Zink pensioen niet af met nog duurdere stenen

    Nederlandse hypotheekschulden én pensioenbesparingen horen tot de hoogste ter wereld. Dat is een behoorlijk onhandige combinatie, maar die twee binnen één huishouden tegen elkaar wegstrepen is een onzalig plan, vindt columnist Hans de Geus.

    Veel mensen zitten in deze frustrerende situatie: ze tobben met een hoge woningschuld, misschien wel hoger dan de waarde van het huis. Ze kunnen daardoor niet verhuizen - voor die baan aan de andere kant van het land, of die hoognodige extra kinderkamer. En door de hoge maandlasten kunnen ze niet die leuke dingen doen die ze willen. Ze zitten vast. We zitten met zijn allen vast, want het is ook nog eens een domper op de groei. Tegelijk sparen ze ook nog voor hun pensioen. Ze zitten nu als het ware met dubbele lasten, om straks met een fors pensioen in een afgelost huis te zitten. Dat kan handiger; als we mensen nou eens toestaan om met een stuk pensioeninleg wat af te lossen op de hypotheekschuld? Mensen krijgen ademruimte, kunnen verhuizen, er komt een nieuwe dynamiek.

    Wel of niet aflossen met pensioen

    Het Kabinet is het aflossen-met-pensioeninleg nu concreet aan het verkennen. De evidente voordelen zijn door velen breed uitgemeten. Politiek econoom Robin Fransman is een van de pleitbezorgers, hij nam ook de moeite om alle mogelijke nadelen te verkennen; moeiteloos serveerde hij die af. Toch moeten we het niet doen. De belangrijkste reden: er is een te groot risico dat het extra geld rechtstreeks gaat zitten in het opdrijven van de huizenprijzen. Je zit dan met een lagere pensioenopbouw in even klein huis, zonder reductie op je schuld. Immers, grond en vierkante meters zijn schaars in Nederland.
    Elke euro die je extra in de huizenmarkt steekt, leidt tot een evenredig hogere vierkante meter prijs.
    Elke euro die je extra in de huizenmarkt steekt, leidt tot een evenredig hogere vierkante meter prijs. Willen we echt ons pensioen afzinken door stenen (tijdelijk) duurder te maken? Stenen die tegen de tijd dat de beoogde jongere doelgroep met pensioen gaat door ontvolking wellicht een stuk waardelozer zijn? Maar we gebruiken het extra geld toch voor aflossen van bestaande hypotheek, niet voor het aangaan van nieuwe, extra schulden? Helaas, er is teveel dat erop wijst dat de verleiding van dat nét iets duurdere huis te groot zal zijn. De bespaarde euro’s aan pensioenafdrachten branden in de zak voor die paar vierkante meters extra. Sterker: het oorspronkelijk plan van de RMU, waar het kabinet nu op studeert, voert dit ‘risico’ juist als vóórdeel op: 'Met haar plan heeft de RMU 3 doelen. Ten eerste stroomt er direct meer geld naar de woningmarkt....' Staatsecretaris Klijnsma neemt het argument van méér geld voor wonen, en niet alleen voor minder schuld over: '…er wordt een grotere woning aangeschaft, waardoor het woongenot toeneemt' De zuivere bedoeling om pensioenontsparingen louter te salderen met schuld is dus helaas ijdel, getuige ook de praktijk van afgelopen jaar. De 100.000 euro die ouders belastingvrij mochten schenken voor de aflossing van schuld ging volgens de Volkskrant vooral op aan een duurder huis. Robin Fransman gelooft dat het risico op wegpiesen van het pensioen door prijsopdrijving voorkomen kan worden door de Loan to Value ratio (LTV) voor die gevallen te verlagen. Bedenk dan ten eerste dat LTV een relatief begrip is. Lage relatieve ‘Loans’ kunnen bij hoge ‘Value’ prima samengaan met hoge absolute ‘Loans’, in ieder geval zo lang onze LTV’s nog altijd zo prijsopdrijvend ver boven de internationale norm van 80 procent zitten. En wat voor administratief gedrocht zou er moeten worden opgetuigd om variabele LTV’s te gaan bijhouden? Mensen begrijpen nú al hun hypotheek en pensioen niet. Zullen we die complexiteit maar niet tot de macht twee verheffen door ze op een hoop te gooien? 

    Doorsneepremie

    Die complexiteit zit hem ook in de confrontatie met de manier waarop wij momenteel ons pensioen opbouwen: het is stiekem een beetje een omslagstelsel. Jongeren betalen relatief veel, door de zogenoemde doorsneepremie systematiek. Je kunt verwachten dat juist jongeren met een restschuld zitten en graag willen salderen met hun pensioen (of liever gezegd, vanwege gezinsuitbreiding een wat groter huis willen) en zo het pensioengebouw ontwrichten. Robin Fransman meent dat dat zo’n vaart niet zou lopen en dat ook ouderen wel gebruik zouden maken van de regeling. Voorzover ik weet, is die mening niet gestaafd door eigen onderzoek. Dat onderzoek deed ABP wel*: 'Uit eerder onderzoek onder de leden bleek dat er bij jongeren wel animo is voor het aflossen van het huis met pensioengeld. Bij ouderen niet.' Nu ben ik erg voor afbreken van het pensioenstelsel. Maar niet op deze manier. Ik ben ook voor het verlagen van de woningschulden. Maar niet in deze combinatie. 

    Gaat de bank vrijuit?

    Een ander bezwaar is dat het probleem van restschuld eenzijdig bij de huizenkoper wordt neergelegd. Wanhopig om tot een oplossing van deze steen in zijn maag te komen, zal deze al te graag tekenen bij het kruisje om dan in godsnaam zijn pensioen nu dan maar vast in te leveren bij de bank. We vergeten dan dat banken een net zo groot aandeel hebben gehad in het opblazen van de hypotheekschulden door willens en wetens hun eigen kredietcriteria te overschrijden.
    het probleem van restschuld wordt eenzijdig bij de huizenkoper neergelegd
    We weten ook dat banken nu, uit pragmatisme of anticiperend op een rechtszaak, in geval van uithuiszetting flinke delen restschuld kwijtschelden. Al hangen ze dat uiteraard niet aan de grote klok. Moet iemand per se eerst zijn baan en zijn huis kwijtraken om met de bank tot een redelijke oplossing te komen? Zijn die 1,4 mln huishoudens met een restschuld die de economie verlammen opgeteld niet een veel groter debacle?

    Kortom

    Hypotheekbergen en pensioenpotten zijn elk voor zich dusdanige gedrochten dat we ze elk in hun eigen hoedanigheid te lijf moeten gaan. Wegstrepen lijkt een elegante oplossing, die balans voor gezinnen overzichtelijker maakt. Maar het risico dat hun probleem verhuist naar duurdere stenen is met deze plannenmakers te groot. ------------------------------------------------ *Naschrift Hans de Geus: Over de uitspraak van het ABP rezen vragen op Twitter: Zo vroeg Michael Visser zich af of die gebaseerd was op de volgende vraag van het ABP aan deelnemers, die hij was tegengekomen: 'Vindt u het interessant om geld uit uw #pensioen te halen voor de aankoop van een eigen huis?' Dat zou bovenstaande ABP conclusie suspect maken; immers, logisch dat veel ouderen denken, ik heb al een woning (dus nee, geen interesse om een woning te kopen met pensioeninleg). Dit is niet het geval. ABP (her)bevestigt de validiteit van bovenstaande uitspraak. Die is gebaseerd op uitkomsten van een onderzoek dat jongeren (25 t/m 34 jaar) relatief vaak geïnteresseerd zijn om hun pensioengeld voor andere doeleinden [dan pensioenopbouw] te gebruiken. Voor de groep 35 t/m 54 is het met name van belang dat zij na pensionering voldoende inkomen hebben om hun huidige levenswijze voort te kunnen zetten. Dit onderzoek was overigens niet uitgevoerd voor dit specifieke onderwerp, maar was een breder onderzoek naar hoe deelnemers denken over hun pensioen en hun pensioenfonds. Als ik er zelf nog verder over nadenk zijn er 3 redenen waarom vooral jongeren mee zouden doen: - Ze staan het meest onder water - Aannemend dat je IB moet aftikken over inzet van premie en opbouw wanneer je dat nu in hypotheek of huis steekt: jongeren zitten wellicht nu nog niet in de hoogste schijf dus dit is voor hen minder 'kostbaar'. De daling van HRA als de schuld lager is doet bij hen ook minder pijn. - Als ze de doorsneepremie-systematiek doorhebben, doorzien ze dat nu wat minder premie betalen relatief weinig schade geeft aan de uiteindelijke opbouw. Hoe dit alles ook zij: er is m.i. reden genoeg om op zijn minst het risico dat het pensioengebouw scheef wordt getrokken in overweging te nemen.

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Hans de Geus

    Gevolgd door 177 leden

    Commentator & journalist financiële markten en economie.

    Volg Hans de Geus
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren