Het Nieuwe Kaderkwartier in Arnhem
© KAW Architecten

    Wordt er gediscrimineerd op leeftijd bij het toewijzen van corporatiewoningen? Je zou mogen verwachten van niet. Toch blijken aspirant-huurders regelmatig te oud of te jong om kans te maken op een bepaalde woning. Hoe zit dat?

    We hebben het gelijkheidsbeginsel in Nederland hoog in het vaandel staan. Ook leeftijdsdiscriminatie geldt als een vies woord en is verboden volgens de Wet Gelijke Behandeling. Als je op zoek bent naar personeel mag je geen leeftijdsindicatie in de advertentie zetten. Ook in de gezondheidszorg is dit soort discriminatie absoluut niet toegestaan. Het is ondenkbaar dat een cardioloog op zijn dotterwachtlijst jongere patiënten bovenaan zet. Alleen medische overwegingen tellen.

    Bij toewijzing van corporatiewoningen zou je misschien hetzelfde principe verwachten: iedereen met een gelijke inschrijvingsduur in dezelfde regio moet evenveel kans hebben om een corporatiewoning te bemachtigen, ongeacht de leeftijd. Vreemd genoeg is daar regelmatig geen sprake van. Grasduin je een beetje in het aanbod van corporaties, dan kom je namelijk al snel allerlei onbegrijpelijke leeftijdseisen tegen. 

    Volgens de letter van de wet blijkt dit te mogen. In de Huisvestingswet van 2014 staat dat het corporaties is toegestaan om een wooncomplex te labelen voor een bepaalde doelgroep. De Huisvestingswet stelt geen beperking aan zo’n doelgroep. Leeftijd is dus blijkbaar een geoorloofd criterium. In de praktijk blijkt het echter voor situaties te zorgen die niet erg zuiver ogen.

    "Grasduin je een beetje in het aanbod van corporaties, dan kom je al snel allerlei onbegrijpelijke leeftijdseisen tegen"

    Jonge blonde vrouw

    De gemeente Montferland ligt ten oosten van Arnhem, vlak bij de Duitse grens. De sociale woningen van Plavei worden aangeboden via Entree, de website voor corporatiewoningen in de regio Arnhem-Nijmegen. De corporatie biedt daarop een woning aan die is gelegen aan het Lieve Vrouwenplein. De huurprijs is 672 euro. De advertentie vermeldt verder dat alleen mensen boven de 40 jaar mogen reageren.

    Wat is er bijzonder aan mensen boven de 40 jaar? Hebben die een andere juridische status dan mensen van 35 jaar? Dan staat er ook nog bij dat het huishouden uit maximaal twee personen mag bestaan. Kan een 40-jarige daar dan met zijn 35-jarige vriendin wonen, of is die te jeugdig volgens Plavei?

    Desgevraagd laat een woordvoerder van Plavei weten dat de omwonenden hadden aangegeven liever niet de drukte van een jong gezin te willen. ‘We proberen waar nodig in overleg met de gemeente, de huurdersvereniging en de bewonerscommissies tot maatwerk te komen.’

    Waar eindigt maatwerk en begint ballotage?

    Dat klinkt als een mooi streven, maar het is wel leeftijdsdiscriminatie. De vraag is of de corporatie ook had meegewerkt als de omwonenden absoluut geen homo in het appartement hadden gewild, of juist alleen een jonge blonde vrouw, of alleen een christelijke Syriër. Waar eindigt maatwerk en begint ballotage?

    De situatie in Montferland is wel anders dan in drukke stedelijk gebieden. De gemeente heeft een ontspannen woningmarkt en iemand die door een leeftijdseis achter het net vist, kan vrij snel alsnog een woning krijgen. Wat de corporatie ‘maatwerk’ noemt, is dan misschien iets makkelijker te aanvaarden. Maar het blijft zeer glad ijs.

    Te oud

    Leeftijdsdiscriminatie kan ook functioneel zijn. Renske Suikerbuik, een 25-jarige afgestudeerde orthopedagoge uit Arnhem, moest na haar studie weer thuis gaan wonen. Ze staat al zeven jaar ingeschreven als woningzoekende en kijkt regelmatig op de voornoemde Entree-site.

    Onlangs viel haar oog op een project van de Arnhemse corporatie Volkshuisvesting: een voormalig bedrijfspand in het centrum dat is omgebouwd tot een appartementencomplex. De maandhuur van de appartementen ligt tussen de 414 euro en 478 euro. Suikerbuik was geïnteresseerd, maar bleek niet in aanmerking te komen. Ze is te oud.

    Volgens Ad van Arkel, manager Kopen en Huren bij desbetreffende corporatie, zijn die appartementen bestemd voor jongeren onder de 23 jaar. Een sociale huurder heeft pas vanaf zijn 23e verjaardag volledig recht op huurtoeslag. Daarvoor wordt er alleen huurtoeslag uitgekeerd als de huur onder 414 euro blijft. Daarom reserveren corporaties hun allergoedkoopste woningen vaak voor de groep van 18 tot 23 jaar. 

