Zijn 'durfkapitalisten' redding mkb of een sprinkhanenplaag?

    Nu de banken de kredietkraan voor het Midden en Klein Bedrijf (mkb) steeds verder dichtdraaien moeten deze bedrijven op zoek naar andere financieringsbronnen. Is 'durfkapitaal' een geschikt alternatief?

    Alle feiten en omstandigheden wijzen erop: commerciële banken zijn uitgekeken op het midden- en kleinbedrijf, de motor van iedere economie. De middelen om mkb-ondernemingen te financieren zal in steeds grotere mate ergens anders vandaan moeten komen. Eén belangrijke alternatieve financieringsbron is 'risicodragend vermogen' ofwel 'durfkapitaal', waarbij het voorvoegsel 'durf' verwijst naar het hogere risico dat de investeerders op dat kapitaal lopen. In de Angelsaksische wereld gebruikt men vaak de termen 'venture capital' en 'private equity'. En laat de wereld van de private equity nou de laatste jaren aan hevige kritiek blootstaan.

    Sprinkhanengedrag

    Afgelopen woensdag nog debatteerde de Tweede Kamer over de rol die private equity speelt in de Nederlandse financiële sector. Er bestaan veel onduidelijkheden over de handelwijze van grote, met name buitenlandse risicokapitaal-financiers, die Nederlandse bedrijven opkopen, strippen en weer doorverkopen. Volgens PvdA woordvoerder financiën Henk Nijboer lijkt het gedrag van deze grote investeerders op sprinkhanengedrag: ze vreten alles kaal en laten een woestijn achter. Volgens Nijboer is de bestaande wet- en regelgeving nog altijd niet voldoende om excessen te voorkomen.
    Durfkapitalisten hangen overgenomen bedrijven eerst vol met leningen om ze na ontvangst van flinke winstuitkeringen met grote schulden achter te laten
    Een van de veelgehoorde bezwaren is, dat dergelijke durfkapitalisten het bedrijf overladen met schulden en hun eigen rendementsmaximalisatie laten prevaleren boven het belang van het bedrijf en de werknemers daarvan. Zit het economisch tij vervolgens even tegen, dan is de onderneming de dupe.

    Participatiemaatschappijen

    Vormt deze alternatieve financieringsbron een geschikt alternatief voor het mkb? Het antwoord luidt zowel bevestigend als ontkennend. Bevestigend, omdat een groot aantal mkb-bedrijven inderdaad (deels) gefinancierd wordt met durfkapitaal. Hetzij in de vorm van eigen vermogen, hetzij door middel van achtergestelde leningen of met een combinatie van beide. Participatiemaatschappijen hebben al een aanzienlijk aandeel in de economie: ongeveer 1.400 bedrijven met in totaal 380.000 werknemers in Nederland hebben te maken met een participatiemaatschappij als geldschieter en aandeelhouder, zo blijkt uit informatie van de Nederlandse Vereniging voor Participatie Maatschappijen (NVP). De gezamenlijke omzet van deze bedrijven wordt geraamd op 87 miljard euro, hetgeen overeenkomt met ongeveer 15 procent van ons totale bruto binnenlands product. Maar het antwoord luidt ook ontkennend. Uit gegevens van het CBS blijkt dat het aantal bedrijven met slechts 1 werkzame persoon tussen 2010 en 2015 met 30 procent is toegenomen tot ruim 1,1 miljoen op een totaal aantal bedrijven van anderhalf miljoen. In 2014 zijn er in totaal ruim 65 duizend bedrijven bijgekomen, in het eerste kwartaal van 2015 waren dat er bijna 12 duizend. De stijging wordt voor het overgrote deel veroorzaakt door een toename van de eenmanszaken. Deze ontwikkeling is al langer gaande. Het aantal bedrijven met 2 tot 10 werkzame personen is in deze periode nagenoeg constant gebleven. In de groep bedrijven met 10 tot 50 werknemers was er zelfs een kleine afname van het aantal bedrijven. In zowel het midden- als grootbedrijf is het aantal bedrijven met circa 5 procent afgenomen. Het gaat om een afname van circa 750 bedrijven, op een totaal aantal van bijna 14 duizend.

