Dossier

Bouwput Nederland

Botsende belangen op de vierkante meter

We willen natuur en recreatie, maar er moeten ook woonwijken en energiecentrales worden gebouwd. De stikstofcrisis dwingt tot het maken van scherpe keuzes. Wie trekt in deze strijd aan het langste eind? En wie delft het onderspit? In dit dossier trekt Follow the Money het land in om dat te onderzoeken.

In de strijd om openbare ruimte gaat het vaak om ontwikkelingen waar veel (belasting-)geld mee gemoeid is. Bij wie komt dit geld terecht? Wordt het in dienst van de samenleving besteed? Het is regelmatig moeilijk te controleren. Bovendien is de openbare ruimte van ons allemaal: hoe meer die onder druk komt te staan, des te belangrijker het is om een vinger aan de pols te houden hoe deze wordt ingericht.

Volg dit dossier en blijf op de hoogte via e-mail

artikelen
25
2022

De stoere taal van Hugo de Jonge lost de woningcrisis niet op

Analyse
98
Peter Hendriks

Peter Hendriks

Hugo de Jonge wil meer regie over de woningbouw. Het model waarbij de centrale overheid zich niet bemoeit met de woningmarkt, maar alles overlaat aan lagere overheden en de vrije markt, heeft gefaald. Van ministeriële aanwijzingen tot onteigeningen: welke instrumenten heeft de minister om de regie weer in handen te krijgen?

Lelystad wil razendsnel groeien, maar wie gaat er wonen?

Analyse
34
Peter Hendriks

Peter Hendriks

Lelystad wil binnen vijftien jaar verdubbelen tot zeker 160.000 inwoners. Ruimte om te bouwen is het probleem niet, die is er volop. Maar de gemeentelijke rekenkamer vreest leegstand. En is er wel voldoende werk in de polder voor zoveel nieuwe inwoners?

In de strijd om grond voor woningbouw verliest de corporatie het van de commerciële jongens

24
Peter Hendriks

Peter Hendriks

Stef Blok, in 2015 minister voor wonen, verbood woningcorporaties te speculeren met bouwgrond. Daarmee zette hij ze op de grondmarkt op achterstand, ten gunste van commerciële partijen. En wie geen grond heeft, telt in de bouwwereld niet meer mee. Daarom houden de corporaties zelfs vast aan stukken land waarop (voorlopig) geen woningen mogen komen.

Doop je villapark om tot landgoed, het Rijk betaalt mee

22
Daniël van Kessel & Nikki Brands

Daniël van Kessel & Nikki Brands

Met belastingkorting een villawijk neerzetten in het groen? Met het etiket ‘landgoed’ heb je lucratief fiscaal gereedschap in handen. Niet voor niets kreeg Nederland er sinds 1999 ruim 63 duizend voetbalvelden aan ‘landgoederen’ bij.

Samenspannende bouwbedrijven naaien Oss een oor aan

31
Peter Hendriks

Peter Hendriks

In Noord-Brabant haalden vier bouwbedrijven een juridische truc uit waardoor Oss zich gedwongen voelde met hen in zee te gaan voor de bouw van een nieuwe woonwijk. De gemeente negeerde daarbij de aanbestedingsregels. ‘We hebben van de nood een deugd gemaakt,’ zegt de wethouder.

Overheid deed nooit onderzoek naar nut miljarden kostende Omgevingswet: ‘Een stuurloos project’

13
Daniël van Kessel & Mira Sys

Daniël van Kessel & Mira Sys

De overheid heeft nooit onderzoek gedaan naar de noodzaak van de nieuwe Omgevingswet, een megawet die 26 wetten over de leefomgeving moet vervangen. Dat zeggen toonaangevende juristen tegen Follow the Money. De regering negeerde stelselmatig belangrijke adviezen over de wet.

Poldergemeente Zuidplas steekt 750 miljoen in een nieuw dorp: ‘Een historische vergissing’

9
Nikki Brands & Daniël van Kessel

Nikki Brands & Daniël van Kessel

Niet ver van Rotterdam, in de Zuidplaspolder, moet een compleet nieuw dorp verrijzen. Met op termijn achtduizend woningen – en alles wat daar aan voorzieningen bij hoort – bijna zeven meter onder NAP. De jonge gemeente Zuidplas ontwikkelt het betwiste project voor eigen rekening: zo’n 750 miljoen euro. Er is geen weg terug. Niet bouwen is geen optie meer.

Het kleine Ouder-Amstel speelt met woningbouw in de Champions League

4
Marc Doodeman

Marc Doodeman

Met achtduizend nieuwe huizen in de planning verdubbelt het aantal woningen in Ouder-Amstel. Geen andere gemeente in Nederland groeit sneller. De nog te bouwen stadswijk ‘De Nieuwe Kern’ legt met vijfduizend woningen het meeste gewicht in de schaal. Projectontwikkelaars staan te dringen om mee te doen. ‘Dit is een zeer gewild stuk grond.’

Aanpak woningnood op drijfzand: plannen voor 1,2 miljoen nieuwe woningen gebaseerd op wensdenken

65
Dimitri Tokmetzis, Marc Doodeman & Nouska du Saar

Dimitri Tokmetzis, Marc Doodeman & Nouska du Saar

Nederlandse gemeenten hebben gezamenlijk plannen voor 1,2 miljoen nieuwe woningen, blijkt uit onderzoek van Cobouw en Follow The Money. Of gemeenten deze woningen ook echt op de ingetekende plaatsen en binnen de vastgelegde tijd kunnen bouwen, is echter zeer de vraag. Hun bouwplannen staan bol van onzekerheden en landelijk overzicht ontbreekt. Dat maakt de aanpak van woningnood door het kabinet Rutte IV wankel.

Milieu-inspecteur Mario Bakker: ‘Opsporing van milieucriminaliteit moet in Nederland echt naar een hoger niveau’

Interview
17
Mira Sys

Mira Sys

5,5 miljard. Zoveel zijn we naar schatting ieder jaar kwijt in Nederland aan milieucriminaliteit. En ons milieutoezicht is slecht op orde. Follow the Money spreekt Mario Bakker, de man die probeert Tata Steel zich aan de milieuregels te laten houden. ‘Een bedrijf stilleggen is nogal wat. Je maakt voortdurend afwegingen.’

Bram van Leeuwen, bestrijder van ‘megalomane’ vakantieparken: ‘Gemeenten vinden altijd een geitenpaadje’

Interview
4
Margaux Tjoeng & Nikki Brands

Margaux Tjoeng & Nikki Brands

Gemeenten maken het multinationals als Roompot veel te gemakkelijk om met hun vakantieparken ‘publieke ruimte op te slokken’. Dat gaat ten koste van kleinere ondernemers en de burger, zegt juridisch adviseur Bram van Leeuwen, die diverse grote recreatieprojecten wist te dwarsbomen. Hij heeft een dringend advies aan de overheid: ‘Pak de regie op de ruimtelijke ordening terug.’

Vastgoedexpert Erwin van der Krabben: ‘Projectontwikkelaars met grond in eigendom hebben te veel macht’

Interview
24
Peter Hendriks

Peter Hendriks

Projectontwikkelaars kopen graag grond op plaatsen waar ze nieuwbouw verwachten. Zo verwerven ze het alleenrecht om daar te laten bouwen. De Nijmeegse hoogleraar Erwin van der Krabben vindt dat dit bouwrecht de concurrentie uitschakelt. ‘Misschien moeten we weer terug naar actief grondbeleid door de gemeenten.’

2021

De mythe van ‘één miljoen woningen’: hoe de bouwcijfers worden opgerekt

Analyse
46
Nouska du Saar & Marc Doodeman

Nouska du Saar & Marc Doodeman

Het tekort aan betaalbare woningen doet veel Nederlanders pijn. ‘We moeten 1 miljoen woningen bouwen’, werd een populair evangelie dat in de verkiezingsstrijd door alle partijen werd beleden. Maar zijn er echt zoveel woningen nodig? Het werkelijke woningtekort blijkt lang niet zo gigantisch als de bouwwereld doet voorkomen. En intussen poetst de minister van Binnenlandse Zaken de bouwcijfers in haar voordeel op.

Overheid krijgt nieuwe superwet maar niet aan de praat: ‘Doe het niet, let op!’

Analyse
11
Mira Sys

Mira Sys

Het is een van de grootste wetgevingsprojecten van de eeuw: de Omgevingswet, die vanaf 1 juli volgend jaar 26 andere leefomgevingswetten overbodig moet maken. Het enige probleem: het lukt de overheid niet het cruciale ict-systeem op tijd af te hebben. Deskundigen vrezen opnieuw uitstel, het budget van inmiddels meer dan 170 miljoen euro dreigt op te raken.

Slapen in beschermde natuur: een goudmijn voor eigenaren van vakantieparken

14
Nikki Brands & Margaux Tjoeng

Nikki Brands & Margaux Tjoeng

Overnachten in de natuur is lucratieve business. Er staan maar liefst ruim 7.000 vakantiehuizen in natuurgebieden die officieel beschermd zouden moeten worden. Ze leveren de uitbaters nu eenmaal meer op dan een bungalow op een ‘gewoon’ vakantiepark. Het resterende beetje vrije natuur is ook niet veilig.

Podcast | Vakantiehuisjes opgeslokt door het grote geld

Podcast
2
Frederique de Jong & Margaux Tjoeng

Frederique de Jong & Margaux Tjoeng

De leden van FTM kozen bij de laatste pitch voor het uitzoeken van de geldstromen in de recreatiesector. Wie zitten er achter de opkoop van vakantiehuizen en wie beschermt de vakantievierder in eigen land? Nikki Brands en Margaux Tjoeng zochten het uit en schreven een drieluik. In deze aflevering vertelt Margaux over hun onderzoek en samenwerking met TV-programma Radar.

