Dossier

Coronacrisis

De redactie van FTM volgt de coronacrisis op de voet. Welke oplossingen dienen welke belangen?

Het virus SARS-CoV-2, beter bekend als het coronavirus, dook eind 2019 op in de Chinese provincie Hubei. In een paar weken tijd veroorzaakte het virus daar een epidemie, waarna het zich over de rest van de wereld verspreidde.

Begin maart 2020 verklaarde de World Health Organisation de ziekte tot een pandemie. Wereldwijd gingen landen 'op slot';  beurzen maakten een enorme duikvlucht. Al met al is met het coronavirus een crisis van historische proporties ontstaan.

De uitwerking van de coronamaatregelen op de wereldeconomie is, net als het virus zelf, nog grotendeels onbekend. Wat we al wel kunnen vaststellen: een nieuwe economische crisis is begonnen. Die zal overal pijn opleveren, en de maatregelen die we nu nemen zullen bepalen hoe de economie van de toekomst eruit zal zien. 

Nieuwe vragen doemen op: welke oplossing dient welke belangen; welke vragen raken ondergesneeuwd; hoe verdelen we de schaarse middelen, en hoe houden we essentiële diensten en structuren overeind? 

Lees meer

Volg dit dossier en blijf op de hoogte via e-mail

Artikelen
109
2020

© Matthias Leuhof

Pandemiebestrijding op z’n Nederlands: ‘pingpongen in de polder’

Interview
1
Karin Spaink

Karin Spaink

Amrish Baidjoe is een van Nederlands weinige outbreak-deskundigen met brede ervaring in crisissituaties. Hij werkt nu op het hoofdkantoor van het Internationale Rode Kruis in Genève, waar hij medeverantwoordelijk is voor de crisiscoördinatie rond covid-19. Eind juli richtte hij met andere experts het Red Team op, dat ongevraagd advies uitbrengt. Naar aanleiding van het rapport dat zij afgelopen weekend over mondmaskers publiceerden, besloot premier Rutte dat het OMT daar nogmaals naar moet kijken. Baidjoe is gematigd positief over de maatregelen die het kabinet gisteren aankondigde: ‘Inmiddels zijn we in de fase beland waarin we de stroom infecties niet meer kunnen stoppen met testen en bron- en contactonderzoek alleen.’

Podcast | Geen subsidies voor bedrijven, maar een betaalde baan voor iedereen

Podcast
8
Frederique de Jong & Thomas Bollen

Frederique de Jong & Thomas Bollen

De overheid geeft bedrijven miljarden om werkgelegenheid te behouden. Wetenschapper Pavlina Tcherneva zet vraagtekens bij de effectiviteit van die aanpak: ‘Voor een onderneming die winst nastreeft is arbeid een kostenpost. Die wil je minimaliseren, niet maximaliseren.’ Haar alternatief: een baangarantie voor iedereen die wil werken.

© Matthias Leuhof

Geen subsidies voor bedrijven, maar een betaalde baan voor iedereen

Interview
82
Thomas Bollen

Thomas Bollen

De overheid geeft bedrijven miljarden om werkgelegenheid te behouden. Wetenschapper Pavlina Tcherneva zet vraagtekens bij de effectiviteit van die aanpak: ‘Voor een onderneming die winst nastreeft is arbeid een kostenpost. Die wil je minimaliseren, niet maximaliseren.’ Haar alternatief: een baangarantie voor iedereen die wil werken.

Podcast | Hoe 'testen, testen, testen' stukliep op een muur van eigenbelang

Podcast
3
Frederique de Jong, Eelke van Ark & Jan-Hein Strop

Frederique de Jong, Eelke van Ark & Jan-Hein Strop

Samen met collega Eelke van Ark onderzocht auteur Jan-Hein Strop de opmerkelijke taaleis die gesteld werd aan een Duits lab dat wilde bijspringen in de coronacrisis. Taaleis zeg je? Ja. Maar misschien heeft die eis een hele andere achtergrond dan je zou denken. ‘Hoe kan het zijn dat er een vorm van muiterij is bij het Ministerie van Volksgezondheid? Hoe is het mogelijk dat zij zo aan de leiband lopen van de arts-microbiologen?’

