Zuid-Afrika droomt van een ‘Lula’

    Ondanks een – op z’n zachtst gezegd – teleurstellende eerste ambtstermijn, krijgt de Zuid-Afrikaanse president Jacob Zuma nog altijd onverminderde steun van de ANC. Zuid-Afrikanen hopen op het ‘Lula-effect.’

    Het zal veel Nederlanders ontgaan zijn dat 2012 niet alleen voor president Obama en Rutte het jaar van hun electorale doorstart was. Terwijl het Nederlandse nieuws maandenlang gedomineerd werd door campagnes, debatten en peilingen uit Den Haag en Washington, kreeg de herverkiezing van de zittende Zuid-Afrikaanse president Jacob Zuma in december slechts luttele NOS-minuten. ??

     

    En daarmee heeft niemand echt wereldnieuws gemist, want voor de duidelijkheid: de verkiezingen in december waren niet de ‘echte’ presidentsverkiezingen - die vinden namelijk pas medio 2014 plaats. Dit waren de verkiezingen van de ANC – de grootste Zuid-Afrikaanse politieke partij, ooit onder de vleugels van Nelson Mandela – waarin de nieuwe partijleider ge- of herkozen werd. De strijd ging tussen Zuma en vicepresident Kgalema Motlanthe; een strijd die Zuma met 2983 stemmen versus Motlanthe’s 991 stemmen riant won. Ondanks schandalen rondom de zittende president – corruptie, buitenechtelijke kinderen, slecht leiderschap en geen economische vooruitgang – steunt de overgrote ANC-meerderheid hem onverminderd, zo bleek uit de stemmen van 4500 afgevaardigden op het partijcongres.

     
    Geweld
    Sinds de eerste democratische verkiezingen van Zuid-Afrika in 1994 heeft nooit een andere partij dan het ANC de verkiezingen gewonnen, en het lijkt er niet op dat dat in de nabije toekomst zal veranderen. Ergo: men kan met een aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid zeggen dat de partijleider van het ANC ook de president wordt – of blijft. Ook al zijn er tekenen dat het ANC steun verliest onder een groeiend deel van haar kiezers – zowel de arme zwarten die nog altijd wachten op verbetering als de hoogopgeleide en succesvolle zwarte jongeren voelen zich steeds meer verwijderd van de partij – blijft het ANC nog altijd veruit de meest populaire partij. 
     
    Kortom: Kabinet Zuma II is in aantocht. Opvallend, aangezien zijn eerste termijn als president allesbehalve succesvol genoemd kan worden. In Nederland zijn leiders voor aanzienlijk minder de laan uitgestuurd. Zuma’s herverkiezing kwam na ‘Marikana’, de staking waarbij in augustus 34 mijnwerkers de dood vonden. Ook dit staaltje politiegeweld, het brutaalste sinds de apartheid, leek weinig af te doen aan Zuma’s ruime verkiezingsoverwinning amper vier maanden later. 
     
    Lula-moment
    Als politicologe die sinds 2009 in Zuid-Afrika woont, zorgt dit bij mij voor gefronste wenkbrauwen. De vraag ‘wat is het alternatief?’ blijft een lastige om te beantwoorden. Toch zou je zeggen dat zo’n niet aflatend mandaat van de bevolking gezien kan worden als het tegenovergestelde van een motie van wantrouwen: een herhaald verzoek om verbetering. “South Africa is dreaming of its Lula-moment,” schreven verschillende kranten in de aanloop naar het partijcongres.
     
    Het is een directe verwijzing naar de Braziliaanse president Lula da Silva die na een zeer teleurstellende eerste ambtstermijn (2003-2007), in zijn tweede termijn het ene succes na het andere boekte. Hij wist in drie jaar tijd de armoede te verminderen, meer banen te creëren, de economie een flinke boost te geven en corruptie aan te pakken. Dat hij daarbij een handje geholpen werd door de ontdekking van olie en de groeiende vraag naar grondstoffen vanuit China, is in deze context even minder van belang. 
     
    De vergelijking tussen Zuma en Lula – voor het eerst geopperd door Cosatu, de overkoepelende organisatie van de vakbonden en daarnaast coalitiepartner van het ANC – wordt door sceptici gezien als een handige manier om de kiezer te paaien. Fair enough: tot op heden is er weinig reden om aan te nemen dat Zuma medio 2014 opeens een ‘change of heart’, laat staan van strategie zal krijgen. 
     
     Cyril Ramaphosa
     
     
    BRIC + S
    Optimisten, mijzelf incluis, leggen graag de nadruk op de enorme kansen van Zuid-Afrika, niet voor niets in 2010 bekroond tot kansrijke BRIC. “Als afgerekend wordt met het gebrek aan visie, eerlijkheid, durf en goed leiderschap, kan Zuma in de huid van Lula kruipen en van Zuid-Afrika de veelbelovende BRIC maken die Brazilië al jaren is,” sprak de politicoloog Somadoda Fikeni tijdens een bijeenkomst van de vakbondsbeweging. Goed punt, maar waar te beginnen?
     
    “Met Cyril Ramaphosa,” roepen optimisten om het hardst. De politician-turned-businessman-turned-politican is als gekozen vice-president de opvolger van Kgalema Molanthe en de nieuwe ‘rising star’ binnen de ANC. Zijn zakeninstinct en daadkracht moeten de ANC van binnenuit veranderen. Na eerder oprichter van de grootste vakbond van Zuid-Afrika, secretaris-generaal van het ANC en directeur van een investeringsbedrijf geweest te zijn, keert Ramaphosa in 2007 terug in de politiek.
     
    “He was probably the most accomplished negotiator in the ranks of the ANC,” schreef Mandela over Ramaphosa in zijn ‘Long walk to Freedom’. Met zo’n gouden rechterhand zou de tweede termijn van Zuma er wellicht, hopelijk anders uit kunnen zien.  
     
    ??

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Inge Abraham

    Inge Abraham (1980) mag op haar CV 'Neerlandica' en 'politicologe' als titels achter haar naam noteren. N...

    Volg Inge Abraham
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren