Dossier

Coronacrisis

Het virus SARS-CoV-2, beter bekend als het coronavirus, dook eind 2019 op in de Chinese provincie Hubei. In een paar weken tijd veroorzaakte het virus daar een epidemie, waarna het zich over de rest van de wereld verspreidde. Begin maart 2020 verklaarde de World Health Organisation de ziekte tot een pandemie en gingen landen wereldwijd 'op slot'.

Al met al is met het coronavirus een crisis van historische proporties ontstaan. De gevolgen van deze crisis zijn nog grotendeels onbekend. Maar de maatregelen die we nu nemen, zullen bepalen hoe de samenleving van de toekomst eruitziet. Daarom volgt de redactie van FTM de ontwikkelingen op de voet. Welke oplossingen dienen welke belangen?

Volg dit dossier en blijf op de hoogte via e-mail

Artikelen
166
2021

Top VWS wist dat Sywert van Lienden een luchtkasteel bouwde – toch kreeg hij zijn deal

97
Jan-Hein Strop & Stefan Vermeulen

Jan-Hein Strop & Stefan Vermeulen

Met veel bombarie claimde Sywert van Lienden dat zijn stichting Hulptroepen een distributieketen ‘zonder winstoogmerk’ had opgezet met KLM voor het invliegen van mondkapjes. Hij gebruikte deze claim in onderhandelingen met het ministerie van VWS. Maar Hulptroepen had helemaal geen alliantie met de luchtvaartmaatschappij, die haar luchtbrug bewust alleen voor de overheid bestemde. En topambtenaar Mark Frequin van VWS wist dat. Dit blijkt uit onderzoek van Follow the Money.

Ongebruikte capaciteit ‘testen voor toegang’ kost belastingbetaler bijna half miljoen per dag

110
Thomas Bollen

Thomas Bollen

Nog geen 3 procent van de testcapaciteit voor ‘testen voor toegang’ wordt benut. De lege testcentra kosten de Nederlandse belastingbetaler een half miljoen euro per dag aan operationele kosten. Niettemin heeft VWS honderden miljoenen extra gereserveerd voor verdere uitbreiding. ‘Deze uitgaven zijn op geen enkele manier te verantwoorden.’

Volksgezondheid gaf Sywert van Lienden vergaande voorkeursbehandeling

106
Jan-Hein Strop & Stefan Vermeulen

Jan-Hein Strop & Stefan Vermeulen

De mondkapjesdeal met Sywert van Lienden was niet uitzonderlijk en voldeed aan alle eisen van het Landelijk Consortium Hulpmiddelen, zo meldde minister Van Ark (Medische Zorg) deze week aan de Tweede Kamer. Uit onderzoek van Follow the Money blijkt echter dat het consortium meermaals protest aantekende, omdat Van Lienden niet betrouwbaar werd geacht en er al genoeg mondkapjes waren. De top van VWS drukte de megaorder er toch doorheen.

Sywert van Lienden sluisde 9 miljoen euro naar persoonlijke holding

125
Jan-Hein Strop & Stefan Vermeulen

Jan-Hein Strop & Stefan Vermeulen

Sywert van Lienden heeft aan zijn mondkapjesdeal met de overheid ruim 9 miljoen euro overgehouden. Zijn zakenpartners ontvingen meer dan 5 miljoen euro winst. Dat blijkt uit onderzoek van Follow the Money. Van Lienden richtte eind 2020 een speciale bedrijfsstructuur op, die volgens experts vaak bedoeld is om vermogen onzichtbaar te houden voor de buitenwereld.

Hoe twee zakenrelaties van coronagezant Feike Sijbesma miljoenen aan staatssteun binnen hengelden

23
Lucien Hordijk & Daan Marselis

Lucien Hordijk & Daan Marselis

Middenin de pandemie zou de ‘laatste medicijnfabriek van Nederland’ haar deuren sluiten. Politiek onverkoopbaar, dus wrong de overheid zich in allerlei bochten om de fabriek overeind te houden én met staatssteun in handen te krijgen van twee ondernemers voor wie speciaal coronagezant Feike Sijbesma een goed woordje deed, zo blijkt uit onderzoek van The Investigative Desk. Welk maatschappelijk belang gemoeid is met de redding van de fabriek, blijft een raadsel. Ze speelt geen enkele rol in de bestrijding van corona.

‘Testsamenleving is onzinnig, exorbitant duur en leidt tot uitsluiting van gezonde mensen’

53
Thomas Bollen

Thomas Bollen

Het kabinet heeft al honderden miljoenen uitgegeven om 1 juni van start te gaan met ‘testen voor toegang’. Het RIVM en het OMT ontkennen betrokkenheid bij de opzet. Epidemiologen en artsen trekken het nut ernstig in twijfel nu de besmettingsaantallen snel dalen. ‘Dit is geld over de balk smijten en draagt niet bij aan het voorkomen van IC-opnames.’

Gezondheidseconoom Matthijs Versteegh: ‘Macht farmaceuten moet worden beteugeld’

37
Daan Marselis

Daan Marselis

Houd op met al die discussies over patenten en de hoogte van R&D-kosten. Ze leiden af van waar het echt om gaat: de veel te grote macht van een handjevol farmaceutische bedrijven. Die doet het zorgstelsel kraken, waarschuwt de Rotterdamse gezondheidseconoom Matthijs Versteegh.

Mondkapjesdeal leverde Sywert van Lienden c.s. tot 30 miljoen euro op

55
Dennis Mijnheer, Jan-Hein Strop & Stefan Vermeulen

Dennis Mijnheer, Jan-Hein Strop & Stefan Vermeulen

Sywert van Lienden en zijn zakenpartners haalden vorig jaar in opdracht van het ministerie van Volksgezondheid voor ruim 100 miljoen euro mondkapjes uit China. Wat ze daaraan hebben verdiend, wil Van Lienden niet zeggen. Uit onderzoek van Follow the Money blijkt dat het, op basis van de marktprijzen destijds, mogelijk gaat om een marge tot 30 miljoen euro.

UWV opent jacht op verdwenen NOW-subsidies

10
Mark Koster & Remy Koens

Mark Koster & Remy Koens

Het UWV heeft curatoren benaderd over mogelijke fraude met de NOW-subsidieregeling. Die regeling werd na het uitbreken van het coronavirus gestart om werkgelegenheid te behouden, maar lijkt ook een bron voor fraude. Curatoren die daarover alarm sloegen bij FTM zijn nu door het UWV gevraagd hun bevindingen te delen.

Ministerie vergooide 38 miljoen in deal met onbruikbare mondkapjes

22
Dennis Mijnheer & Stefan Vermeulen

Dennis Mijnheer & Stefan Vermeulen

Het ministerie van VWS sloot niet alleen met de Hulptroepen Alliantie van Sywert van Lienden een omstreden mondkapjesdeal. Een andere leverancier ontving 38 miljoen euro voor mondkapjes die door het RIVM grotendeels werden afgekeurd. Het ministerie werkte daarna mee aan een poging de kapjes in Duitsland alsnog op de markt te brengen. Dat blijkt uit onderzoek door Follow the Money.

Pfizer avoids taxes via the Netherlands and makes a profit worth billions

4
Henk Willem Smits

Henk Willem Smits

Pfizer earns billions from Covid vaccines purchased by governments. The vaccines have been developed in part thanks to research by universities, and are purchased with taxpayers’ money. But Pfizer prefers to pay as little tax as possible. The company successfully avoids tax authorities via the Netherlands.

Coronamiljoenen verdwijnen in zwart gat faillissementen en UWV kijkt toe

58
Mark Koster & Remy Koens

Mark Koster & Remy Koens

Kan de overheid misbruik voorkomen van NOW-gelden? Niet echt, blijkt uit onderzoek van Follow the Money. Curatoren zijn verbaasd hoe laks het UWV omgaat met misbruik van de werkgeverssubsidie. ‘We vechten tegen het kale-kipsyndroom.’

Ook voor het bestrijden van een pandemie is een duurzamer kapitalisme nodig

Opinie
129
Eric Smit

Eric Smit

Het opschorten van de patenten op coronavaccins is volgens de medisch directeur van Pfizer Nederland een slecht voornemen: internationale farmaconcerns zijn zelf het beste in staat om de wereld tegen het coronavirus te beschermen. Eric Smit betoogt dat het achterliggende streven naar winstmaximalisatie de wereld niet verder helpt, maar juist dringend aan revisie toe is.

De testsamenleving is dood en begraven voordat-ie begonnen is

82
Jan-Hein Strop & Stefan Vermeulen

Jan-Hein Strop & Stefan Vermeulen

De Tweede Kamer stemt vandaag over de Testwet, die Nederlanders vanaf eind deze maand versneld een aantal vrijheden kan teruggeven. Maar het plan dreigt een duur fiasco te worden. Cafés, restaurants, bioscopen en musea weigeren aan verplicht testen mee te werken en houden de deuren gesloten, blijkt uit een rondgang door Follow the Money.

Pfizer sluist miljardenwinst weg via Nederland

117
Henk Willem Smits

Henk Willem Smits

Pfizer verdient miljarden aan coronavaccins die overheden inkopen. De vaccins zijn mede ontwikkeld dankzij research van universiteiten en worden betaald met belastinggeld. Maar Pfizer betaalt liefst zo min mogelijk belasting. Via Nederland weet het bedrijf aan de greep van belastingdiensten te ontkomen.

Farmaceut Roche vult zijn zakken met zelftesten, met hulp van minister De Jonge

88
Jan-Hein Strop

Jan-Hein Strop

Tot voor kort waren voor consumenten alleen zelftesten van fabrikant Roche te koop. Ook de groothandel loopt lekker: het ministerie van VWS heeft onlangs miljoenen zelftesten van het Zwitserse bedrijf ingekocht, zonder aanbesteding. VWS is bijzonder behulpzaam geweest om de farmareus een grote voorsprong te geven op de concurrentie, blijkt uit onderzoek van Follow the Money.

Bouw testlocaties voor honderden miljoenen dendert door na verloren kort geding

29
Eelke van Ark, Jan-Hein Strop & Stefan Vermeulen

Eelke van Ark, Jan-Hein Strop & Stefan Vermeulen

Commerciële testaanbieders hebben het kort geding tegen de stichting Open Nederland en de staat verloren, zo oordeelde de rechter vandaag. Het gevolg is dat de stichting Open Nederland doorgaat met het bouwen van talloze nieuwe teststraten, naast de bestaande, voor vele honderden miljoenen euro’s. ‘Monumentale geldverspilling,’ stelt een van de verliezende aanbieders.

VWS lapte al 90 miljoen voor ’Testen voor Toegang’, zonder aanbesteding

26
Eelke van Ark, Jan-Hein Strop & Stefan Vermeulen

Eelke van Ark, Jan-Hein Strop & Stefan Vermeulen

Het ministerie van VWS sloot zonder aanbesteding al voor ruim 90 miljoen euro contracten af voor het project ‘Testen voor Toegang’. Dat blijkt uit de overeenkomsten met de stichting Open Nederland en een evenementenbedrijf. Minister Hugo de Jonge beweerde afgelopen dinsdag tijdens de corona-persconferentie dat het ‘slechts’ om 25 miljoen euro ging. De kosten zijn bovendien tientallen miljoenen hoger dan het ministerie begrootte.

Schimmige marktpartijen storten zich op handel in vaccins

23
Dennis Mijnheer

Dennis Mijnheer

Gezondheidsautoriteiten en overheden in Europa krijgen geregeld vaccins aangeboden via niet-officiële kanalen. Er zijn illegale bestellijsten in omloop met onder meer de vaccins van AstraZeneca, Pfizer en Spoetnik V, ontdekten Follow the Money, het Italiaanse IrpiMedia en de Duitse Bayerische Rundfunk in een gezamenlijk onderzoek. Volgens de Nederlandse Inspectie gaat het om nepvaccins en om vaccins die nog niet zijn goedgekeurd. Meerdere handelaren zijn al op de vingers getikt.

Ministerie stort 925 miljoen voor entreetesten: in strijd met de wet, en zonder toezicht

183
Eelke van Ark, Jan-Hein Strop & Stefan Vermeulen

Eelke van Ark, Jan-Hein Strop & Stefan Vermeulen

Het ministerie van VWS stort 925 miljoen euro voor sneltesten bij evenementen in een private stichting. Deze constructie is hoogst ongebruikelijk, niet transparant, en toezicht op de besteding van het geld ontbreekt. Bovendien is de opdracht aan de stichting niet aanbesteed, wat in strijd is met de wet. Dat blijkt uit onderzoek van Follow the Money.

Nattevingerwerk RIVM hielp Nederland aan omstreden avondklok

186
Thomas Bollen

Thomas Bollen

De avondklok was volgens premier Rutte onvermijdelijk om de voorspelde ziektegolf door de Britse variant te voorkomen. De Kamer stemde in, zonder te weten waarop de modelvoorspellingen van het RIVM zijn gebaseerd. Statistici: ‘Deze voorspellingen moet je met een korrel zout nemen. Je weet vrijwel niets.’ Nu de ergste doemscenario’s niet zijn uitgekomen, claimt het kabinet het succes van de avondklok. Dus wordt de spertijd voor de derde keer verlengd, al ontbreekt nog steeds elk bewijs.

Hoger beroep avondklok: ‘Overdag kunnen de grondrechten wel worden uitgeoefend’

130
Thomas Bollen

Thomas Bollen

Het explosieve oordeel van de rechter dat de avondklok moest worden ingetrokken, hield nog geen tien dagen stand. In hoger beroep werd het vonnis op alle punten vernietigd. Het gerechtshof oordeelt dus 180 graden de andere kant op, maar de onderbouwing ontbreekt. ‘Het gerechtshof schiet door in zijn eigen redeneringen.’

Ziekenhuizen op ramkoers met artsen die cashen op coronatesten

99
Jan-Hein Strop

Jan-Hein Strop

Brabantse ziekenhuizen liggen overhoop met de artsen-microbioloog van laboratorium Microvida. Deze artsen hebben contractueel recht op miljoenen extra voor het uitvoeren van coronatesten. Omdat hun ‘overwinsten’ volgens de ziekenhuizen in geen enkele verhouding staan tot hun inspanningen, willen de ziekenhuizen het geld – afkomstig uit publieke middelen – niet betalen. Arts en OMT-lid Jan Kluytmans behoort tot de veelverdieners.

De rechter waakt over onze grondrechten omdat de Kamer die taak verzaakt

76
Thomas Bollen

Thomas Bollen

Het parlement stond onterecht buitenspel bij de invoering van de avondklok, zo oordeelde de rechter op 16 februari. Ook ontbrak de onderbouwing waarom de gezondheidswinst zou opwegen tegen de inperking van onze grondrechten. Maar bij de invoering van de nieuwe spoedwet gaat het meteen weer fout: ‘De regering motiveert nog steeds niet waarom de inbreuk van grondrechten proportioneel zou zijn, en de Kamer laat haar daarmee wegkomen.’

Willekeur bij uitkering zorgbonus pakt duur en pijnlijk uit

43
Sara Bouter

Sara Bouter

De zorgbonus was bedoeld als een extraatje van duizend euro, voor zorgmedewerkers die een ‘uitzonderlijke prestatie’ hadden geleverd in de strijd tegen corona. Nu blijkt dat het budget flink wordt overschreden en dat een deel van het geld terecht is gekomen bij medewerkers die er volgens de richtlijnen geen recht op hadden. Wat ging er mis?

Groei intensieve veehouderij leidt tot nieuwe dier-op-mens-ziekten

Analyse
48
Miro Lucassen

Miro Lucassen

Covid-19 dwingt de wereld opnieuw te kijken naar een al ouder maar groeiend probleem: zoönosen, ziekten die overgaan van dier op mens. Wetenschappers verwachten dat van elke vier nieuw opkomende ziekten er drie van dierlijke oorsprong zullen zijn. Nederland lijkt er nu al met een te maken te hebben: een nieuwe ziekteverwekker afkomstig uit – alweer – de intensieve geitenhouderij.

Virologen: nog geen sluitend bewijs voor grotere besmettelijkheid Britse covidvariant

131
Thomas Bollen

Thomas Bollen

De uitbreiding van de lockdown met een avondklok werd ingegeven door de angst voor de grotere besmettelijkheid van de Britse coronavariant. Die vrees lijkt ook de reden dat middelbare scholen en hoger onderwijs voorlopig gesloten blijven. Diverse wetenschappers betwijfelen of de angst terecht is. Ze stellen dat de onderzoeksdata niet eenduidig is en opperen dat de drukte in de Britse ziekenhuizen ook andere oorzaken kan hebben. Update: waarom we de kop van dit artikel hebben gewijzigd én een reactie op het laatste nieuws van het RIVM over de verspreiding van de Britse variant.

VWS koopt ondermaatse sneltesten en houdt betere testen buiten de deur

116
Jan-Hein Strop

Jan-Hein Strop

Slechts vijf sneltesten voor corona zijn door de overheid goedgekeurd, waaronder die van fabrikant Abbott. Deze test voldoet niet aan de officiële eisen. Toch heeft het ministerie van VWS er miljoenen setjes van aangeschaft voor de GGD’en, bovendien zonder aanbesteding. Fabrikanten met kwalitatief betere testen krijgen geen voet tussen de deur. Dat is in strijd met het Europees recht, stelt hoogleraar Pieter Kuypers.

Gelekte documenten: Brussel zette medicijnagentschap onder druk bij beoordeling Pfizer-vaccin

36
Lucien Hordijk

Lucien Hordijk

Uit gelekte interne documenten van het Europees Geneesmiddelenbureau (EMA) blijkt dat de toezichthouder afgelopen november door Brussel onder grote druk is gezet om het eerste vaccin gelijktijdig met de Amerikanen goed te keuren. Dat terwijl de keurmeesters nog serieuze vragen hadden over de zuiverheid van het vaccin. De EMA weerstond de druk.

Vivisectie op een twijfelzaaier in dertien bedrijven

323
Eelke van Ark

Eelke van Ark

Al maanden circuleren berichten dat de PCR-test die wereldwijd gebruikt wordt om Covid-19 besmettingen vast te stellen, niet betrouwbaar zou zijn. De bron: een handjevol wetenschappers onder aanvoering van de Nederlandse moleculair bioloog – en creationist – Peter Borger. Follow the Money legt de kritiek van Borger op de snijtafel.