Dossier

Coronacrisis

De redactie van FTM volgt de coronacrisis op de voet. Welke oplossingen dienen welke belangen?

Het virus SARS-CoV-2, beter bekend als het coronavirus, dook eind 2019 op in de Chinese provincie Hubei. In een paar weken tijd veroorzaakte het virus daar een epidemie, waarna het zich over de rest van de wereld verspreidde.

Begin maart 2020 verklaarde de World Health Organisation de ziekte tot een pandemie. Wereldwijd gingen landen 'op slot';  beurzen maakten een enorme duikvlucht. Al met al is met het coronavirus een crisis van historische proporties ontstaan.

De uitwerking van de coronamaatregelen op de wereldeconomie is, net als het virus zelf, nog grotendeels onbekend. Wat we al wel kunnen vaststellen: een nieuwe economische crisis is begonnen. Die zal overal pijn opleveren, en de maatregelen die we nu nemen zullen bepalen hoe de economie van de toekomst eruit zal zien. 

Nieuwe vragen doemen op: welke oplossing dient welke belangen; welke vragen raken ondergesneeuwd; hoe verdelen we de schaarse middelen, en hoe houden we essentiële diensten en structuren overeind? 

Lees meer

Volg dit dossier en blijf op de hoogte via e-mail

Artikelen
136
2021

Hoofdkantoor EMA, op de Zuidas in Amsterdam
© ANP / Co de Kruijf

Gelekte documenten: Brussel zette medicijnagentschap onder druk bij beoordeling Pfizer-vaccin

26
Lucien Hordijk

Lucien Hordijk

Uit gelekte interne documenten van het Europees Geneesmiddelenbureau (EMA) blijkt dat de toezichthouder afgelopen november door Brussel onder grote druk is gezet om het eerste vaccin gelijktijdig met de Amerikanen goed te keuren. Dat terwijl de keurmeesters nog serieuze vragen hadden over de zuiverheid van het vaccin.

In het test- en vaccinatiecentrum bij TT Circuit Assen kunnen zich met een PCR-test of een antigeentest laten testen op corona. Vanaf maandag 18 januari laten zorgmedewerkers zich hier ook vaccineren.
© Robin van Lonkhuijsen / ANP

Vivisectie op een twijfelzaaier in dertien bedrijven

255
Eelke van Ark

Eelke van Ark

Al maanden circuleren berichten dat de PCR-test die wereldwijd gebruikt wordt om Covid-19 besmettingen vast te stellen, niet betrouwbaar zou zijn. De bron: een handjevol wetenschappers onder aanvoering van de Nederlandse moleculair bioloog – en creationist – Peter Borger. Follow the Money legt de kritiek van Borger op de snijtafel.

© JanJaap Rypkema

Hoe de publieke opinie de wetenschap overstemt

Analyse
116
Thomas Bollen

Thomas Bollen

Opiniepeilingen zijn een vast onderdeel van het medialandschap geworden. Een politicus die zijn kansen bij de volgende verkiezingen wil vergroten, kan daar maar beter op inspelen. Aan de hand van een casus over de invoering van een ‘vaccinatiebewijs’ analyseert Thomas Bollen welke invloed de mening van de massa kan hebben op berichtgeving en besluitvorming.

Een medewerker op de corona-afdeling van het Spaarne gasthuis in Haarlem. Op het bordje rechts staat: 'alleen betreden met FFP2-masker'. De medewerker draagt een chirurgisch masker.
© ANP / Robin Utrecht

Door Hollandse krenterigheid staat zorgpersoneel met ongeschikte maskers op de corona-afdeling

95
Dennis Mijnheer

Dennis Mijnheer

De Duitse bondsregering deelt hoog beschermende FFP2-maskers uit aan burgers om besmetting met het corona-virus te voorkomen. Maar Nederland is nog steeds erg zuinig met de inzet van deze mondneusmaskers. Zelfs medewerkers in verpleeghuizen die covid-patiënten behandelen, krijgen op advies van het RIVM alleen zogeheten chirurgische maskers. Volgens experts zijn die helemaal niet geschikt als virusbeschermer.

© Matthias Leuhof

Het deurbeleid van LinkedIn (en andere sociale-mediaplatforms)

156
Sara Bouter

Sara Bouter

Overheden vinden dat de sociale-mediaplatforms sneller en harder moeten optreden tegen desinformatie. Maar nu de sociale media de teugels aantrekken, en (sommige) gebruikers eraf gooien, steekt een ander debat de kop op. Kunnen platforms zelf bepalen waar de grens ligt, wie ze dulden en wie ze weren? Hoe voorkom je willekeur en politieke censuur?

Slachthuis Van Rooi Meat moest dit voorjaar op last van de Veiligheidsregio Brabant-Zuidoost dicht, nadat opnieuw medewerkers positief testten op het coronavirus.
© Rob Engelaar / ANP

‘Essentiële’ arbeidsmigranten zijn niet belangrijk genoeg voor bescherming tegen corona

38
Lise Witteman

Lise Witteman

Nederland stond in Europa vooraan om te regelen dat onze voedingsindustrie kon blijven draaien, toen in maart de corona-epidemie het continent overspoelde. Dat ging ten koste van de arbeidsmigranten bij de vleesverwerkers en in de distributiecentra, die zichzelf maar moesten zien te redden. Twee lockdowns en veel kritische berichtgeving verder, is er niets wezenlijks veranderd. Een volgend kabinet mag het oplossen, samen met de rest van de arbeidsmarktproblematiek.

2020

Winkeliers volgen op 14 december de toespraak van Rutte in hun winkel in Dordrecht.
© Jeffrey Groeneweg / Hollandse Hoogte / ANP

Nederlandse coronastrategie doorgelicht: van tweesporenbeleid naar het spoor bijster

184
Thomas Bollen

Thomas Bollen

Nederland zit nog minimaal drie weken op slot, maar een plan voor daarna ontbreekt. De expertteams van Herstel NL en het Red Team roepen het kabinet op tot transparantie en het formuleren van een consequente strategie. Over hoe die eruit moet zien, verschillen de twee teams van mening. Maar over één ding zijn ze het eens: verder aanmodderen doet ons land onnodig veel schade.

Podcast | Ook in Nederland duiken mondkapjes op die door Oeigoerse dwangarbeiders zijn gemaakt

Podcast
4
Frederique de Jong & Dennis Mijnheer

Frederique de Jong & Dennis Mijnheer

Twee Chinese fabrieken worden in verband gebracht met dwangarbeid door Oeigoeren. Hun chirurgische mondneusmaskers zijn de afgelopen maanden verkocht door vooraanstaande Europese leveranciers van medische hulpmiddelen: OneMed en McKesson. Dit blijkt uit een internationaal onderzoek onder leiding van onderzoekscollectief OCCRP, waaraan Follow the Money deelnam. Ook in Nederland zijn verdachte maskers beland.

Dreamliner, klaar voor vertrek naar Bonaire en Curaçao
© Novum RegioFoto / Persbureau Metert

Halfhartig beleid kabinet veroorzaakt riskante toeristeninvasie op Bonaire

42
Hugo Rasch

Hugo Rasch

De economie van Bonaire is sterk afhankelijk van toerisme. Dat breekt het eiland op nu het vanwege corona moet kiezen tussen gezondheid en inkomsten. Duizenden Nederlanders vliegen nu naar het eiland om aan de beperkingen hier te land te ontkomen. De regering verwijt deze toeristen ‘onbeschaamdheid’, maar weigert zelf om in te grijpen.

© Matthias Leuhof

‘Het is de pandemie’ en andere Brusselse Covid-kul

59
Peter Teffer

Peter Teffer

De Europese Unie schoof de introductie van nieuwe voorschriften voor goederentreinen en tankstations op de lange baan ‘vanwege corona’. De financiële sector werd door Brussel juist op versoepelingen getrakteerd. Minder voorschriften dus, ook al ‘vanwege corona’. De pandemie blijkt een prima smoezenmachine.

Workers make protective masks at a factory of a medical equipment in Urumqi, Xinjiang Uighur Autonomous Region, China January 27, 2020. Picture taken January 27, 2020.
© Reuters

Ook in Nederland duiken mondkapjes op die door Oeigoerse dwangarbeiders zijn gemaakt

21
Dennis Mijnheer

Dennis Mijnheer

Twee Chinese fabrieken worden in verband gebracht met dwangarbeid door Oeigoeren. Hun chirurgische mondneusmaskers zijn de afgelopen maanden verkocht door vooraanstaande Europese leveranciers van medische hulpmiddelen: OneMed en McKesson. Dit blijkt uit een internationaal onderzoek onder leiding van onderzoekscollectief OCCRP, waaraan Follow the Money deelnam. Ook in Nederland zijn verdachte maskers beland.

© ANP / Robin Utrecht

Ab Osterhaus: ‘virusverdiener’ of viroloog die verdediging verdient?

123
Eelke van Ark

Eelke van Ark

Al maanden zwellen – wederom – geruchten aan over Ab Osterhaus, de huisviroloog van Op1. Had Osterhaus niet zo hard gewaarschuwd voor de Mexicaanse griep, terwijl hij zelf allerlei belangen had in de bestrijding ervan? Hoe zit het eigenlijk met belangen rond mogelijke vaccins tegen Covid-19? En waarom verscheen er ineens 5,6 miljoen euro op de balans van zijn eigen BV? ‘Je kunt alles wel verkeerd uitleggen.’

© ANP / Arie Kievit

Lid Outbreak Management Team verzwijgt financieel belang bij coronatesten

70
Jan-Hein Strop

Jan-Hein Strop

Arts-microbioloog Jan Kluytmans verdient aan coronatesten. Als lid van het Outbreak Management Team (OMT) adviseert hij gelijktijdig over het testbeleid en over de inzet van sneltesten, een bron van inkomsten voor zijn laboratorium en hemzelf. Maar dat financiële belang heeft hij niet gemeld. Het ministerie van VWS ontkent het bestaan van een belangenconflict niet, maar ziet geen probleem. Dit is niet het eerste incident rond belangenverstrengeling in het OMT: eerder al kwam de dubbele pet van collega Ann Vossen in beeld.

Rotterdam, 29 november 2020
© ANP / Marco de Swart

Geef gedragswetenschap een sterkere rol in het pandemiebeleid

Opinie
185
Gastauteur

Gastauteur

‘Vermijd drukte’, houdt de overheid ons voor, in de strijd tegen verdere verspreiding van het coronavirus. Maar dat onduidelijk is wat we precies onder ‘drukte’ moeten verstaan of wanneer winkelstraten ‘te vol’ zijn, blijkt wel uit de mensenmassa’s die met Black Friday in enkele grote steden op de been kwamen. Terwijl het toch niet moeilijk te voorspellen was dat mensen zich in grote getalen zouden laten verleiden door aantrekkelijke koopjes, met de feestdagen in aantocht.

Ewout Irrgang, Algemene Rekenkamer
© ANP/Bart Maat

Parlement heeft onvoldoende controle op coronasteun aan bedrijven

Interview
3
Dennis Mijnheer

Dennis Mijnheer

De Rekenkamer oordeelt hard over de coronasteun via garanties en leningen waarmee al ruim 62 miljard euro is gemoeid. Snelheid is goed, zeker in een crisis, maar dat ontslaat ministers niet van de plicht om het parlement vooraf tijdig en volledig te informeren, zegt Ewout Irrgang van de Rekenkamer in een interview met Follow the Money. ‘Zo werkt democratie, je kunt niet achteraf een briefje sturen.’

© Foto door Margot Polinder op Unsplash

Covid en de woningmarkt in vijf grafieken

Analyse
27
Peter Hendriks

Peter Hendriks

Aan de ontwikkelingen op de woningmarkt is niet te zien dat Nederland in een diepe recessie zit. Zowel het aantal verkochte woningen als de prijzen stegen het afgelopen kwartaal met dubbele cijfers. Hoe kan dat in een pandemie met een flink afnemend consumentenvertrouwen?

Podcast | Vrijgevestigde artsen boren goudader aan met coronatesten

Podcast
0
Frederique de Jong & Jan-Hein Strop

Frederique de Jong & Jan-Hein Strop

Voor een kleine groep artsen-microbioloog zijn de coronatesten een goudmijn. Zij krijgen per uitgevoerde labtest betaald uit publieke middelen, wat voor hun beroepsorganisatie NVMM reden was om deze artsen op te roepen tot een matiging van hun vergoeding. Voor de buitenwereld zijn deze inkomsten verborgen gebleven. En de artsen houden dat graag zo. Om welke artsen gaat het? En zijn hun overwinsten gerechtvaardigd? ‘Dit is een systeemfout die tot wantoestanden kan leiden.’

© Rosa Snijders

Vrijgevestigde artsen boren goudader aan met coronatesten

63
Jan-Hein Strop & Mathieu Verver

Jan-Hein Strop & Mathieu Verver

Voor een kleine groep artsen-microbioloog zijn de coronatesten een goudmijn. Zij krijgen per uitgevoerde labtest betaald uit publieke middelen, wat voor hun beroepsorganisatie NVMM reden was om deze artsen op te roepen tot een matiging van hun vergoeding. Voor de buitenwereld zijn deze inkomsten verborgen gebleven. En de artsen houden dat graag zo. Om welke artsen gaat het? En zijn hun overwinsten gerechtvaardigd? ‘Dit is een systeemfout die tot wantoestanden kan leiden.’