    Crisis speelt grote rol

    Deze afname kan voor een belangrijk deel op conto van de economische crisis worden geschreven, zoals blijkt uit de cijfers van het CBS.
    Verreweg het grootste deel van het mkb bestaat uit eenmanszaken en kleine bedrijven
    Verreweg het grootste deel van de bedrijven in Nederland bestaat dus uit eenmanszaken en kleine bedrijven tot tien man personeel. De financieringsbehoefte van dit 'kleine grut' bedraagt doorgaans minder dan 250.000 euro en dat is de voornaamste reden waarom durfkapitaal dit soort ondernemers geen soelaas biedt. De meeste durfkapitaalverstrekkers komen pas hun stoel uit bij bedragen vanaf 250.000 euro, zoals blijkt uit cijfers van de NVP. Overigens met exact dezelfde reden, als die waarom de banken hun handen van het mkb hebben afgetrokken: het loont simpelweg onvoldoende. Daar komt nog bij dat verreweg de meeste durfkapitaalverstrekkers niets zien in het financieren van startende ondernemingen wegens het te grote risico van falen. Anders gezegd: het grootste deel van ondernemend Nederland heeft weinig of niets aan durfkapitalisten en is aangewezen op eigen geld, familiekapitaal of vormen van crowdfunding. Ook de politiek onderkent sinds kort dit manco. Minister Kamp van Economische Zaken nam daarom het initiatief om de financiering van het mkb te vergemakkelijken. Dit is het bekende 'potje van Kamp': er komt tot een bedrag van twee miljard euro beschikbaar voor het mkb. Of dit initiatief tot het gewenste effect zal leiden, zal nog moeten blijken.

    Banken

    Uit onderzoek van onderzoeksbureau Dealogic is gebleken dat met name kleinere bedrijven in Europa vooral hun toevlucht hebben gezocht tot banken om hun onderneming te financieren. Dit is van oudsher inderdaad het geval, recentere ontwikkelingen laten echter zien dat ondernemingen ook andere financieringsbronnen aanboren zoals crowdfunding, crowdlending, factoring en andere vormen van financiering op afbetaling. Dit in tegenstelling tot bijvoorbeeld de Verenigde Staten, waar beleggers juist veel geld steken in bedrijfsobligaties en durfinvesteerders daar - wederom anders dan in Europa - de markt voor startende bedrijven steunen, zoals blijkt uit cijfers van Pitchbook, een Canadese data-povider voor de wereldwijde venture- en private equity-industrie. Volgens de Amerikaanse zakenkrant The Wall Street Journal vindt er momenteel een verdere verschuiving plaats naar bedrijfsfinanciering door banken naar beleggers, omdat veel grote professionele investeerders - zoals pensioenbeleggers aan beide zijden van de oceaan - huiverig zijn om te beleggen in staatsobligaties van (zwakke) eurolanden. Zij moeten met hun geld dus ergens anders naartoe. Ook hier zijn het echter de grotere bedrijven die profiteren, omdat het bij dergelijke bedrijfsobligaties om meer geld gaat dan de kwart miljoen die het doorsnee mkb-bedrijf nodig heeft voor zijn financieringsbehoefte. De grote groep kleine mkb-bedrijven valt ook hier dus buiten de boot en is aangewezen op de bovengenoemde alternatieven voor bankfinanciering.
    Kamp: Economische groei, innovatie en vernieuwing komt van ondernemers
    In Nederland lukt dat die kleine bedrijven steeds beter. Vorig jaar wisten 602 ondernemingen via crowdfunding projecten te financieren, waarbij in totaal meer dan 51 miljoen euro werd opgehaald. Daarmee komt de teller sinds 2011 (de start van crowdfunding) boven de 100 miljoen euro uit. Als is dat natuurlijk peanuts op de totale financieringsbehoefte van het Nederlandse mkb. Ook wordt het innovatieve ondernemers iets gemakkelijker gemaakt om aan kapitaal te komen. Het doel van de overheid is 2600 bedrijven te helpen met innovatie. Duizend meer dan vorig jaar. Ondernemers profiteren met name van de MKB-Innovatiestimulering Topsectoren (MIT) en Vroege Fase Financiering. Minister Kamp van EZ zegt hierover: 'Economische groei komt van ondernemers. Zeker nu de economie aantrekt, is het van belang dat zij kunnen investeren en vernieuwen. Dat doen ondernemers door verantwoorde risico’s te durven nemen en concrete plannen te ontwikkelen en uit te voeren. Daar hebben ze wel financiering voor nodig. Door de samenwerking bieden het kabinet en de provincies extra steun aan bedrijven, zodat zij hun groeiambities waar kunnen maken'.

    Gestapeld financieren

    Een belangrijke trend is 'gestapeld financieren'. Hiermee wordt bedoeld dat een onderneming verschillende financieringsvormen combineert tot een passende mix. Te denken valt aan de combinatie van een banklening met crowdfunding, leasing, factoring of een andere vorm van lenen. Op deze wijze komen bedrijven toch aan het benodigde geld. Er komt ook steeds meer voorlichting voor ondernemers hoe en waar ze financiering buiten de bank om kunnen regelen, zoals ook blijkt uit deze mkb-financieringsgids. Via EZ doet ook de overheid een duit in het zakje. Met het Innovatiefonds MKB+ steunt het ministerie van Economische Zaken snel groeiende, startende ondernemers door (rechtstreeks of via investeringsfondsen) innovatieve plannen te financieren. En ook de Nederlandse Vereniging van Participatiemaatschappijen (NVP) is positief gestemd over de ontwikkelingen in de branche.

    Cijfers NVP bevestigen economisch herstel

    De NVP onderzoekt jaarlijks - samen met het Corporate Finance team van PwC Advisory - de belangrijkste private equity- en venture capital-ontwikkelingen in Nederland. Uit hun rapport over 2014 blijkt dat de investeringen in Nederlandse bedrijven door participatiemaatschappijen fors zijn gestegen: van 2,4 miljard euro in 2013 naar 3,1 miljard euro in 2014, een procentuele stijging van bijna dertig procent.
    Het aantal participaties door durfkapitalisten was in 2014 historisch hoog
    Het aantal participaties was met 386 ondernemingen ook historisch hoog. Onder meer door het toegenomen vertrouwen in de economie, maar ook doordat de rente laag is en de bedrijfswaarderigen gunstig zijn, vertaalde zich dat in duidelijk meer vraag en aanbod van kapitaal. Ook start-ups profiteerden meer dan ooit van durfkapitaal. In 2014 ontvingen 226 start-ups in Nederland 169 miljoen euro als risicokapitaal van durfkapitalisten. De Regionale Ontwikkelingsmaatschappijen - zoals het mkb & technofonds Flevoland - namen daarvan 67 miljoen euro in 120 bedrijven voor hun rekening. De meeste start-ups haalden kapitaal op bij Nederlandse partijen, maar een aantal in het oog springende bedrijven als Mytomorrows (toegang tot geneesmiddelen), Catawiki (online veilingen van unieke objecten), Encare Biotech (medicijn tegen hartfalen) en The Cloackroom (personal shopping service) wisten risicokapitaal op te halen bij enkele grote buitenlandse durfkapitalisten. De toename van Nederlandse investeringen is opvallend, omdat de situatie in 2013 precies andersom was: toen verrichtten Nederlandse partijen bijna geen grote transacties. Buitenlandse partijen deden wel een klein aantal grote investeringen. Het merendeel (91 procent) van de investeringen betrof bedragen minder dan €5 miljoen per investering. Dat waren investeringen in grotere mkb-bedrijven met een bedrijfsresultaat van rond de €2,5 miljoen. De opstellers van het rapport achten het waarschijnlijk dat ook dit jaar de groei van durfkapitaal als financieringsbron voor het Nederlandse bedrijfsleven verder zal toenemen.

    Dit artikel krijg je cadeau van Follow the Money.

    Diepgravende onderzoeksjournalistiek kost tijd en geld. Steun ons en

    word lid