Hoe privaat is de zorgverzekeraar eigenlijk?

    Een zorgverzekeraar is geen gewoon bedrijf, dat bepaalde de Rechtbank van West-Brabant vorige week in een vonnis dat baanbrekend zou kunnen worden als het standhoudt.

    De zorgverzekeraar is onder de bedrijfsvormen een bijzonder dier. Een private onderneming, volgens de Zorgverzekeringswet, maar dan wel een die onder strikte publieke randvoorwaarden opereert.

    Daar horen plichten bij, zoals het verplicht verzekeren van iedere burger voor de basisverzekering en de inhoud van dat basispakket. Maar ook vangnetten waar een gewone onderneming niet op mag rekenen: de Staat compenseert onder meer financieel voor het verzekeren van risicogroepen vooraf, tegenvallers in die groepen nog deels achteraf en vergoedt de niet-geinde premies van wanbetalers. Ook financiert de overheid de verzekeraar voor minimaal de helft van zijn inkomsten vanuit het Zorgverzekeringsfonds. Hoe privaat is de zorgverzekeraar binnen al die publieke kaders eigenlijk nog in de praktijk?

    Niet privaat, zegt de voorzieningenrechter in Breda nu. Althans; in de zin van de Aanbestedingswet moeten zorgverzekeraars volgens zijn vonnis worden aangemerkt als publiekrechtelijke instellingen. Zo luidde de uitspraak vorige week in een kort geding aangespannen door stoma-producent Hollister tegen verzekeraar CZ. En dus moeten zij zich ook aan die Aanbestedingswet houden bij het inkopen van zorg en hulpmiddelen. Kort gezegd: zorgverzekeraars moeten al hun grote inkopen Europees gaan aanbesteden.

    Nieuwe juridische kaders zorginkoop

    Al is de uitspraak nog maar in eerste aanleg, het vonnis heeft mogelijk een heel nieuwe juridische werkelijkheid tot gevolg. Het rekt de definitie van een publiekrechtelijke instelling op Europees niveau voor het eerst dusdanig op dat Nederlandse zorgverzekeraars daaronder vallen. Advocaat Bob van der Kamp van Boot Advocaten vertegenwoordigt Hollister: 'Dit vonnis is baanbrekend. Tot nu toe lag de grens volgens het Europese Hof bij Duitse ziekenfondsen. De rechter is daar nu dus verder in gegaan.'

    'Dit vonnis is baanbrekend'

    De uitspraak zou overigens ook gevolgen kunnen hebben voor andere partijen. Wanneer het criterium 'voor minimaal de helft gefinancierd door de Staat' uiteindelijk geldt als doorslaggevend in het definiëren van een publiekrechtelijke instelling, maken mogelijk ook  andere organisaties die voor hun financiering voor een groot deel afhankelijk zijn van staatsgeld kans op dat etiket. Wat te denken van 'staatsbanken' SNS en ABN Amro? Woningcorporaties? Onderwijsinstellingen?

    Hollister versus CZ

    Waar draaide de zaak om? Hollister sleepte de zorgverzekeraar voor de rechter omdat die voor de levering van stoma-materialen in 2015 jaar maar één bedrijf had gecontracteerd: Mediq CombiCare, een dochter van farmacieconcern Mediq. Daarmee vallen zestien leveranciers die dit jaar nog wel onder contract stonden bij CZ buiten de boot. Mediq CombiCare zou met dit contract op zak plotsklaps met een overweldigend marktaandeel van rond de 70 procent marktleider worden van stoma-materiaal in NederlandSlecht voor de markt en dus ook nadelig voor Hollister, betoogde deze in de aanklacht. Advocaat Van der Kamp 'Voor Hollister is dit een principiële kwestie die draait om de integriteit van de Europese markt. '

    De advocaat van Hollister voerde aan dat CZ gezien moet worden als aanbestedende dienst en zich met de wijze waarop het inkoopproces was uitgevoerd niet aan de Aanbestedingswet had gehouden. De rechter was het daarmee eens. In zijn uitspraak van vorige week donderdag concludeerde hij dat CZ aangemerkt moet worden als een publiekrechtelijke instelling. En daarmee dus aanbestedingsplichtig. Omdat de inkoopprocedure niet volgens de regels van de Aanbestedingswet was verlopen, moest CZ de inkoop van stoma-materiaal staken.

