Jeugdzorg in het Rood

Jeugdzorg in het rood

Een landelijk onderzoek, regionaal uitgewerkt

#jeugdzorginhetrood
  • De Limburger
  • Logo Tubantia
  • Logo De Stentor
  • Logo Follow the Money
  • De Gelderlander
  • Dagblad van het Noorden
  • Omroep Flevoland
  • Noordhollands Dagblad
  • Pointer
  • Leidsch Dagblad
  • Logo Leeuwarder Courant
  • Logo Omroep Zeeland

DEN HAAG - Duizenden jeugdzorgwerkers staken voor het eerst in de Nederlandse geschiedenis. Ze willen van minister Hugo de Jonge van VWS (Volksgezondheid, Welzijn en Sport) meer geld voor jeugdzorg (750 miljoen), minder administratiedruk, een einde aan de inkoopwaanzin en 200 miljoen euro voor fatsoenlijke arbeidsvoorwaarden voor de 30.000 jeugdzorgwerkers in Nederland.
© ANP / Niels Wenstedt

19 JOURNALISTEN, 11 REDACTIES, 352 GEMEENTEN

1 VRAAG
waar gaat het geld in de jeugdzorg heen?

 

Jeugdzorg is een vergiet: het Rijk pompt er miljarden in, maar het geld spuit er aan de kant van gemeenten uit. 97 procent van de gemeenten geeft meer geld uit aan jeugdzorg dan zij ervoor krijgen van het Rijk. Afgelopen zomer bepaalde een arbitragecommissie dat het Rijk met 1,9 miljard extra over de brug moet komen. Het Rijk zegde voor het jaar 2022 1,3 miljard toe, op voorwaarde dat het jeugdzorgstelsel hervormd wordt. 

Intussen gaan in sommige delen van het land zorginstellingen en gemeenten ruziënd over straat. Grote zorginstellingen vallen om door geldgebrek. Andere verdienen goed in deze jeugdzorgmarkt. Toch krijgt niet ieder kind de zorg die het nodig heeft. En daar was het juist om te doen toen gemeenten jeugdzorg in hun pakket kregen: betere zorg aan kwetsbare kinderen, het liefst dicht bij huis.

Wat is hier aan de hand?




Een landelijk onderzoek, regionaal uitgewerkt

Wat een lokale verantwoordelijkheid werd, groeide in zes jaar tijd uit tot een landelijk probleem. Hét grote euvel: het gebrek aan overzicht. Follow the Money besloot al in een vroeg stadium dat dit geen project moest zijn voor één medium alleen. Wilden onze cijfers en analyses landen, dan moesten ze handen en voeten krijgen in de kranten en omroepen, die veel beter in staat zijn om de gevolgen op lokaal en regionaal niveau te laten zien.

Uiteindelijk sloten 11 verschillende onderzoeksredacties zich bij het project aan. Hiermee onderstrepen we daarmee dat in praktisch elk deel van het land dezelfde problemen de kop opsteken.

 




Data, data, data

Om antwoord op onze hoofdvraag (‘waar gaan die miljarden naartoe?’) te vinden, begonnen we in maart vorig jaar gegevens te verzamelen. Als eerste klopten we bij alle 352 gemeenten aan: zij geven het geld immers uit. We vroegen hoeveel zij tussen 2015 en 2019 uitgaven aan jeugdzorg, voor hoeveel kinderen en wie ze betaalden om deze kinderen te helpen. Door deze informatie te combineren met de jaarrekeningen van zorgaanbieders kunnen we inzicht bieden in de ‘markt’ jeugdzorg.

In de kaart hierboven zie je hoe de data-uitvraag er op dit moment voor staat. De kaart wordt automatisch bijgewerkt als we nieuwe informatie binnenkrijgen.




EXPLOSIE BECIJFERD

In januari 2021 ontmoeten alle deelnemende journalisten elkaar, ieder vanuit de eigen huiskamer, voor het eerst. We richten onze eerste pijlen op de explosieve groei van de ‘markt’ jeugdzorg in de afgelopen jaren. Hoeveel jeugdzorgbedrijven zijn er bijgekomen? Hoewel ongelijk over het land verdeeld, vertoont iedere regio een forse groei. Hierin heeft de methode waarmee gemeenten jeugdzorg inkopen een grote rol gespeeld.