    "Hier is geen sprake van zinloze leeftijdsdiscriminatie, maar van verstandig en gangbaar beleid"

    Je kunt je afvragen of huren tussen de 414 euro en 478 euro niet erg hoog zijn voor deze doelgroep, en je kunt je ook afvragen waarom de duurdere woningen niet ook voor oudere geïnteresserden beschikbaar zijn, maar bij de meerderheid van de appartementen is in ieder geval geen sprake van zinloze leeftijdsdiscriminatie. Het is verstandig en gangbaar beleid, dat ervoor zorgt dat een groep jongeren de goedkope huren krijgt die recht geven ophuurtoeslag. De bewoners van de wat duurdere appartementen krijgen op hun 23e alsnog huurtoeslag. Dat voelt dan vast als een mooie maandelijkse meevaller.

    Beurzenstelsel

    Op de Entree-site staat nog een ander goedkoop appartement van Volkshuisvesting. Het maakt deel uit van een complex aan het Schipholplein in Arnhem en heeft een huur van 342,99 euro per maand. Dat is ideaal voor jongeren zonder huurtoeslag. Van de corporatie mag daarop gereageerd worden door geïnteresseerden van 18 tot en met 25 jaar. Het ligt eerder voor de hand om zo’n spotgoedkope woning te reserveren voor jongeren tot maximaal 22 jaar, dus de groep die beperkt recht heeft op huurtoeslag heeft. De andere logische optie is om het appartement beschikbaar te stellen voor alle leeftijden. Nu lijkt er sprake van zinloze leeftijdsdiscriminatie.

    Ad van Arkel heeft evenwel ook hier een verklaring. De flat was aanvankelijk een studentenflat, maar door veranderingen in het beurzenstelsel bleven meer studenten thuis wonen. Het lukte niet langer om de flat vol te krijgen. De corporatie besloot toen om ook andere en soms wat oudere jongeren toe te laten. Van Arkel: ‘Maar we willen dat iedereen voor zijn 30e doorstroomt. Daarom experimenteren we nu met vijfjarige contracten. Daarbij past een maximumleeftijd van 25 jaar.’

    Met enige goede wil kun je bij dit beleid spreken van een grensgeval, waarbij de corporatie een reëel probleem creatief probeert op te lossen. Maar een beetje zoeken op de sites met beschikbare corporatiewoningen levert meerdere leeftijdsgrenzen op die minder eenvoudig zijn goed te praten. We selecteren er een paar.

    Keihard discrimineren

    We verlaten het oosten en belanden in het Zuid-Hollandse Gouda. De corporatie Mozaïek Wonen biedt daar een bovenwoning aan in de Samuel Munckerstraat. De woning heeft drie kamers en een kandidaat mag maximaal 29 jaar zijn. Op die leeftijd ben je absoluut geen adolescent meer, maar een gewone volwassene. Waarom mag dan niet iedereen op die woning reageren? 

    Volgens Mozaïek Wonen heeft dit te maken met de manier waarop ingeschrevenen bij de corporatie punten vergaren. Het gaat bij Mozaiek niet om de inschrijfduur, maar om de bewoningsduur. Dat is de tijd die je al in een huis van de corporatie woont. Maar ook de leeftijd telt mee. Leeftijdspunten worden vanaf 18 jaar toegekend. Het gevolg is dat jongeren het in de strijd om de woningen altijd afleggen tegen ouderen, zeker als die laatste groep al een woning van de corporatie bewoont. Jongeren hebben immers geen of weinig bewoningsduur en per definitie weinig punten op basis van hun leeftijd.

    Mozaïek labelt daarom bepaalde woningen als jongerenwoning. Op die manier geeft de corporatie jongeren toch kans op een woning. De corporatie probeert dus het ene systeem dat keihard discrimineert op basis van leeftijd een beetje recht te trekken met een ander systeem dat discrimineert op basis van leeftijd.

    Sluiproute voor 'senioren'

    Een andere bron van leeftijdsdiscriminatie is de seniorenwoning. Die woningen worden soms verhuurd vanaf 50 jaar, soms vanaf 55 jaar en soms vanaf 65 jaar. Neem de corporatie Woonbron, die biedt in Dordrecht aan de Crabbehof een tweekamerappartement aan. Huurders moeten minimaal 50 jaar zijn. Op de site noemen ze het een seniorenwoning, maar wat is er zo senior aan iemand van 50 jaar? Die mensen hebben nog zeventien jaar te gaan tot hun pensioen en beklimmen in hun vrije tijd de Mont Ventoux. Is er bij die groep echt behoefte aan seniorenwoningen? Moeten de corporaties er op die leeftijd al rekening mee houden dat de bewoners over 25 jaar mogelijk wat moeilijker lopen?

