hij is wel bereid tot compromissen. Het viel me op dat hij de historie van de sociale volkshuisvesting behoorlijk goed kent.’

Na tien jaar wethouderschap vond Norder het in 2014 genoeg en besloot hij om zich niet herkiesbaar te stellen. Hij zette de maatschappelijke onderneming Steenvlinder op, een organisatie die zich bezighoudt met het stimuleren van zelfbouw. Hij blijft aan die onderneming verbonden. Zijn adviesbureau MAACC zal voorlopig wel in de mottenballen worden gelegd.

Aanjaagteam

Follow the Money sprak Norder in juni nog over de problemen die waren gerezen door het kabinetsbeleid om ouderen langer thuis te laten wonen. Norder was voorzitter van het aanjaagteam Langer Zelfstandig Wonen. We wilden weten hoe hij dacht over de stroom ouderen die bij de eerste hulp terechtkomt, sinds de verzorgingshuizen zijn gesloten. Hij gaf een nogal technocratisch antwoord. Het was volgens hem een vervelend, maar voor de hand liggend verschijnsel: ‘Dat hoort nu een beetje bij een stelselwijziging.’

Begripvol knikken is straks geen optie

Dat extra narigheid bij een stelselwijziging hoort, klinkt waarschijnlijk. Maar met het antwoord liep Norder ook weg voor de noden van het moment. Hoe reageert Norder straks als Blok zegt dat een dalend aantal sociale huurwoningen en betaalbaarheidsproblemen nu eenmaal bij een stelselwijziging horen? Begripvol knikken is dan geen optie.

Belangrijke thema’s

Wat wordt er verwacht van Norder in zijn nieuwe rol? Hij moet de sector bij elkaar houden en de belangen van de sector in Den Haag behartigen. De verhuurderheffing blijft een belangrijk strijdpunt, maar Norder weet uit zijn VNG-tijd maar al te goed dat zolang er een kabinet zit met de VVD, er op dat punt geen water bij de wijn wordt gedaan.

Belangrijke thema’s voor Aedes zijn betaalbaarheid, schuldenproblematiek, huisvesting van daklozen en jongeren, huisvesting van statushouders, regionalisering, krimp en natuurlijk het aanpakken van de grote nieuwbouwopgave. Je mag van iemand met Norders ervaring en energie verwachten dat hij op die punten iets kan betekenen voor de sector.