© JanJaap Rypkema

Ondeugdelijke mondkapjes: miljoenen verdienen en wegkomen met een boete van niks

12
Peter Teffer

Peter Teffer

Mondneusmaskers of spatbrillen moeten overal in de Europese Unie aan dezelfde vereisten voldoen. Het aanbieden van ondeugdelijke maskers, of van maskers met een vals certificaat, moet ‘afschrikkend’ worden gestraft. Maar de hoogte van de boete is in sommige lidstaten een lachertje. Een beetje fraudeur harkt in het juiste land miljoenen binnen, er tegen de lamp lopen kost toch maar een paar honderd euro.

Martin van Rijn (midden), destijds minister voor Medische Zorg, geeft een persconferentie tussen de volgepakte stellingen van het Landelijk Consortium Hulpmiddelen, 3 juni 2020.

De kosten van Covid: Nederland onderaan transparantieladder

18
Dennis Mijnheer

Dennis Mijnheer

Nederland slaat zich geregeld op de borst vanwege zijn ‘transparante’ overheid. Maar bij de inkoop van mondneusmaskers en beademingsapparaten gaan plotseling alle luiken dicht. Vrijwel alle andere EU-landen zijn veel meer open over de aanschaf – en kosten – van medische hulpmiddelen, zo blijkt uit internationaal data-onderzoek van onder andere Follow the Money.

© Matthias Leuhof

Hardwerkende Nederlanders dokken voor luie Italianen (en zes andere misvattingen over het Europese coronafonds)

Analyse
54
Thomas Bollen

Thomas Bollen

Politici zaaien verdeeldheid met het beeld van de ‘hardwerkende Nederlander’ die moet dokken voor de ‘luie Italiaan’. De cijfers tonen wat anders. Gewone Nederlanders betalen voor Italiaanse begrotingstekorten, maar de Nederlandse fiscus helpt ondertussen rijke Italianen en grote bedrijven belasting te ontwijken.

https://pixy.org/94439/
© Booker Serna / CC0

Plan voor toegankelijke, betaalbare medicijnen doodgepolderd in werkgroep

23
Eelke van Ark

Eelke van Ark

Hoe voorkom je dat de farmaceutische industrie op de loop gaat met publiek gefinancierd onderzoek en daar megawinsten uit haalt? VWS liet een toolkit ontwikkelen waarmee onderzoeksinstituten het publieke belang kunnen waarborgen wanneer ze een contract sluiten met investeerders. Die toolkit is recent gepubliceerd, maar de publieke belangen waarom het te doen was, zijn verdwenen. De betrokken maatschappelijke organisaties weigerden zelfs hun handtekening eronder te zetten. ‘Dit legt pijnlijk bloot hoe de industrie haar belangen veilig weet te stellen.’

FC Utrecht en sc Heerenveen / 2 oktober 2020, Galgenwaard, Utrecht
© ANP / Pieter Stam de Jonge

De coronaspagaat in de eredivisie: clubs in het nauw besteden 74 miljoen aan transfers

17
Pepijn Keppel & Tom Claessens

Pepijn Keppel & Tom Claessens

De KNVB luidde tijdens de coronacrisis meer dan eens de noodklok. Eredivisieclubs spelen zonder publiek en hebben het daarom financieel zwaar. Allemaal deden ze dit voorjaar een beroep op de Noodmaatregel Overbrugging voor Werkgelegenheid (NOW). De clubs kregen in totaal vooralsnog meer dan 23 miljoen euro steun. Toch gaven de clubs deze zomer gezamenlijk ruim 74 miljoen euro uit op de transfermarkt. Hoe zit dat?

© Matthias Leuhof

Pandemic management, Dutch style: ‘ping-ponging responsibilities back and forth’

Interview
5
Karin Spaink

Karin Spaink

Amrish Baidjoe is one of the few Dutch outbreak experts with broad experience in crisis situations. At the end of July, he and other experts founded a think tank, the Red Team, to advise on alternative strategies for dealing with the pandemic. After it published a report on facemasks last weekend, prime minister Mark Rutte decided that the Outbreak Management Team, which advises the government, should take another look at the issue. Baidjoe is moderately positive about the tighter rules issued by the government yesterday. ‘We’ve reached the stage where we can no longer stop the flow of infections with testing and contact tracing alone,’ he says.

Mark Rutte en Jaap van Dissel, vlak voor een persconferentie, maart 2020
© ANP / Robin Utrecht

In een rechtsstaat zijn openheid en onafhankelijkheid essentieel (juist wanneer dat moeilijk is)

Opinie
71
Hans Wilmink

Hans Wilmink

Tijden van crisis zoals nu met Covid-19 maken scherper voelbaar hoe moeilijk het is om met onzekerheden om te gaan. Zowel het vertrouwen in de rechtsstaat als het vertrouwen in onafhankelijke kennisverwerving worden op de proef gesteld. Onzorgvuldig optreden van gezagsdragers en kenniswerkers leidt tot boosheid en cynisme onder burgers. Hans Wilmink probeert dat in dit essay scherp te stellen en doet suggesties voor verbetering.

Medewerkers van de GGD Amsterdam nemen coronatests af in een testlocatie bij de RAI.
© ANP / Lex van Lieshout

Interne stukken: ministerie van VWS voorzag huidige testtekort al in het voorjaar

73
Eelke van Ark & Jan-Hein Strop

Eelke van Ark & Jan-Hein Strop

Het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) wist al in het voorjaar dat er een tekort aan coronatesten aan zat te komen en dat uitbreiding noodzakelijk was. De artsen die het kabinet adviseren, negeerden de prognose echter herhaaldelijk. Dat blijkt uit interne stukken in handen van Follow the Money. Een reconstructie van een verloren zomer in de corona-epidemie. ‘De fout is geweest dat het najaar een aantal weken eerder begon dan vooraf gedacht.’

Vliegmaatschappijen uit de Golfstaten zijn vastbesloten de intercontinentale luchtvaartmarkt te veroveren. Dankzij hun oliedollars kunnen ze marktaandeel verwerven ten koste van Europese maatschappijen als KLM.
© ANP/Hollandse Hoogte/Evert Elzinga

Mayday! Kan KLM een fatale crash nog vermijden?

Analyse
61
Ties Joosten

Ties Joosten

KLM zou voor de bereikbaarheid van Nederland essentieel zijn. Daarom rechtvaardigt het kabinet staatssteun aan de luchtvaartmaatschappij. Maar wat niet wordt verteld, is dat haar businessmodel is verouderd en dat het maar de vraag is hoe lang KLM nog een rol kán spelen in het bereikbaar houden van Nederland.

© Matthias Leuhof

Pandemiebestrijding op z’n Nederlands: ‘pingpongen in de polder’

Interview
77
Karin Spaink

Karin Spaink

Amrish Baidjoe is een van Nederlands weinige outbreak-deskundigen met brede ervaring in crisissituaties. Eind juli richtte hij met andere experts het ‘Red Team’ op. Naar aanleiding van een rapport dat dit Red Team over mondmaskers publiceerde, besloot premier Rutte dat het OMT daar nogmaals naar moet kijken. Baidjoe is gematigd positief over de maatregelen die het kabinet gisteren aankondigde: ‘Inmiddels zijn we in de fase beland waarin we de stroom infecties niet meer kunnen stoppen met testen en bron- en contactonderzoek alleen.’

Podcast | Geen subsidies voor bedrijven, maar een betaalde baan voor iedereen

Podcast
13
Frederique de Jong & Thomas Bollen

Frederique de Jong & Thomas Bollen

De overheid geeft bedrijven miljarden om werkgelegenheid te behouden. Wetenschapper Pavlina Tcherneva zet vraagtekens bij de effectiviteit van die aanpak: ‘Voor een onderneming die winst nastreeft is arbeid een kostenpost. Die wil je minimaliseren, niet maximaliseren.’ Haar alternatief: een baangarantie voor iedereen die wil werken.

© Matthias Leuhof

Geen subsidies voor bedrijven, maar een betaalde baan voor iedereen

Interview
87
Thomas Bollen

Thomas Bollen

De overheid geeft bedrijven miljarden om werkgelegenheid te behouden. Wetenschapper Pavlina Tcherneva zet vraagtekens bij de effectiviteit van die aanpak: ‘Voor een onderneming die winst nastreeft is arbeid een kostenpost. Die wil je minimaliseren, niet maximaliseren.’ Haar alternatief: een baangarantie voor iedereen die wil werken.