Pakweg zeventig gemeenten leverden de gevraagde gegevens. Dat is niet voldoende voor een representatief landelijk beeld. Om dat breder te trekken, besloten we in drie grote publicatierondes aandacht te besteden aan de grootste probleemgebieden.

Onderzoeksfocus
  1. Explosie van aanbieders
    Sinds jeugdzorg bij gemeenten ligt, zijn die ook verantwoordelijk voor de inkoop ervan. Dat ging gepaard met een explosie aan zorgaanbieders. We zochten landelijk en per regio uit hoe die explosie eruit zag.

    De drijvende kracht achter deze olievlek bleek het ‘open house’-inkoopmodel, dat 90 procent van de gemeenten in 2018 gebruikte. Hierin contracteert een gemeente elke zorgaanbieder, die wil werken voor het vastgestelde tarief en die voldoet aan kwaliteitseisen. Vervolgens ontstaat een groot aanbod, waaruit ‘de cliënt’ (het kind of zijn ouders) kan kiezen.
  2. De intensive care van de jeugdzorg
    Het amorfe begrip ‘jeugdbescherming’ staat voor de intensive care van de jeugdzorg. Kinderen die thuis niet veilig zijn, worden door de rechter onder toezicht of voogdij van een gecertificeerde instelling gesteld. Hier zijn er vijftien van in Nederland. Deze GI’s nemen na een rechterlijke uitspraak de regie over en bepalen welke hulp een kind nodig heeft.
     
    Gemiddeld gaat 10 procent van een gemeentelijk budget naar de jeugdbescherming, en nog eens 10 procent naar de hulp die zij inzet. Op deze uitgaven heeft een gemeente weinig tot geen invloed. Er is maar één knop waar zij aan kunnen draaien: die van het tarief. Die zijn veelal te laag, vinden de GI’s: willen zij hun werk goed uit kunnen voeren, dan moet er minstens een kwart bovenop.
     
    We volgden ook hier het geld en analyseerden de jaarrekeningen van veertien GI’s vanaf 2015. Daaruit bleek dat niet het geld het grootste probleem is, maar het personeel, dat massaal met de voeten stemde.

  3. De ontvangers
    Uit onze eerdere onderzoeken bleek dat gemeenten, ondanks dat ze soms honderden zorgaanbieders een contract geven, het leeuwendeel van hun budget uitgeven aan hooguit tien grote jeugdzorgbedrijven. Door de financiën van deze grote aanbieders te analyseren, krijgen we zicht op de grootste geldstroom: die naar de ontvangers.
    Wat doen zij met hun omzet? Hoeveel winst behalen ze, hoeveel eigen vermogen houden ze aan, hoe zit het met hun reserves, hoeveel keren ze uit aan hun aandeelhouders?
     
    Om antwoord op die vraag te krijgen, legden we de jaarrekeningen van alle zorgaanbieders vanaf 2017 onder de loep. Via Jaarverantwoording Zorg, van het ministerie van Volksgezondheid, vonden we 1458 zorgaanbieders met meer dan 30 procent omzet uit de Jeugdwet. De financiën van de zestig grootste jeugdzorginstellingen bekeken we nader. We sorteerden per rechtsvorm (stichting, bv, vof, maatschap, eenmanszaken) de instellingen met de hoogste winsten en rangschikten ze in lijsten.

Lees verder Inklappen



Wat moet er nu gebeuren?

Uit dit onderzoek blijkt andermaal: dé jeugdzorg bestaat niet. Dé oplossing dus ook niet. Met het jeugdzorgcollectief hebben we duidelijk gemaakt waarom en hoe geld een steeds grotere rol ging spelen in een toch al ingewikkeld stelsel. En wie daarvan het slachtoffer zijn.
 
Dat het zo niet door kan gaan, is inmiddels ook in Den Haag doorgedrongen. Momenteel denken knappe koppen na over een hervorming van de jeugdzorg. We dragen ons steentje bij door de feiten over het ‘vergiet’ jeugdzorg op tafel te leggen.



Onderzoekspartners



    Onderzoeksteam



     

    Dit onderzoek is mogelijk gemaakt door het Stimuleringsfonds voor de Journalistiek / Stichting Muckraker.

    Stimuleringsfonds voor de Journalistiek Stichting Muckraker