Dossier

Coronacrisis

Het virus SARS-CoV-2, beter bekend als het coronavirus, dook eind 2019 op in de Chinese provincie Hubei. In een paar weken tijd veroorzaakte het virus daar een epidemie, waarna het zich over de rest van de wereld verspreidde. Begin maart 2020 verklaarde de World Health Organisation de ziekte tot een pandemie en gingen landen wereldwijd 'op slot'.

Al met al is met het coronavirus een crisis van historische proporties ontstaan. De gevolgen van deze crisis zijn nog grotendeels onbekend. Maar de maatregelen die we nu nemen, zullen bepalen hoe de samenleving van de toekomst eruitziet. Daarom volgt de redactie van FTM de ontwikkelingen op de voet. Welke oplossingen dienen welke belangen?

Volg dit dossier en blijf op de hoogte via e-mail

artikelen
173
2021

Accountants kunnen 12 miljard NOW-subsidies niet (op tijd) controleren

26
Mark Koster & Remy Koens

Mark Koster & Remy Koens

Accountants luiden de alarmbel. Ze zijn verantwoordelijk voor de controle van 12,2 miljard euro NOW-subsidies, maar kunnen het werk niet aan en klagen over complexe regels. Vooral de kleinere, voor het mkb werkende bureaus dreigen te verzuipen in het werk. Minister Koolmees van SZW komt binnenkort met suggesties voor oplossingen.

Podcast | Gratis geld van het Rijk

Podcast
3
Frederique de Jong, Mark Koster & Remy Koens

Frederique de Jong, Mark Koster & Remy Koens

Toen de coronacrisis uitbrak deed de overheid er alles aan om werkgelegenheid te behouden. Er werden enorme bedragen overgemaakt; controle zou achteraf plaatsvinden. Ondertussen moeten ondernemers op hun blauwe ogen worden geloofd. Remy Koens en Mark Koster gaan, zoals zijzelf in deze aflevering zeggen, ‘in de aanval’ om misbruik te onthullen.

7 miljard NOW-subsidies ging naar vastgoed, overnames en de spaarpot

56
Mark Koster & Remy Koens

Mark Koster & Remy Koens

Het UWV heeft bijna 7 miljard te veel uitgekeerd aan NOW-loonvoorschotten. Dat blijkt uit onderzoek van Follow The Money. Er verdween geld in vastgoed, bedrijfsovernames en als reserve op de balans. Hoe krijgen we dat terug?

Podcast | Zoeken naar de oorsprong van Covid19

Podcast
22
Frederique de Jong & Dimitri Tokmetzis

Frederique de Jong & Dimitri Tokmetzis

FTM groeit. Dat is al een tijdje zo, maar het neemt nu een zodanige vlucht dat steeds meer prominente journalisten zich willen aansluiten. Datajournalist Dimitri Tokmetzis heeft De Correspondent verlaten en doet nu onderzoek voor FTM. Zijn eerste stuk gaat over de hardnekkige theorie dat Covid19 uit een laboratorium in Wuhan zou zijn ontsnapt.

Gratis geld, en nog laat KLM haar flexwerkers spartelen

28
Ties Joosten

Ties Joosten

De KLM vroeg, en kreeg, van de Europese Unie tot 5 miljoen euro om haar ontslagen werknemers weer aan een baan te helpen. Ook de flexwerkers op en rond Schiphol hadden bij hun ontslag gebruik kunnen maken van die subsidieregeling. Als de luchtvaartmaatschappij zich tenminste wat van hun lot had aangetrokken.

Ontsnapt uit het lab? Beijing verziekt onderzoek naar herkomst corona

93
Dimitri Tokmetzis & Henk Willem Smits

Dimitri Tokmetzis & Henk Willem Smits

Is corona in het najaar van 2019 ontsnapt uit een lab in Wuhan? De Chinese wetenschappers die hierover uitsluitsel kunnen geven, mogen niet praten. Wat is ervoor nodig om de vraag naar de oorsprong van het virus te beantwoorden? In ieder geval een politieke doorbraak.

Lowlands-baas Eric van Eerdenburg: ‘Je kunt het culturele leven niet blijven stilleggen’

Interview
30
Thomas Bollen

Thomas Bollen

Door de wispelturigheid van het kabinet verkeert de organisatie van Lowlands opnieuw in grote onzekerheid. De opbouw gaat verder maar pas 13 augustus, een krappe week voor aanvang, beslist de regering of het festival doorgaat. Directeur Eric van Eerdenburg over het op touw zetten van Lowlands in ongewisse omstandigheden en over de toekomst van festivals: ‘Deze uitzonderlijke situatie moet eindig zijn.’

Callcenters verdienen ‘godvergeten veel geld’ met GGD-bellijnen

53
Dennis Mijnheer

Dennis Mijnheer

Onder grote politieke druk moest vorig jaar het bron- en contactonderzoek worden opgeschaald. De GGD schakelde de hulp in van onder meer alarmcentrale SOS International, dat zelf zwaar geraakt dreigde te worden door corona. Vrijwel elk callcenter in Nederland kreeg vervolgens – zonder openbare aanbestedingen – een stuk van de taart. Het gevolg: een jaar lang gegarandeerde topomzetten en ongebruikelijk hoge winstmarges. ‘Partijen hebben godvergeten veel geld verdiend.’

Met een beleid zonder grenzen krijg je een pandemie zonder einde

Analyse
154
Thomas Bollen

Thomas Bollen

Hugo de Jonge en Mark Rutte noemen de opkomst van de deltavariant als oorzaak van de explosie van coronabesmettingen onder jongeren, terwijl alles wijst op het falen van ‘Testen voor Toegang’. Het kabinet lijkt echter niet van zijn meest recente misser te leren en handhaaft het ondoorzichtige jojobeleid – met alle economische en sociale schade van dien.

Europese miljarden voor Moderna belanden bij brievenbus-bv in Zwitserland

26
Henk Willem Smits

Henk Willem Smits

De miljarden die de Europese Commissie aan de Amerikaanse vaccinmaker Moderna betaalt, naar schatting meer dan 10 miljard dollar, maakt Brussel rechtstreeks over naar een vorig jaar opgerichte brievenbus-bv in belastingparadijs Zwitserland. Dat blijkt uit onderzoek van SOMO. De patenten op het vaccin heeft Moderna ondergebracht in een ander belastingparadijs: het Amerikaanse Delaware, waar royalty’s onbelast zijn. En dat terwijl de vaccins van Moderna mede zijn ontwikkeld door universiteiten en dankzij overheidssubsidies.

Ook bedrijven en zorginstellingen trapten in goededoelen-façade van Sywert van Lienden & co

42
Jan-Hein Strop & Stefan Vermeulen

Jan-Hein Strop & Stefan Vermeulen

Sywert van Lienden en zijn partners gebruikten de commerciële vennootschap Relief Goods Alliance niet alleen voor hun omstreden deal met de overheid. Honderden klanten ontvingen facturen van deze bv, terwijl ze dachten tegen kostprijs in te kopen bij een stichting zonder winstoogmerk. Dat blijkt uit onderzoek van Follow the Money. ‘Klassieke bedriegerij,’ zegt oud-fraudeonderzoeker Robert Hein Broekhuijsen.

Rekenkamer-collegelid Ewout Irrgang: ‘Controle op de overheidsuitgaven is niet op orde’

59
Mark Koster & Remy Koens

Mark Koster & Remy Koens

De Rekenkamer controleert de rijksbegroting en slaat zachtjes alarm na de Sywert-deal, vragen over NOW-misbruik en ongedekte cheques aan het onderwijs. Collegelid Ewout Irrgang: ’De kern van ons democratische bestel is dat je niet zomaar belastinggeld kan uitgeven.’

Podcast | De jacht op de miljoenen van Sywert

Podcast
8
Frederique de Jong, Jan-Hein Strop & Stefan Vermeulen

Frederique de Jong, Jan-Hein Strop & Stefan Vermeulen

Hoe kwamen Jan Hein Strop en Stefan Vermeulen de bedragen die mondkapjeshandelaar Sywert van Lienden en Co verdienden, op het spoor? Dat vertellen zij in dit gesprek. Het is een tussenstand, want hun graafwerk is nog lang niet klaar.

Hoe arbeidsmigranten werden misbruikt bij de aanvraag van NOW-subsidies

92
Mark Koster & Remy Koens

Mark Koster & Remy Koens

Bedrijven met veel arbeidsmigranten in dienst kunnen rommelen met NOW-aanvragen. FTM lichtte een paar tegels en stuitte onder andere op een sjoemelend uitzendbureau dat 3,4 miljoen incasseerde. ‘Nee, stop, dit gaat je geen flikker aan. En nou opdonderen, mafkees.’

Top VWS wist dat Sywert van Lienden een luchtkasteel bouwde – toch kreeg hij zijn deal

104
Jan-Hein Strop & Stefan Vermeulen

Jan-Hein Strop & Stefan Vermeulen

Met veel bombarie claimde Sywert van Lienden dat zijn stichting Hulptroepen een distributieketen ‘zonder winstoogmerk’ had opgezet met KLM voor het invliegen van mondkapjes. Hij gebruikte deze claim in onderhandelingen met het ministerie van VWS. Maar Hulptroepen had helemaal geen alliantie met de luchtvaartmaatschappij, die haar luchtbrug bewust alleen voor de overheid bestemde. En topambtenaar Mark Frequin van VWS wist dat. Dit blijkt uit onderzoek van Follow the Money.

Ongebruikte capaciteit ‘testen voor toegang’ kost belastingbetaler bijna half miljoen per dag

115
Thomas Bollen

Thomas Bollen

Nog geen 3 procent van de testcapaciteit voor ‘testen voor toegang’ wordt benut. De lege testcentra kosten de Nederlandse belastingbetaler een half miljoen euro per dag aan operationele kosten. Niettemin heeft VWS honderden miljoenen extra gereserveerd voor verdere uitbreiding. ‘Deze uitgaven zijn op geen enkele manier te verantwoorden.’

Volksgezondheid gaf Sywert van Lienden vergaande voorkeursbehandeling

107
Jan-Hein Strop & Stefan Vermeulen

Jan-Hein Strop & Stefan Vermeulen

De mondkapjesdeal met Sywert van Lienden was niet uitzonderlijk en voldeed aan alle eisen van het Landelijk Consortium Hulpmiddelen, zo meldde minister Van Ark (Medische Zorg) deze week aan de Tweede Kamer. Uit onderzoek van Follow the Money blijkt echter dat het consortium meermaals protest aantekende, omdat Van Lienden niet betrouwbaar werd geacht en er al genoeg mondkapjes waren. De top van VWS drukte de megaorder er toch doorheen.

Sywert van Lienden sluisde 9 miljoen euro naar persoonlijke holding

126
Jan-Hein Strop & Stefan Vermeulen

Jan-Hein Strop & Stefan Vermeulen

Sywert van Lienden heeft aan zijn mondkapjesdeal met de overheid ruim 9 miljoen euro overgehouden. Zijn zakenpartners ontvingen meer dan 5 miljoen euro winst. Dat blijkt uit onderzoek van Follow the Money. Van Lienden richtte eind 2020 een speciale bedrijfsstructuur op, die volgens experts vaak bedoeld is om vermogen onzichtbaar te houden voor de buitenwereld.

Hoe twee zakenrelaties van coronagezant Feike Sijbesma miljoenen aan staatssteun binnen hengelden

23
Lucien Hordijk & Daan Marselis

Lucien Hordijk & Daan Marselis

Middenin de pandemie zou de ‘laatste medicijnfabriek van Nederland’ haar deuren sluiten. Politiek onverkoopbaar, dus wrong de overheid zich in allerlei bochten om de fabriek overeind te houden én met staatssteun in handen te krijgen van twee ondernemers voor wie speciaal coronagezant Feike Sijbesma een goed woordje deed, zo blijkt uit onderzoek van The Investigative Desk. Welk maatschappelijk belang gemoeid is met de redding van de fabriek, blijft een raadsel. Ze speelt geen enkele rol in de bestrijding van corona.

‘Testsamenleving is onzinnig, exorbitant duur en leidt tot uitsluiting van gezonde mensen’

53
Thomas Bollen

Thomas Bollen

Het kabinet heeft al honderden miljoenen uitgegeven om 1 juni van start te gaan met ‘testen voor toegang’. Het RIVM en het OMT ontkennen betrokkenheid bij de opzet. Epidemiologen en artsen trekken het nut ernstig in twijfel nu de besmettingsaantallen snel dalen. ‘Dit is geld over de balk smijten en draagt niet bij aan het voorkomen van IC-opnames.’

Gezondheidseconoom Matthijs Versteegh: ‘Macht farmaceuten moet worden beteugeld’

37
Daan Marselis

Daan Marselis

Houd op met al die discussies over patenten en de hoogte van R&D-kosten. Ze leiden af van waar het echt om gaat: de veel te grote macht van een handjevol farmaceutische bedrijven. Die doet het zorgstelsel kraken, waarschuwt de Rotterdamse gezondheidseconoom Matthijs Versteegh.

Mondkapjesdeal leverde Sywert van Lienden c.s. tot 30 miljoen euro op

55
Dennis Mijnheer, Jan-Hein Strop & Stefan Vermeulen

Dennis Mijnheer, Jan-Hein Strop & Stefan Vermeulen

Sywert van Lienden en zijn zakenpartners haalden vorig jaar in opdracht van het ministerie van Volksgezondheid voor ruim 100 miljoen euro mondkapjes uit China. Wat ze daaraan hebben verdiend, wil Van Lienden niet zeggen. Uit onderzoek van Follow the Money blijkt dat het, op basis van de marktprijzen destijds, mogelijk gaat om een marge tot 30 miljoen euro.

UWV opent jacht op verdwenen NOW-subsidies

10
Mark Koster & Remy Koens

Mark Koster & Remy Koens

Het UWV heeft curatoren benaderd over mogelijke fraude met de NOW-subsidieregeling. Die regeling werd na het uitbreken van het coronavirus gestart om werkgelegenheid te behouden, maar lijkt ook een bron voor fraude. Curatoren die daarover alarm sloegen bij FTM zijn nu door het UWV gevraagd hun bevindingen te delen.

Ministerie vergooide 38 miljoen in deal met onbruikbare mondkapjes

22
Dennis Mijnheer & Stefan Vermeulen

Dennis Mijnheer & Stefan Vermeulen

Het ministerie van VWS sloot niet alleen met de Hulptroepen Alliantie van Sywert van Lienden een omstreden mondkapjesdeal. Een andere leverancier ontving 38 miljoen euro voor mondkapjes die door het RIVM grotendeels werden afgekeurd. Het ministerie werkte daarna mee aan een poging de kapjes in Duitsland alsnog op de markt te brengen. Dat blijkt uit onderzoek door Follow the Money.

Coronamiljoenen verdwijnen in zwart gat faillissementen en UWV kijkt toe

58
Mark Koster & Remy Koens

Mark Koster & Remy Koens

Kan de overheid misbruik voorkomen van NOW-gelden? Niet echt, blijkt uit onderzoek van Follow the Money. Curatoren zijn verbaasd hoe laks het UWV omgaat met misbruik van de werkgeverssubsidie. ‘We vechten tegen het kale-kipsyndroom.’

Ook voor het bestrijden van een pandemie is een duurzamer kapitalisme nodig

Opinie
129
Eric Smit

Eric Smit

Het opschorten van de patenten op coronavaccins is volgens de medisch directeur van Pfizer Nederland een slecht voornemen: internationale farmaconcerns zijn zelf het beste in staat om de wereld tegen het coronavirus te beschermen. Eric Smit betoogt dat het achterliggende streven naar winstmaximalisatie de wereld niet verder helpt, maar juist dringend aan revisie toe is.

De testsamenleving is dood en begraven voordat-ie begonnen is

85
Jan-Hein Strop & Stefan Vermeulen

Jan-Hein Strop & Stefan Vermeulen

De Tweede Kamer stemt vandaag over de Testwet, die Nederlanders vanaf eind deze maand versneld een aantal vrijheden kan teruggeven. Maar het plan dreigt een duur fiasco te worden. Cafés, restaurants, bioscopen en musea weigeren aan verplicht testen mee te werken en houden de deuren gesloten, blijkt uit een rondgang door Follow the Money.

Pfizer sluist miljardenwinst weg via Nederland

117
Henk Willem Smits

Henk Willem Smits

Pfizer verdient miljarden aan coronavaccins die overheden inkopen. De vaccins zijn mede ontwikkeld dankzij research van universiteiten en worden betaald met belastinggeld. Maar Pfizer betaalt liefst zo min mogelijk belasting. Via Nederland weet het bedrijf aan de greep van belastingdiensten te ontkomen.

Farmaceut Roche vult zijn zakken met zelftesten, met hulp van minister De Jonge

88
Jan-Hein Strop

Jan-Hein Strop

Tot voor kort waren voor consumenten alleen zelftesten van fabrikant Roche te koop. Ook de groothandel loopt lekker: het ministerie van VWS heeft onlangs miljoenen zelftesten van het Zwitserse bedrijf ingekocht, zonder aanbesteding. VWS is bijzonder behulpzaam geweest om de farmareus een grote voorsprong te geven op de concurrentie, blijkt uit onderzoek van Follow the Money.

Bouw testlocaties voor honderden miljoenen dendert door na verloren kort geding

30
Eelke van Ark, Jan-Hein Strop & Stefan Vermeulen

Eelke van Ark, Jan-Hein Strop & Stefan Vermeulen

Commerciële testaanbieders hebben het kort geding tegen de stichting Open Nederland en de staat verloren, zo oordeelde de rechter vandaag. Het gevolg is dat de stichting Open Nederland doorgaat met het bouwen van talloze nieuwe teststraten, naast de bestaande, voor vele honderden miljoenen euro’s. ‘Monumentale geldverspilling,’ stelt een van de verliezende aanbieders.