    Woonbron zegt het probleem op de radar te hebben. Het label 50-plus is een aanpassing van een eerder geldend 55-plus-label. Dat laatste label stamde volgens een woordvoerder nog uit de VUT-tijd, toen mensen van eind 50 vaak al stopten met werken. Met het verdwijnen van de VUT werd het echter steeds lastiger om die seniorenwoningen gevuld te krijgen. Dat probleem werd opgelost door de leeftijd te verlagen naar 50 jaar. De Crabbehof zit nu met een aanzienlijke groep oudere huurders, met wie is afgesproken dat er geen mensen in hun complex komen die jonger dan 50 jaar zijn. Dat label kan er niet zomaar vanaf. 

    "Vijftigers kunnen via deze sluiproute zonder al te veel concurrentie een woning krijgen"

    Woonbron zegt die labels graag kwijt te willen en bezig te zijn met een andere regeling voor senioren. De realiteit is echter dat pas als alle huidige bewoners uit de woningen zijn verdwenen, zo’n ouderencomplex kan worden vrijgegeven voor gewone verhuur. Tot dat moment kunnen vijftigers er via deze ‘seniorensluiproute’ zonder al te veel concurrentie een sociale woning bemachtigen. 

    Het is in het hele land eerder regel dan uitzondering dat seniorenwoningen toegankelijk zijn voor mensen van 55 jaar. Problemen met tanende belangstelling komen ook overal voor. Neem Welbions in Hengelo. Het lukte daar evenmin om een woongebouw met het label 55-plus vol te krijgen met mensen uit de doelgroep. Toen is in overleg met de bewoners besloten dat er nieuwe huurders bij mogen met een leeftijd vanaf 25 jaar. Vanwaar dan die leeftijdsgrens? ‘Heel jeugdigen zouden wellicht overlast kunnen veroorzaken,’ mailt een voorlichter. Welbions heeft klaarblijkelijk een nogal ongunstig beeld van jongeren onder de 25 jaar. Ze worden en bloc weggezet als veroorzakers van overlast. Vanaf hun 25e gaat het blijkbaar opeens een stuk beter met dat wangedrag.

    Recht of onrecht?

    Die leeftijdsdiscriminatie komt lang niet in alle regio’s voor. Neem de woningsite van de corporaties in Zuid-Kennemerland, het gebied rond Haarlem. Daarop is zo’n beetje iedere woning beschikbaar voor zoekenden vanaf 18 jaar. Alleen bij seniorenwoningen staat meestal vermeld dat huishoudens met een gezinslid boven de 65 jaar voorrang hebben.

    Leeftijdsdiscriminatie komt lang niet in alle regio's voor

    Maar dat is evenmin een perfect model. Die moeilijke groep van 18 tot 22 jaar mag van een corporatie best een aparte behandeling krijgen. Op de keper beschouwd is het al een vorm van leeftijdsdiscriminatie dat die jongeren een beperkt recht op huurtoeslag hebben. Daar kunnen corporaties natuurlijk niets aan doen, dat ligt bij de overheid. Maar ze kunnen er wel een mouw aan proberen te passen. Vormen van discriminatie passen niet bij een organisaties met een maatschappelijke opdracht, maar vormen van uitsluiting evenmin.

    Leeftijdseisen blijken een duivels dilemma voor corporaties. Volgens de wet mogen ze dergelijke eisen stellen, maar veel woningzoekenden ervaren ze als onbegrijpelijk. Ze wekken ergernis en wantrouwen. Leeftijdseisen zijn ook in strijd met het heersende gevoel voor rechtvaardigheid. Wordt er evenwel geen enkele leeftijdseis gesteld, dan blijven woningen leeg of specifieke groepen kansloos.

    Misschien is het afschaffen van inschrijvingsduur, of woonduur een oplossing. Iedere beschikbare woning wordt gewoon verloot onder mensen die ingeschreven staan. Dat haalt naast iedere vorm van leeftijdsdiscriminatie, ook het euvel van strategische inschrijvingen uit het systeem. De woede van de mensen die al jaren staan ingeschreven zal echter enorm zijn. Wat voor de een geldt als rechtvaardig, kan voor de ander uiterst onrechtvaardig aanvoelen.

    Over de auteur

    Peter Hendriks

    Gevolgd door 264 leden

    Redacteur Woningmarkt. Signaleert en analyseert problemen waarmee Nederlanders op zoek naar woonruimte worden geconfronteerd.

    Lees meer

    Volg deze auteur
    Dit artikel zit in het dossier

    Woningmarkt

    Gevolgd door 486 leden

    In de afgelopen jaren kwam bij verschillende woningcorporaties het ene schandaal na het andere naar boven. Het bekendste geva...

    Lees meer

    Volg dossier

    Dit artikel krijg je cadeau van Follow the Money.

    Diepgravende onderzoeksjournalistiek kost tijd en geld. Steun ons en

    word lid