ROTTERDAM - Aap, Noot Mies.....in het Onderwijsmuseum.
© ANP / Koen Suyk

VWS hielp met taaleis Duits lab van de testmarkt te weren

46
Eelke van Ark & Jan-Hein Strop

Eelke van Ark & Jan-Hein Strop

Een groot Duits laboratorium dat extra coronatestcapaciteit aanbood, werd door het Ministerie van VWS geweerd met de eis dat er een Nederlandstalige arts beschikbaar moest zijn. Dat blijkt uit documenten in handen van Follow the Money. Hiermee hielp VWS — in weerwil van het beleid van minister Hugo de Jonge — met het afschermen van de markt. ‘Dit is in strijd met Europees recht.’

3 september 2020, Rome, Italië. Intensive care van Casal Palocco Covid 3 Clinical Institute.
© Cecilia Fabiano/LaPresse via ZUMA Press

Hoe 'testen, testen, testen' stukliep op een muur van eigenbelang

182
Eelke van Ark & Jan-Hein Strop

Eelke van Ark & Jan-Hein Strop

Het huidige tekort aan coronatesten was te voorzien. Speciaal gezant voor corona Feike Sijbesma vroeg al in mei of er niet geanticipeerd moest worden op uitbreiding van de testcapaciteit. Hij stuitte op arts-microbiologen in het Outbreak Management Team, die het economisch belang van hun beroepsgroep zwaar lieten wegen – met nadelige gevolgen voor de volksgezondheid. Dat blijkt uit een reconstructie.

Zoetermeer, 31 maart 2020. Oude en nieuwe monitors en beademingsapparatuur worden getest en staan klaar voor aflevering na het krijgen van een servicebeurt bij het bedrijf Drager. Door de coronocrisis is er een tekort ontstaan aan beademingsapparatuur.
© ANP / Jerry Lampen

Ziekenhuizen worden overspoeld met gratis beademingsapparatuur

12
Siem Eikelenboom

Siem Eikelenboom

Voor de beademingsapparatuur die ziekenhuizen vanwege de coronacrisis ontvangen, hoeven ze geen cent te betalen. De apparatuur wordt geschonken door het ministerie van VWS. Dit melden verschillende bronnen aan Follow the Money. In tegenstelling tot begin dit jaar belooft VWS de ziekenhuizen apparatuur van A-merken. Fabrikanten zijn niet blij met de vrijgevigheid van VWS: ‘Dit verpest de markt.’

EC-voorzitter Ursula von der Leyen in het Europees Parlement, 23 juli 2020.
© AP Photo/Francisco Seco

Europese Unie staat garant voor 87,3 miljard coronakrediet aan Oost- en Zuid-Europa (en België)

22
Thomas Bollen

Thomas Bollen

De Europese Commissie leent namens de Europese Unie 87,3 miljard euro, om dat geld vervolgens weer uit te lenen aan Zuid- en Oost Europese landen. Die constructie moet hun financieringskosten drukken in de strijd tegen corona. De schuldfinanciering van de Commissie groeit daarmee van 52 naar 139 miljard euro.

© Katja Fred

Banken lenen zich rijk bij de ECB

Analyse
80
Thomas Bollen

Thomas Bollen

De banken presenteren zich als ‘redders van de economie’. Maar van de 22 miljard coronakrediet waar de Nederlandse Vereniging van Banken mee pronkt, heeft maximaal 5 miljard euro ook echt wat met corona te maken. De banken zelf krijgen intussen tot 8 miljard Europese subsidie in de schoot geworpen.

Still uit de serie ‘Grace and Frankie’, met Jane Fonda en Lily Tomlin
© Netflix

‘Toon mij hoe u met uw ouderen omgaat, en ik zeg u wie u bent’

Opinie
260
Bert Slagter & Peter Slagter

Bert Slagter & Peter Slagter

Opnieuw laait het debat op of we ouderen en kwetsbare mensen wellicht het best tegen corona kunnen beschermen door hen een stapje terug te laten doen. Dat zou jongeren bovendien de kans geven de economie weer vlot te trekken. Zo eenvoudig ligt het niet, menen Bert en Peter Slagter. Zij wijzen op de ethiek van ‘oog om oog, tand om tand’.