Middelburg raakt verstrikt in schulden door Zeeuws vakantieresort

10
Margaux Tjoeng & Nikki Brands

Margaux Tjoeng & Nikki Brands

Aan het idyllische Veerse Meer in Zeeland willen projectontwikkelaars een vakantiedorp bouwen dat alle records moet verbreken – Waterpark Veerse Meer, een ‘all-inclusive resort’ voor 6.000 gasten op een oppervlakte van anderhalf keer de Efteling. Omwonenden zien het Zeeuwse goud – rust, natuur, uitzicht – verloren gaan en de gemeente Middelburg heel rare sprongen maken om de komst van het resort te faciliteren.

Kabinet gooit roer om: het ‘woonmiljard’ gaat er in een noodtempo uit

21
Peter Hendriks

Peter Hendriks

Demissionair minister Kajsa Ollongren maakte vrijdag bekend hoe ze de woningbouw nieuw leven wil inblazen. De 1 miljard euro die het kabinet had gereserveerd voor een periode van tien jaar wordt nu ‘zo snel mogelijk’ ingezet. Het kabinet hoopt zo de bouw van nieuwe woningen te versnellen. Maar is het genoeg?

Wall Street aast op de Nederlandse camping

49
Margaux Tjoeng, Nikki Brands & Dimitri Tokmetzis

Margaux Tjoeng, Nikki Brands & Dimitri Tokmetzis

Traditionele camping- en caravanparken worden omgetoverd tot luxe chaletdorpen, gasten met een kleine portemonnee moeten wijken voor het grote geld. In Zeeland pakten de afgelopen vijf jaar ruim 1.300 jaarplaatshouders hun spullen – gedwongen door de komst van Roompot. Wat is er aan de hand?

Geen data, wel gedogen: omgevingsdiensten weten niet waarop ze toezicht houden

15
Mira Sys & Gidi Pols

Mira Sys & Gidi Pols

Met een gedoogbeschikking op zak mogen bedrijven alvast aan de slag met riskante bezigheden als afval lozen en brandgevaarlijke gebouwen neerzetten. Dat gaat niet altijd goed. Weten gemeenten en provincies welke risico’s hun inwoners daarmee lopen? Niet dus, blijkt uit onderzoek van Follow the Money, want de data zijn een rommeltje.

BouwputPitch-winnaar Jos van der Maarel: ‘Door de verroompottisering wordt onze mooie kust herverpakt tot een product’

19
Arne van der Wal

Arne van der Wal

Jos van der Maarel won de BouwputPitch van Follow the Money met zijn onderzoeksvraag ‘Machtsgreep in kustrecreatie: wie is gebaat bij de #verroompottisering?’ Zijn eigen vakantiehuisje dreigt te worden opgeofferd aan het grote geld. Maar het gaat Van der Maarel in zijn pitch om iets veel belangrijkers: de verpatsing van de Nederlandse kust.

2020

‘Milieuproblemen belanden bij de rechter, omdat de politiek haar werk niet doet’

7
Birte Schohaus & Mira Sys

Birte Schohaus & Mira Sys

Gedumpt afval, gesjoemel met CO2-uitstoot en milieusubsidies, illegale houtkap of smokkel van bedreigde diersoorten. Dat is het werkgebied van Ingeborg Koopmans, officier van justitie bij het Functioneel Parket en gespecialiseerd in milieucriminaliteit. FTM sprak haar over de vraag wat er in Nederland misgaat met milieuhandhaving. ‘Subsidies voor duurzame projecten creëren ook weer criminaliteit.’

‘Intellectuele prostitutie’ in de milieuadvieswereld

41
Birte Schohaus & Mira Sys

Birte Schohaus & Mira Sys

Natuurbescherming lijkt in Nederland goed geregeld. Wie een project wil beginnen, moet eerst de effecten op de natuur laten onderzoeken. In de praktijk blijkt echter dat die onderzoeken ertoe dienen om projecten te legitimeren. ‘Adviesbureaus schrijven witwasrapporten.’

Terugkijken: De ongelijke strijd voor natuurbehoud

18
Birte Schohaus & Mira Sys

Birte Schohaus & Mira Sys

Donderdagavond organiseerde Follow the Money samen met Pakhuis De Zwijger een livecast over de ongelijke strijd tussen de overheid, ondernemers en burgers die opkomen voor een natuurbelang. Uit ons onderzoek blijkt dat de overheid nogal eens haar eigen regels aan de laars lapt.

‘Burgers die strijden voor natuur staan meteen 2-0 achter’

16
Birte Schohaus & Mira Sys

Birte Schohaus & Mira Sys

Hoge kosten, overheden die zich niet aan de regels houden, ‘onafhankelijke’ adviesbureaus die niet tegen belangrijke opdrachtgevers in willen gaan. Het is de dagelijkse gang van zaken in het gevecht om de openbare ruimte in Nederland. Voor burgers wordt het intussen steeds lastiger om hun leefomgeving te beschermen.