Zalm is ongeschikt

Medestanders voeren een lobby om Gerrit Zalm te bombarderen tot opvolger van Nout Wellink. Het zou een slechte keuze zijn. Zalm is ongeschikt als president van De Nederlandsche Bank.

In haar hoofdcommentaar van zaterdag 7 mei hield NRC Handelsblad een opmerkelijk pleidooi voor Gerrit Zalm als opvolger van Nout Wellink, die in juni vertrekt als president van De Nederlandsche Bank.   Het ogenschijnlijk onverwacht naar voren schuiven van Zalm komt niet uit de lucht vallen. Als VVD-er ligt Zalm natuurlijk goed bij de grootste regeringspartij. Daarnaast heeft hij op dit moment een weinig gelukkige baan als ceo van de gekortwiekte staatsbank ABN Amro. Fighting for a lost cause is niet zijn ding. Het presidentschap van DNB lonkt: prestige, niet al te druk en biedt een aangename mix van internationale activiteit en lokaal toezicht. Op het kruisvlak bovendien van politiek en monetaire economie. Zalm is misschien niet de meest voor de hand liggende, maar juist daarom de ideale kandidaat, zo wil zijn lobby ons doen geloven.

Ingekapseld

Het kabinet heeft zichzelf in de vingers gesneden door de opvolgingskwestie op zijn beloop te laten. De tijd dringt en in andere landen zou de beslissing minstens een half jaar eerder zijn genomen. Favoriete kandidaat van DNB is Lex Hoogduin, nu als directielid verantwoordelijk voor economisch beleid en onderzoek, financiële stabiliteit en financiële markten, betalingsverkeer en statistiek. Maar Hoogduin wordt door het kabinet niet geschikt geacht om de noodzakelijke cultuurverandering binnen de Centrale Bank te veranderen. Hij zou te veel zijn ingekapseld in de cultuur van DNB.
Dat laatste is ten dele juist. Hoogduin is econoom en was in het verleden ook al werkzaam voor DNB. Van 1997-2001 was hij persoonlijk adviseur van Wim Duisenberg, de eerste president van de ECB en met Jelle Zijlstra de beste centrale bankier van de vorige eeuw. Van 2001-2005 was hij directeur Wetenschappelijk Onderzoek van DNB. Tussendoor was hij chef-econoom van Robeco en directeur van het toen aan Rabobank verbonden onderzoeksinstituut Iris. In 2008 keerde hij terug naar DNB en was de ongekroonde kroonprins.
Objectief gezien heeft Hoogduin de beste papieren om Wellink op te volgen. Hij kent de materie, is in heel monetair Europa gerespecteerd en – belangrijk – is een discipel van Duisenberg.
De vraag of hij in staat de cultuur te veranderen is een lastige. Het zou kunnen dat hij door zijn werk bij de bank oogkleppen heeft gekregen. Nauwe persoonlijke banden en een uitgebreid netwerk in de sector waar hij juist mensen op de vingers moet tikken, kunnen verandering in de weg staan. Toch blijkt in de geschiedenis dat juist insiders in staat zijn, al dan niet onder druk van buiten, de meest fundamentele veranderingen door te voeren. Bijvoorbeeld Gorbastsjov in de Sovjet-Unie, of Deng Xiao Ping in China. Dichterbij huis: premier Kok in de Paarse Kabinetten die zijn ideologische veren afschudde en zich ontwikkelde tot staatsman.
Wat het change-aspect betreft vormt de kandidatuur van Hoogduin inderdaad een zwarte doos. Maar maakt twijfel over Hoogduin Gerrit Zalm ineens tot de beste kandidaat voor het presidentschap van DNB, zoals NRC Handelsblad meent?

Verdiensten

Nee. Zalm is volgens mij niet geschikt om Wellink op te volgen. Mijn oordeel is niet gestoeld op persoonlijke antipathie of politieke overtuiging. Ik vind het een aardige man, down to earth, met een prettig gevoel voor humor en in de hectische gang van zaken rond kamerlid Hirsi Ali lag hij op respectable manier dwars voor de Rita Verdonk-factie. Een man die openlijk uitkomt voor zijn kleine zwakheden (roken, drinken, flipperen) en in staat is complexe zaken terug te brengen naar de kern.
In de Nederlandse politiek en het openbaar bestuur heeft Zalm zonder meer een belangrijke rol gespeeld. Onder meer als directeur van het Centraal Planbureau en van 1994 tot 2002 en van 2003-2006 als minister van Financiën. In die laatste hoedanigheid verbeterde hij de overheidsfinanciën en voerde hij met zijn Zalm-norm een betere begrotingsdisicpline in. Dat laatste is zijn grootste verdienste en daarvoor verdient hij respect, ook al had hij conjunctureel gezien lang de wind mee. Niet voor niets was hij in Europa de langszittende minister van Financiën.

Woekerpolisaffaire

Maar in die jaren was hij ook verantwoordelijk voor drie andere zaken die zijn kandidatuur voor DNB tot een gotspe maken. Een daarvan is de woekerpolis-affaire. In de jaren 90 werden onder zijn ministerschap de voorwaarden gecreëerd voor het grootste financiële schandaal in de Nederlandse geschiedens. Zalm is op zijn minst medeverantwoordelijk en heeft daarvoor nog geen verantwoording afgelegd.
Daartoe aangemoedigd door zijn ministerie kon de losgeslagen financiële sector zijn gang gaan. De groei was spectaculair, maar Zalm cs hadden toen op de rem moeten trappen. De ongebreidelde groei leidde tot een waterhoofd dat de Nederlandse belastingbetaler tijdens de kredietcrisis duur is komen te staan. Hij had kunnen en moeten weten dat de topzware sector een enorm risico vormde voor de Nederlandse staatshuishouding.
Daarnaast heeft hij stelselmatig een oogje toegeknepen toen er miljarden aan ingelegde pensioenverzekeringspremies rechtstreeks in de kassen van de aandeelhouders van verzekeraars belandden. Leuk voor de aandeelhouders en optiehoudende bestuurders, maar funest voor hun klanten. Het was een operatie die werd gezegend en gefaciliteerd door de Nederlandse politiek. Zalm stond erbij en keek ernaar.

DSB

De rol die Zalm na zijn afscheid als directielid van DSB speelde heeft hem terecht veel kritiek opgeleverd. NRC Handelsblad ziet dat als niet meer dan een vlekje op zijn verder ongeschonden blazoen. Maar dat is te gemakkelijk. DSB stond toen Zalm in 2006 toetrad tot het bestuur van die bank bepaald niet bekend als het toefje slagroom van de Nederlandse financiële sector. Algemeen bekend was dat DSB eerder als de rotte appel moest worden gezien.
Zalm fungeerde de facto als vlag op een strontschip en werd daarvoor vorstelijk beloond. Dat duidt op zijn minst op een gebrek aan beoordelingsvermogen. Voor de gedupeerden van DSB zal het moeilijk te verteren zijn als juist hij toezichthouder van de Nederlandse banken wordt.

'Il Duro'

Het belangrijkste argument dat NRC Handelsblad naar voren brengt voor de kandidatuur van Zalm, is zijn reputatie in de eurozone. De krant memoreert voor de zoveelste keer dat Zalm bij de onderhandelingen over de invoer euro door de Italianen 'il Duro' werd genoemd. Zalm zou als een pittbull vast hebben gehouden aan de al in het Verdrag van Maastricht bepaalde eis dat het begrotingstekort niet meer dan 3 procent zou mogen zijn.
Toen het er op aankwam is Zalm door de knieën gegaan
Het zou voor hem pleiten als Zalm inderdaad 'duro' was geweest. En juist daar wringt de schoen. Het heeft er alle schijn van dat de Italianen voortrekkers Nederland en Duitsland op Byzantijnse wijze zand in de ogen hebben gestrooid met hun vleiende kwalificatie. Hun luide verontwaardiging was voor de bühne, onderdeel van een geraffineerd politiek spel dat Zalm duidelijk niet beheerste.
Toen het er op aankwam is Zalm door de knieën gegaan. Terwijl hij op de hoogte was van de boekhoudkundige malversaties van Griekenland en Italië, accordeerde hij op het moment supreme hun toetreding tot de eurozone.
Toen Frankrijk en Duitsland in 2003 met hun tekort door de 3-procent-barrière braken, sputterde Zalm wel tegen, maar effect had het niet. Beide landen gingen gewoon hun gang en Zalm slaagde er niet in iets te bewerkstelligen. Sterker, hij bleef de graag geziene gast die aan tafel van de Europese grootmachten wat kruimels mocht oppikken zolang hij een oogje toekneep. Net zoals hij dat eerder deed bij de bedenkelijke praktijken van de pensioenverzekeraars en toen de Nederlandse financiële sector openlijk een veel te grote broek aantrok, gedekt door Vadertje Staat. Bij Dirk Scheringa herhaalde het patroon zich.
Zoals gezegd, Zalm is een sympathiek mens met wie je graag een borrel drinkt. En een buitengewoon kundig man op het gebied van begrotingspolitiek. Maar zijn herhaaldelijke fouten in het verleden,  zijn karakter en zijn politieke netwerk maken hem ongeschikt als president van DNB. De lobby die hij daarvoor voert, en waarvan het commentaar in NRC Handelsblad deel uitmaakt, verdient het niet te slagen.
Hopelijk overheerst in Den Haag het gezonde verstand als een dezer dagen de beslissing over de opvolging van Wellink wordt genomen. Geen uitgerangeerde politici graag. En al helemaal geen politiek gemotiveerde kandidaten. Daarvoor is het werk van DNB té belangrijk.

Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

Over de auteur

Arne van der Wal

Gevolgd door 890 leden

Mede-oprichter van FTM. Is gek op digitale technologie, maar koestert analoge techniek. Beoefent wing chun kungfu.

Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
Annuleren