Irrgang op persconferentie Algemene Rekenkamer, 20 mei 2020.
© Editorial / ANP

Rekenkamer: ‘Publieke controle van publiek geld juist in een crisis belangrijk’

Interview
8
Eelke van Ark

Eelke van Ark

De Algemene Rekenkamer werkt aan drie onderzoeken in het kader van de overheidsuitgaven rond corona en het landelijke testbeleid. Collegelid Ewout Irrgang sprak met FTM over het belang en de voortgang van deze onderzoeken. ‘Juist nu is publieke controle van het beleid van het grootste belang.’

© JanJaap Rypkema

Cashen met corona, op kosten van de belastingbetaler

29
Jan-Hein Strop

Jan-Hein Strop

Gerechtsdeurwaarder Henk Bos incasseerde via de NOW-regeling 1,2 miljoen loonsubsidie voor zijn bedrijven Van Arkel en LAVG. Vlak daarna verklaarde Bos het ene bedrijf failliet, loosde de medewerkers en kocht met het andere bedrijf de incassoportefeuille ter waarde van 15,5 miljoen. ‘Dit is heel slim gedaan en goed voorbereid.’

Corona komt studenten de neus uit. Toch moeten ook zij eraan geloven. Erasmus Universiteit test ze in de introductieweek op het virus
© ANP / Marco de Swart

Draag bij aan ons onderzoek naar de volgende fase van de coronacrisis

113
Arne van der Wal

Arne van der Wal

Hoe graag we het ook zouden willen, de coronacrisis is nog lang niet achter de rug. Follow the Money zal de komende tijd aandacht blijven besteden aan de gevolgen van de crisis, misstanden blootleggen en hen die onze samenleving schade berokkenen ter verantwoording roepen. We nodigen onze leden uit bij te dragen aan onze waarheidsvinding.

Brussel, 21 juli 2020. Rutte is content met het resultaat van de EU-top over het coronaherstelfonds van 750 miljard euro.
© ANP/Robin Utrecht

De venijnige kleine lettertjes van het Europese coronafonds

Analyse
12
Peter Teffer & Thomas Bollen

Peter Teffer & Thomas Bollen

De verdeling tussen subsidies en leningen in het nieuwe Europese coronaherstelfonds was een heet hangijzer op de top in Brussel. Nu het stof is neergedaald, blijkt dat het lastminute-geschuif met potjes geld prettig uitpakt voor de regeringspartijen in Hongarije en Polen. Wat heeft premier Rutte eigenlijk bereikt?

Protest tegen vrijheidsbeperkende coronaregels van de overheid, Amsterdam, 5 juli 2020
© ANP/Evert Elzinga

Coronawet maakt Hugo de Jonge kapitein van Nederland

Opinie
80
Wim Voermans

Wim Voermans

De nieuwe tijdelijke coronawet van minister De Jonge zou een verbeterde versie zijn van het concept dat eerder veel kritiek kreeg. Maar hij is nog lang niet aan de maat, schrijft Wim Voermans, hoogleraar staatsrecht aan de Universiteit Leiden. De wet geeft de minister van Volksgezondheid vrijwel ongecontroleerde bevoegdheden en zet de Tweede Kamer buitenspel. Tijdelijk is hij ook niet: de wet kan naar goeddunken van het kabinet alsmaar worden verlengd.

Groningen, juli 2020: bescherming weidevogels, ism. het Europees Landbouwfonds voor plattelandsontwikkeling
© Bert Spiertz

Rutte slaagt er niet in boeren te laten ‘afkicken’ van EU-geld

Analyse
13
Peter Teffer

Peter Teffer

De meeste aandacht op de afgelopen EU-top ging uit naar het nieuwe Europese herstelfonds. Hoe de ruim 1000 miljard euro uit de reguliere EU-begroting besteed moet worden, werd nauwelijks behandeld. Een groot deel daarvan zal de komende zeven jaar als vanouds worden besteed aan steun voor boeren en armere regio’s – precies zoals Nederland het niet wilde. Het Europees Parlement debatteert donderdag over het resultaat.

Persconferentie Mark Rutte, na afloop van de 3e dag van de EU-top
© Jonas Roosens / ANP

Mark Rutte speelt hoofdrol in Europese poppenkast van 1850 miljard

Analyse
64
Thomas Bollen

Thomas Bollen

De Europese regeringsleiders vergaderden dagenlang over een coronaherstelfonds. Anders dan de naam doet vermoeden, draait het pakket niet zozeer om coronasteun als wel om verhoging van de reguliere EU-begroting.

Podcast | Afspraken tussen uitzendbureaus en vakbonden faciliteren uitbuiting van arbeidsmigranten

Podcast
3
Frederique de Jong & Lise Witteman

Frederique de Jong & Lise Witteman

Het coronavirus heeft de barre werkomstandigheden voor arbeidsmigranten in de Europese voedingsbranche onder een vergrootglas gelegd. Vakbonden luiden de noodklok over gebrekkige regelgeving en illegale praktijken, maar zetten zelf hun handtekening onder cao’s die uitbuiting faciliteren.

Weert — Een aspergesteker uit Bulgarije steekt de eerste asperges van het seizoen 2020.
© ANP / Robin Utrecht

Afspraken tussen uitzendbureaus en vakbonden faciliteren uitbuiting van arbeidsmigranten

83
Lise Witteman

Lise Witteman

Het coronavirus heeft de barre werkomstandigheden voor arbeidsmigranten in de Europese voedingsbranche onder een vergrootglas gelegd. Vakbonden luiden de noodklok over gebrekkige regelgeving en illegale praktijken, maar zetten zelf hun handtekening onder cao’s die uitbuiting faciliteren.

© Katja Fred

Ondanks Rutte’s ‘heilige missie’ blijft subsidieadvies een miljoenenbusiness

7
Peter Teffer

Peter Teffer

Als premier Rutte het dit weekend in Europa eens wordt over een nieuwe meerjarenbegroting en een gezamenlijk herstelfonds voor coronaschade, heeft de Unie de komende jaren zo’n 1.800 miljard euro te besteden. Een aanzienlijk deel daarvan zal via subsidies terugvloeien naar de lidstaten. Dit betekent gegarandeerd werk voor subsidieadviseurs, want aanvragers van Europese subsidies zijn zó bang een verkeerd vinkje aan te kruisen, dat ze dat werk liever uitbesteden.

Bij Afpro in Alkmaar worden sinds kort mondkapjes gemaakt voor zorg.
© ANP / Marco Okhuizen

Nederland laat ‘coronageld’ uit Brussel liggen

13
Peter Teffer

Peter Teffer

Onlangs werden de voorwaarden voor het Europees Solidariteitsfonds aangepast. Kosten die lidstaten maken bij de bestrijding van het coronavirus, kunnen nu ook worden gedeclareerd. Er zit nog 800 miljoen euro in de pot, maar Nederland deed geen aanvraag.

Podcast | Ontmaskerd: de frauduleuze handel in mondkapjes en ‘certificaten’

Podcast
2
Dennis Mijnheer & Frederique de Jong

Dennis Mijnheer & Frederique de Jong

Door het tekort aan mondmaskers in Europese zieken- en verzorgingshuizen ontstond een omvangrijke grijze handel in Chinese mondkapjes met valse en misleidende kwaliteitscertificaten. Uit een analyse van onderzoeksjournalisten in 13 lidstaten van de Unie blijkt dat vrijwel alle Europese overheden het slachtoffer werden van dubieuze producenten en handelaren. ‘Iedereen probeert een graantje mee te pakken.’

© AFP / Timothy A. Clary

Waarom begrotingstekorten geen probleem zijn, maar een oplossing

Analyse
177
Thomas Bollen

Thomas Bollen

Corona brengt overal ter wereld de overheidsfinanciën uit balans. Maar hoe erg is dat? Hoogleraar Stephanie Kelton schrijft in haar nieuwe boek ‘The Deficit Myth’ dat onze angst voor een hoge staatsschuld overtrokken is. Ze ziet begrotingstekorten juist als de sleutel om dreigende sociale en ecologische crises af te wenden.

Corona testkit / via https://www.rawpixel.com/image/2282507/free-photo-image-laboratory-vaccine-lab
© CDC / Public domain

Laboratoria vs de staat: ‘Het OMT streed tegen concurrentie, niet tegen corona’

27
Eelke van Ark

Eelke van Ark

Een Duits laboratorium, zijn Nederlandse partner en een groep huisartsen stonden vorige week vrijdag in de rechtbank tegenover de staat, de gemeente Amsterdam en alle GGD’s. De labs eisten gelijke behandeling met Nederlandse laboratoria. Volgens de staat was er nooit sprake geweest van ongelijke behandeling, ook al bleven duizenden coronatesten vanaf begin april ongebruikt.

In Zwaag is een teststraat gemaakt voor coronatesten door GGD Noord-Holland Noord. Iedereen met klachten die lijken op de symptomen van corona, kan hier getest worden. De uitslag volgt na 48 uur. 3 juni 2020
© Ramon van Flymen / Hollandse-Hoogte

GGD zet in op coronadossier, nu de labs nog

26
Eelke van Ark

Eelke van Ark

Om een van de grootste taken ooit te kunnen uitvoeren, het landelijk opsporen van coronapatiënten door testen en contactonderzoek, heeft de GGD een nieuw IT-systeem laten ontwikkelen: CoronIT. Dat is de brug tussen coronatesten en het bron- en contactonderzoek. Toch ervaren sommige laboratoria dit systeem als een drempel.

Mei 2020, graffiti.
© ANP/Lex van Lieshout/Hollandse Hoogte

Ontmaskerd: de frauduleuze handel in mondkapjes en ‘certificaten’

28
Dennis Mijnheer

Dennis Mijnheer

Door het tekort aan mondmaskers in Europese zieken- en verzorgingshuizen ontstond een omvangrijke grijze handel in Chinese mondkapjes met valse en misleidende kwaliteitscertificaten. Uit een analyse van onderzoeksjournalisten in 13 lidstaten van de Unie blijkt dat vrijwel alle Europese overheden het slachtoffer werden van dubieuze producenten en handelaren. ‘Iedereen probeert een graantje mee te pakken.’

© Matthias Leuhof

Deltaplan tegen corona: de anderhalve meter voorbij

Opinie
159
Bert Slagter & Peter Slagter

Bert Slagter & Peter Slagter

De piek van het aantal Nederlandse coronabesmettingen ligt ruim twee maanden achter ons. Inmiddels is het land in de ban van Ruttes routekaart. Dat suggereert duidelijkheid, maar in de praktijk valt dat tegen. De verschillen tussen sectoren zijn groot en niet goed te verdedigen, frustraties nemen toe en we zitten opgescheept met een anderhalvemetermaatschappij. Dat kan anders.

Vrijdag 26 juni: KLM krijgt haar langverwachte staatssteun.
© ANP/Robin Utrecht

Belastingbetaler redt KLM, ‘de markt’ ziet er geen brood in

Analyse
165
Ties Joosten

Ties Joosten

KLM krijgt eindelijk zijn langverwachte steunpakket. De ministers Hoekstra en Van Nieuwenhuizen doen alsof vooral 'de markt' de redding op zich neemt, maar dat klopt niet. Bovendien bevat het pakket geen serieuze voorwaarden waarmee klimaat- en milieudoelen dichterbij worden gehaald. De maatschappijen waarvan KLM haar vliegtuigen least, kunnen opgelucht adem halen: van hen wordt geen bijdrage verwacht.

https://pixabay.com/nl/illustrations/mobiele-telefoon-corona-app-virus-5308834/
© iXimus via Pixabay

Met een app bestrijd je corona niet (maar ondermijn je mogelijk wel burgerrechten)

Opinie
60
Jacob van Kokswijk

Jacob van Kokswijk

Het ministerie van VWS wil via telecomdata in kaart brengen hoe en waar burgers zich bewegen, om zo het nieuwe virus beter te kunnen volgen. Minister Hugo de Jonge heeft aangekondigd binnenkort met een wet te komen die het mogelijk maakt zulke data op te vragen bij telecomproviders. Ook wordt nog gewerkt aan een tracking-app; die wordt waarschijnlijk op korte termijn gelanceerd. Gastauteur en jurist Jacob van Kokswijk brengt de haken en ogen van zulke technologische oplossingen in kaart en vraagt zich af of de overheid niet afstevent op het zoveelste ict-debacle.

Fragment van ‘De belastingontvangers’ (circa 1548).
© Marinus van Reymerswale

Hoe bankiers met Orwelliaanse taal hun macht over ons geld verhullen

Analyse
143
Thomas Bollen

Thomas Bollen

Met vaagtaal en eufemismen verbloemen bankiers dat er opnieuw honderden miljarden publiek geld in het zwarte gat van de financiële sector verdwijnen. Thomas Bollen analyseert de invloed van het financiële systeem op onze democratie.