    Alles aanbesteden

    Belangrijkste concrete gevolg van dit vonnis zou zijn dat zorgverzekeraars hun selectieve inkoop van zorg moeten uitvoeren volgens de Aanbestedingswet. Zoals het FD dinsdag al analyseerde houdt dat in dat waar de Zorgverzekeraars op het gebied van inkoopmacht terrein winnen bij het aanpassen van artikel 13 van de Zorgverzekeringswet, ze aan de andere kant weer een hele nieuwe barrière opgeworpen krijgen om die macht te gaan gebruiken. Want hoewel selectie op prijs en kwaliteit in lijn zijn met de Aanbestedingswet, speelt ook het proportionaliteitsbeginsel in die wet een belangrijke rol. Ofwel: kleine bedrijven moeten een eerlijke kans blijven maken op een aanbesteding.

    Voorbeeld: In principe zou het de verzekeraar volgens het zojuist aangenomen wetsvoorstel vrij komen te staan hoeveel GGZ-klinieken hij wil contracteren. Dat zou er - in theorie- ook één kunnen zijn waarmee landelijk zaken gedaan wordt. Wanneer de verzekeraar zich echter ook aan de Aanbestedingswet moet gaan houden, is dit weer niet mogelijk: een opdracht mag niet zo groot zijn dat kleine bedrijven geen kans maken bij een inschrijving en moet zo mogelijk in percelen opgedeeld worden. Weigert de verzekeraar dit, dan moet hij kunnen aantonen waarom.

    'Als wij onze selectieve zorginkoop helemaal via aanbestedingen moeten regelen, dan wordt het een heel ander verhaal'

    Maar ingrijpender nog: een zorgverzekeraar moet op basis van deze uitspraak mogelijk bij duizenden contracten met zorgaanbieders gaan aanbesteden. Een helse klus. Wat gaat dat voor verzekeraars betekenen? Directeur Chris Oomen van zorgverzekeraar DSW reageert tegenover Follow the Money: 'Als wij onze selectieve zorginkoop helemaal via aanbestedingen moeten regelen, dan wordt het een heel ander verhaal. Ik kan de gevolgen daarvan niet overzien.'

    Oomen sprak zich eerder ferm uit als voorstander van vrije artsenkeuze en sprak zich recent over die kwestie uit in een open brief aan minister Schippers. 'Daarin heb ik letterlijk genoemd dat het verschil met een staatsmonopolie bij zorgverzekeraars zo gering is dat het zorgverzekeringsstelsel net zo goed als een publiek systeem naar de overheid kan en gezien de Europese regelgeving waarschijnlijk zelfs ook moet. De rechter trekt nu blijkbaar een soortgelijke conclusie.'  

    Zowel het aanbesteden als de actie van CZ gaan Oomen overigens te ver: 'Ik snap heel goed dat CZ wil proberen kosten te verlagen in de stoma-markt. Dat is ook een markt die daarvoor mogelijkheden biedt. Maar de markt verkleinen tot slechts een enkele leverancier gaat veel te ver. Aan de andere kant: een opdracht verplicht in zoveel percelen opdelen is ook weer niet reëel.'

    Spoedappel

    CZ gaat in spoedappel tegen het vonnis, schrijft het FD en laat weten zichzelf gewoon als private onderneming te zien. Ook collega verzekeraars beraden zich op de gevolgen van de uitspraak van de Bredase rechter. Niemand wil inhoudelijk reageren, maar Achmea, en koepelorganisatie Zorgverzekeraars Nederland laten aan Follow the Money wel weten de uitspraak en de mogelijke implicaties daarvan te laten bestuderen.

    Hollister laat bij monde van Van der Kamp weten bereid te zijn om de integriteit van de markt, de kwaliteit van zorg, de keuzevrijheid van de patiënt, en uiteraard haar commerciele belangen desgewenst in rechte te zullen verdedigen. De zaak zou dus wel eens voor het Europese Hof kunnen eindigen.

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Eelke van Ark

    Gevolgd door 614 leden

    Eelke vond vanuit de Achterhoek de weg naar Follow the Money. Ze heeft zich vastgebeten in het Nederlandse zorgstelsel.

    Lees meer

    Volg deze auteur en blijf op de hoogte via e-mail

    Volg Eelke van Ark
    Verbeteringen of aanvullingen?   Tip de auteur Annuleren