© ANP/Robin van Lonkhuysen

Wordt Wiebes de volgende bewindsman die het veld ruimt?

    Staatssecretaris Eric Wiebes wast zijn handen in onschuld. Hij beweert dat hem lange tijd niets bekend was over een boeteheffing over de afzwaaipremie van oudere belastingambtenaren. Uit het recente rapport over de reorganisatie bij de Belastingdienst blijkt echter dat er verschillende formele memo’s over dit onderwerp zijn verstuurd. Kan hij daarmee wegkomen?

    De hervorming van de Belastingdienst is een politiek drama. Frans Weekers verloor in 2014 zijn post als staatssecretaris van Financiën al. Nu wankelt ook de positie van zijn opvolger, de VVD’er Eric Wiebes. Hans Borstlap en Tjibbe Joustra, de samenstellers van het rapport Onderzoek naar de besluitvormingsprocedures binnen de Belastingdienst, dat op 27 januari uitkwam, oordelen zelfs dat de continuïteit van de dienst in gevaar is.

    De grote blunder van Wiebes bij de reorganisatie was de invoering van een stimuleringspremie. Werknemers die vrijwillig de dienst verlieten kregen maximaal 75.000 euro mee, of — als het jaarsalaris hoger was dan dat — een volledig jaarsalaris. Er ontstond een enorme run op de stimuleringspremie. Meer dan 7800 medewerkers van de 30.000 vroegen een gesprek aan. Voor een flink deel waren dat mensen die de dienst helemaal niet kwijt wilde.

    De grote blunder van Wiebes bij de reorganisatie was de invoering van een stimuleringspremie

    De volle mep

    Een ander probleem was de leeftijd van veel van die werknemers die vrijwillig besloten op te stappen. Een groep van 1250 fte aan 64-plussers besloot mee te doen aan de regeling. De gelukkigste groep bestaat uit 265 medewerkers die bij uitstroom al 65 zijn en toch de volle mep opstrijken, omdat ze ‘ja’ hebben gezegd tegen de vertrekpremie. ‘Leeftijdsdiscriminatie is niet toegestaan,’ stelde Wiebes tijdens een debat over deze zaak.

    Een apart probleem bij die groep ouderen is de zogeheten Regeling Vervroegde Uittreding (RVU). Deze houdt in dat een riante afzwaaipremie voor 60-plussers elementen van een VUT-regeling kan bevatten en dergelijke regelingen worden fiscaal ontmoedigd. De werkgever moet daarom een heffing van 52 procent over het uit te keren bedrag betalen. Bij de Belastingdienst bedraagt die RVU-boete naar schatting 170 miljoen euro.

    Het merkwaardige is dat niemand die bij de reorganisatie betrokkenen is, daarbij lijkt te hebben stilgestaan. De staatssecretaris beweerde in ieder geval totaal verrast te zijn geweest door de RVU-boete.

    Steekspel

    Rond dit aspect van de reorganisatie is al een aantal maanden een interessant steekspel gaande tussen CDA-kamerlid Pieter Omtzigt en staatssecretaris Wiebes. Omtzigt vroeg de staatssecretaris begin oktober 2016 hoe het kon gebeuren dat hij zich had laten verrassen door de RVU. Hij verzocht Wiebes om nog eens goed te zoeken of er niet ergens een memo was te vinden over deze zaak.

    Op 20 november kwam het antwoord van de staatssecretaris: ‘Ik heb geen interne waarschuwingen aangetroffen, want dan had ik ze meegestuurd. Ik heb alle stukken uit DigiDoc, de hele formele stukkenstroom, blootgelegd en daarin tref ik geen waarschuwingen aan.’

    Omtzigt liet het daar niet bij en vroeg de staatssecretaris: ‘Begrijp ik het goed dat er onderzoek is gedaan door de staatssecretaris? Niet alleen naar wat er op zijn bureau of op het bureau van de directeur-generaal is terechtgekomen, maar ook bij de top van de Belastingdienst? Hij heeft geen waarschuwingen uit december 2015 en begin januari 2016 aangetroffen over de RVU-heffing en over de volstrekt verkeerde raming van de uitstroom. Is dat wat de staatssecretaris zegt?’

    Persoonlijke beleidsopvattingen

    Wiebes moet zich onbehaaglijk hebben gevoeld bij deze wat vileine toon, en antwoordde dat het natuurlijk wel om stukken ging met een formele status. In wat ambtenaren met elkaar delen zei hij geen inzicht te hebben. Waarop Omtzigt onthulde vanuit de organisatie berichten te hebben gekregen dat er wel degelijk is gewaarschuwd, en wel door mensen die zich binnen de dienst bezighouden met RVU-boetes. Hij verzocht de staatssecretaris om in december alsnog te komen met mails en memo’s waarin wordt gewaarschuwd voor de RVU-boete.

    Wiebes moet zich onbehaaglijk hebben gevoeld bij de wat vileine toon

    Op 5 januari volgde het antwoord van de staatssecretaris. Het bleek te kloppen dat er informele mails waren, maar Wiebes zei dat het kabinet op het standpunt staat dat persoonlijke beleidsopvattingen van ambtenaren niet beschikbaar worden gesteld aan de Kamer. Wiebes: ‘Door het wegvallen van deze bescherming bij ambtenaren zal risicomijdend gedrag ontstaan en daarmee de scherpte van advisering afnemen. Hiermee zou ook de kwaliteit van advisering en besluitvorming afnemen.’

    Op de hoogte

    Maar de staatssecretaris ging verder. Hij geeft toe dat uit deze informele mails blijkt dat ook leden van de raad van bestuur van de Belastingdienst op de hoogte waren van het risico van een RVU-heffing. Daarbij zou in de mails worden gesteld dat de staatssecretaris hiervan op de hoogte was gebracht. Het zou gaan om een gesprek uit november 2015.


    Pieter Omtzigt

    "Begrijp ik het goed dat er onderzoek is gedaan door de staatssecretaris?"

    Wiebes kan zich echter niet herinneren, zo zei hij, dat dit gesprek heeft plaatsgevonden op basis van een memo. Hij zei zich ook niet te kunnen herinneren dat er bij die gelegenheid is gesproken over een RVU-heffing. De staatssecretaris stelde het bewuste memo — waarop geen naam en afzender staat — ter beschikking aan de Kamer en wees erop dat ook de Commissie Borstlap/Joustra het heeft behandeld in het rapport. Hij benadrukte dat het memo geen rol heeft gespeeld in het besluitvormingsproces.

    Gehannes

    Ondertussen heeft Omtzigt het rapport van de Bortslap en Joustra aandachtig gelezen. Wat is zijn reactie? ‘Het verbaast me dat er in het rapport verschillende referenties zijn te vinden aan de RVU-heffing,’ aldus Omtzigt. ‘Neem het verslag van de raad van bestuur van de Belastingdienst van 31 augustus 2015, of het memo van de directeur-generaal van 13 november 2015. Het onderwerp komt ook weer terug in het verslag van de raad van bestuur van 16 november 2015. Ook in het memo over de de invulling van het Van Werk Naar Werk-beleid bij de belastingdienst staat een waarschuwing over het risico van een RVU-heffing. Zijn dit officiële stukken die in DigiDoc horen te staan? Die vraag ga ik zeker aan de staatssecretaris voorleggen.’

    Blijft de vraag waarom de staatssecretaris zo halsstarrig is blijven volhouden dat hij totaal verrast was, toen ergens in de tweede helft van 2016 die RVU-heffing op tafel kwam. Het is nu afwachten of de Kamer het zal laten bij een lastig debat, of dat ze hem al dit gehannes zo zwaar aanrekent dat zijn positie onhoudbaar wordt.

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Peter Hendriks

    Gevolgd door 1072 leden

    Redacteur Woningmarkt. Signaleert en analyseert problemen waarmee Nederlanders op zoek naar woonruimte worden geconfronteerd.

    Volg Peter Hendriks
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren