Topbankiers houden zich meestal stil, met uitzondering van Wilfred Nagel, chief risk officer van ING. In reacties onder artikelen van FTM verdedigt hij zijn bank met verve. En constateert verrast: 'Achter bijna elke vraag zit een bredere, diepere of andere vraag, of zelfs gewoon boosheid en frustratie over de crisis.'

    Topbankiers laten zich niet snel uitdagen tot een maatschappelijk debat. Integendeel, als je aan banken vragen stelt over lastige onderwerpen als het opdrijven van de prijs van krediet, krijg je geen antwoord. Of neem de salarisverhoging van de top van ING, die geen geen sterke inhoudelijke reactie van de bank opleverde, behalve dan deze niet zo handige opmerking van topman Ralph Hamers. Maar er is één topbankier in Nederland die met die trend heeft gebroken. Tijdens zijn naar eigen zeggen 60-urige werkweek – met uitschieters naar 75 uur – heeft hij de afgelopen weken de tijd gevonden om uitgebreid te reageren op kritische vragen en opmerkingen van lezers onderaan dit en dit artikel op FTM.nl, waarin vragen aan de orde komen over het verdienmodel en veiligheid van banken. Afgedaald naar de comments-sectie schreef Wilfred Nagel, chief risk officer van ING een indrukwekkend oeuvre aan commentaren bijeen ter verdediging van ING (hier alles). Opmerkelijk genoeg is dit werk niet door de afdeling communicatie geregisseerd. Toen we belden met een woordvoerder of Nagel bereid was tot het geven van een interview, reageerde die verbaasd over Nagels activiteit in het forum van FTM. Lezers vonden het interessant om eens 1-op-1 te kunnen discussiëren met een bankier van een grote systeembank, of ze het nu met hem eens waren of niet. Voor Nagel zelf was het vermoedelijk ook een boeiende ervaring. 'Wat ik merk', schrijft hij, 'is dat achter bijna elke opmerking en elke vraag een bredere, diepere of andere vraag zit, of zelfs gewoon boosheid en frustratie over de crisis en de gevolgen ervan, die ook integraal aan de banken worden toegeschreven.' Vanzelfsprekend acht Nagel zich geroepen een ander beeld te schetsen van ING; het beeld van een bank die grote stappen heeft gezet om veiliger te worden en dan ook een grote storm kan doorstaan. Nagel vindt zelfs dat het too big to fail-probleem alleen nog in 'formele zin' bestaat. Materieel gezien is het probleem opgelost dankzij hogere kapitaalbuffers, die bestaan uit eigen vermogen en obligatieleningen die in geval van nood omgezet kunnen worden in aandelen – ook wel bail-in kapitaal genoemd, in tegenstelling tot een bail-out door de belastingbetaler. Mocht het tot een faillissement komen, dan kan de bank worden ontmanteld, zonder dat de belastingbetaler eraan te pas komt. Want ook bij ING is volgens Nagel 'werk gedaan om uit te pluizen hoe zo'n afwikkeling operationeel en financieel zou moeten werken'. De bank is, kortom, niet meer too complex to fail, ook een reden waarom tijdens de financiële crisis zoveel banken overheidssteun hebben gekregen.

    Is ING dan wel too interconnected to fail?

    Is ING dan wel too interconnected to fail? Dit probleem is recent weer aangekaart door Finance Watch dat stelt dat een aantal Europese megabanken vooral met elkaar zaken doet op financiële markten, wat zorgt voor een groot besmettingsgevaar. Nagel vindt dat de balans van ING een ander karakter heeft met veel gewone leningen en daarom niet kan worden vergeleken met die andere megabanken. Het mag dan ook niet verbazen dat Nagel het wel welletjes vindt met het ophogen van de financiële dijken. Dat gaat lijnrecht in tegen de aanbevelingen van Harald Benink, hoogleraar Banking and Finance (Tilburg). Hij acht het Europese stelsel ‘buitengewoon fragiel’. Benink zei eerder op FTM: ‘Er zijn verbeteringen, maar het is hoogstwaarschijnlijk niet genoeg. Een kapitaalratio van vier procent [zoals in Nederland gaat gelden, JHS] is volstrekt niet overtuigend’.
    'Een kapitaalratio van vier procent is volstrekt niet overtuigend’

    De kern van het veiligheidsdebat

    Dit vormt het hart van het debat over bankenbuffers – het punt waar bankiers en critici als Benink lijnrecht tegenover elkaar staan. Nagel is faliekant tegen een verdere verhoging van de ongewogen kapitaalratio, omdat zulks ten koste gaat van de winstgevendheid. De verhoging naar 4 procent was al aanleiding voor massief verzet, wat minister Dijsselbloem inspireerde om in een befaamd opinie-artikel in NRC te klagen over de hardnekkige lobby. Wie leest wat Nagel schrijft over de kapitaalratio, merkt dat het al snel technisch wordt en voor buitenstaanders daarom slecht te volgen. Maar de kapitaalratio waar Benink over spreekt (de vier procent) is juist helemaal niet ingewikkeld. De ratio drukt de grootte van het eigen vermogen uit ten opzichte van de bezittingen (assets), zonder risicoweging van de bezittingen – een eenvoudige maatstaf dus. Dit is de manier waarop ook 'gewone' bedrijven hun solvabiliteit berekenen.

    De riskante risicoweging

    Maar banken doen dat anders en dan wordt al snel wel ingewikkeld. Naast de ongewogen kapitaalratio hanteren ze ook een 'gewogen' kapitaalratio. Volgens de regels van Basel III mogen banken met hun eigen risicomodellen een lening op de balans ook voor minder dan 100 procent laten meetellen voor de bufferberekening: het principe van risicoweging. Voorbeeld: bij een lening op de balans van 100 euro kan de bank die maar voor 20 procent meetellen als de bank die 'veilige' acht. Tegenover die 100 euro lening staat bij een gewogen kapitaalratio van tien procent, dan geen tien euro, maar slechts twee euro aan eigen vermogen. Op deze manier kan een bank een ongewogen kapitaalratio hebben van vier procent, maar risicogewogen een veel hogere, van bijvoorbeeld 12 procent. Dit is de norm waar banken als ING al aan voldoen, vooruitlopend op de invoering van Basel III in 2019 dat een kapitaaleis van minimaal 8 procent stelt. De vraag of de risicogewogen kapitaalratio deugdelijk is, is waar de discussie over bankenbuffers eigenlijk over gaat. Veel critici menen dat risicoweging veel te manipuleerbaar is, omdat banken hun eigen modellen mogen gebruiken.
    risicoweging: een prikkel voor banken de modellen zo in te richten dat er een zo laag mogelijk risico uitkomt.
    Daarbij is er een prikkel voor banken om de modellen zo in te richten dat er een zo laag mogelijk risico uitkomt. Dan hoeft de bank immers minder kapitaal aan te houden – goed voor de aandeelhouders. De beleidsmakers van het Bazels bankencomité wijzen er inmiddels zelf op dat risicoweging een nogal onzekere uitkomst heeft. Zo lieten ze een modelportefeuille doorrekenen door een grote groep banken met een opmerkelijke uitkomst: de ene bank had met dezelfde set leningen veel minder kapitaal nodig dan de andere. Een beetje variatie is normaal – de markt waarin de bank zich begeeft is bijvoorbeeld ook van invloed – maar dit was te veel van het goede (zie grafiek hieronder). static1.squarespace.comBron: Bis Zulke discrepanties hollen het vertrouwen uit in de kwaliteit van kapitaalbuffers, redeneren critici. En vertrouwen is nou precies wat je nodig hebt in tijden van crisis. Vandaar dat Benink pleit voor invoering van een veel hogere ongewogen kapitaalratio, zonder hocus pocus van complexe, manipuleerbare modellen. Wilfred Nagel vindt een focus op deze eenvoudige kapitaaleis 'onverstandig' om redenen hier genoemd. Hij lijkt zijn zegje daarmee gedaan te hebben want hij meldt eveneens dat hij een 'time out' neemt, omdat het forum wel 'veel tijd' kost. Maar het debat is nog niet uitgewoed, er is zoals de de chief risk officer zelf constateert, nog veel onbegrip en zelfs boosheid over de crisis. Nog even volhouden heer Nagel!

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Jan-Hein Strop

    Gevolgd door 485 leden

    Freelance financieel-economisch journalist met grote belangstelling voor de werking, macht en gedrag van bank & verzekeraar.

    Volg Jan-Hein Strop
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren
    Dit artikel zit in het dossier

    Derivaten in het MKB

    Gevolgd door 386 leden

    FTM verdiept zich sinds 2013 de wijze waarop grote banken in Nederland vele duizenden ondernemers in het MKB met rentederivat...

    Volg dossier