Dossier

Coronacrisis

Het virus SARS-CoV-2, beter bekend als het coronavirus, dook eind 2019 op in de Chinese provincie Hubei. In een paar weken tijd veroorzaakte het virus daar een epidemie, waarna het zich over de rest van de wereld verspreidde. Begin maart 2020 verklaarde de World Health Organisation de ziekte tot een pandemie en gingen landen wereldwijd 'op slot'.

Al met al is met het coronavirus een crisis van historische proporties ontstaan. De gevolgen van deze crisis zijn nog grotendeels onbekend. Maar de maatregelen die we nu nemen, zullen bepalen hoe de samenleving van de toekomst eruitziet. Daarom volgt de redactie van FTM de ontwikkelingen op de voet. Welke oplossingen dienen welke belangen?

Volg dit dossier en blijf op de hoogte via e-mail

artikelen
185
2022

Onbetrouwbare corona-zelftesten liggen nog zeker anderhalf jaar in de schappen

38
Peter Teffer

Peter Teffer

Corona-zelftests zijn notoir onbetrouwbaar. Dat is te wijten aan het gebrekkige overheidstoezicht op de kwaliteit ervan. Pas in mei 2022 wordt een Europese kwaliteitscheck verplicht. Maar dat betekent niet dat ze dan uit het schap verdwijnen: onbetrouwbare corona-zelftesten liggen mogelijk nog drie jaar in de schappen – een jaar langer dan eerst de bedoeling.

2021

Les van anderhalf jaar coronabeleid: geef wetenschap onbelemmerde toegang tot brondata

Analyse
194
Gastauteur

Gastauteur

We zijn meer dan toe aan een publiek debat over een duurzame coronapolitiek. Open over een toekomst met meer of minder vrijheden. Eerlijk over de bijbehorende risico's van meer of minder gezondheidsschade en sterfte. Transparant over de (maatschappelijke) kosten van allerlei afwegingen en keuzen. Een urgente, eerste stap is dat ook wetenschappers van niet-medische disciplines toegang krijgen tot de brondata van het RIVM, betogen vijf gastauteurs.

Randstad doet aangifte tegen oprichters Hulptroepen Alliantie

27
Jan-Hein Strop & Stefan Vermeulen

Jan-Hein Strop & Stefan Vermeulen

Uitzendconcern Randstad doet vandaag aangifte van oplichting tegen Sywert van Lienden, Bernd Damme en Camille van Gestel, de oprichters van de stichting Hulptroepen Alliantie. Randstad leverde vorig jaar vijftien medewerkers aan het non-profitinitiatief, zonder te weten dat het drietal 20 miljoen in eigen zak stak. Dat zegt hoofd juridische zaken Patrick van der Herberg in gesprek met Follow the Money. ‘Wij vinden dat het niet deugt. Dan moet je iets doen.’

Wetenschappers waarschuwen voor een nieuwe digitale identiteit

204
Jannes van Roermund, Catherine Riva & Serena Tinari

Jannes van Roermund, Catherine Riva & Serena Tinari

Grote tech-bedrijven en overheden promoten de komst van een nieuwe, digitale identiteit voor iedereen. De coronacrisis geeft ze de wind in de zeilen. Experts waarschuwen voor de consequenties. ‘Dit is het einde van vrijheid.’

Statistici kraken ook nieuwe onderbouwing coronapas: ‘Dit is een bierviltje-berekening’

280
Thomas Bollen

Thomas Bollen

Het rekenmodel van de TU Delft dat een coronatoegangsbewijs en aanscherping naar ‘2G’ moest onderbouwen, bleek rekenfouten te bevatten. Het kabinet en het OMT bestelden bij het RIVM een nieuw model. Statistici maken ook daar gehakt van: ‘Dit is geen model, maar een belediging voor de wetenschap.’

Regering en OMT onderbouwen QR-code met onbetrouwbare modellen

603
Thomas Bollen & Jannes van Roermund

Thomas Bollen & Jannes van Roermund

Kritische wetenschappers fileren de twee rekenmodellen die ten grondslag liggen aan de invoering van het coronatoegangsbewijs met QR-code. Het ene model komt uit de Fieldlabs-onderzoeken van de evenementensector. Het andere is van een Britse denktank onder leiding van voormalig premier Tony Blair, verbonden aan een commerciële lobby voor een digitaal identiteitsbewijs met biometrische data.

De Europese Commissie vindt reputatie Chinese fabrikant defecte mondmaskers belangrijker dan transparantie

13
Peter Teffer

Peter Teffer

Aan het begin van de pandemie deelde de Europese Commissie via lidstaten anderhalf miljoen medische mondmaskers uit aan zorgmedewerkers. Ze bleken van inferieure kwaliteit en moesten worden vernietigd. De Commissie weigert details te geven en verwijst naar de ‘commerciële belangen’ van de fabrikant van de maskers. Wanbeheer, oordeelt de Europese Ombudsman.

Hulptroepen van Sywert van Lienden noteerde in 2020 bijna negen ton winst

8
Jan-Hein Strop & Stefan Vermeulen

Jan-Hein Strop & Stefan Vermeulen

De werkmaatschappij van de non-profitstichting Hulptroepen Alliantie van initiatiefnemer Sywert van Lienden heeft in 2020 een winst genoteerd van bijna 900.000 euro. Dat blijkt uit de jaarrekening die onlangs bij de Kamer van Koophandel is gedeponeerd.

Gigantische Europese subsidiepot gaat gepaard met stille machtsoverdracht

38
Lise Witteman & Peter Teffer

Lise Witteman & Peter Teffer

De Europese Unie heeft een fonds van 723,8 miljard euro opgetuigd om de Europese economie weer vlot te trekken na de coronacrisis. Maar dit coronaherstelfonds gaat gepaard met een stille machtsoverdracht van de lidstaten naar Brussel. Dat kan voor ‘Griekse toestanden’ zorgen wanneer nationale parlementen pijnlijke hervormingen moeten slikken om het begeerde EU-geld te krijgen.

Tweets Sywert van Lienden waren vooropgezet plan om VWS tot miljoenendeal te bewegen

79
Jan-Hein Strop & Stefan Vermeulen

Jan-Hein Strop & Stefan Vermeulen

Sywert van Lienden plaatste op 10 april vorig jaar een reeks kritische tweets met het doel binnen te komen bij het ministerie van Volksgezondheid. Dat werkte: zijn tirade was de directe aanleiding voor de beruchte mondkapjesdeal van 100 miljoen euro. Een dag daarvoor registreerde Van Liendens zakenpartner de domeinnamen van de commerciële bv waarin de miljoenenwinst terechtkwam. Dit blijkt uit onderzoek van Follow the Money.

Het ministerie van Volksgezondheid stelt zichzelf boven de wet

Opinie
61
Margot Smolenaars & Bas van Beek

Margot Smolenaars & Bas van Beek

Door de coronacrisis werd het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport overladen met Wob-verzoeken. Dat rechtvaardigde een andere aanpak, vond minister Hugo de Jonge. In de praktijk komt daar niets van terecht. Sinds maart 2020 zijn er praktisch geen documenten over het coronabeleid meer geopenbaard. Wat is hier aan de hand?

Coronacrisis bracht omstreden Amerikaanse softwaremaker aan tafel bij Nederlandse overheid

23
Pieter Beens

Pieter Beens

Zes Veiligheidsregio’s deden in de coronacrisis zaken met de Amerikaanse softwareleverancier Palantir. Een gratis proefpakket moest het techbedrijf ook in het vizier brengen van ministeries en andere overheidsdiensten. Onderzoek laat zien hoe het techbedrijf – berucht om zijn gebruik van zeer privacygevoelige data ten behoeve van inlichtingendiensten als de CIA – daarbij door ambtenaren een handje werd geholpen.

Accountants kunnen 12 miljard NOW-subsidies niet (op tijd) controleren

27
Mark Koster & Remy Koens

Mark Koster & Remy Koens

Accountants luiden de alarmbel. Ze zijn verantwoordelijk voor de controle van 12,2 miljard euro NOW-subsidies, maar kunnen het werk niet aan en klagen over complexe regels. Vooral de kleinere, voor het mkb werkende bureaus dreigen te verzuipen in het werk. Minister Koolmees van SZW komt binnenkort met suggesties voor oplossingen.

Podcast | Gratis geld van het Rijk

Podcast
3
Frederique de Jong, Mark Koster & Remy Koens

Frederique de Jong, Mark Koster & Remy Koens

Toen de coronacrisis uitbrak deed de overheid er alles aan om werkgelegenheid te behouden. Er werden enorme bedragen overgemaakt; controle zou achteraf plaatsvinden. Ondertussen moeten ondernemers op hun blauwe ogen worden geloofd. Remy Koens en Mark Koster gaan, zoals zijzelf in deze aflevering zeggen, ‘in de aanval’ om misbruik te onthullen.

7 miljard NOW-subsidies ging naar vastgoed, overnames en de spaarpot

56
Mark Koster & Remy Koens

Mark Koster & Remy Koens

Het UWV heeft bijna 7 miljard te veel uitgekeerd aan NOW-loonvoorschotten. Dat blijkt uit onderzoek van Follow The Money. Er verdween geld in vastgoed, bedrijfsovernames en als reserve op de balans. Hoe krijgen we dat terug?

Podcast | Zoeken naar de oorsprong van Covid19

Podcast
22
Frederique de Jong & Dimitri Tokmetzis

Frederique de Jong & Dimitri Tokmetzis

FTM groeit. Dat is al een tijdje zo, maar het neemt nu een zodanige vlucht dat steeds meer prominente journalisten zich willen aansluiten. Datajournalist Dimitri Tokmetzis heeft De Correspondent verlaten en doet nu onderzoek voor FTM. Zijn eerste stuk gaat over de hardnekkige theorie dat Covid19 uit een laboratorium in Wuhan zou zijn ontsnapt.

Gratis geld, en nog laat KLM haar flexwerkers spartelen

28
Ties Joosten

Ties Joosten

De KLM vroeg, en kreeg, van de Europese Unie tot 5 miljoen euro om haar ontslagen werknemers weer aan een baan te helpen. Ook de flexwerkers op en rond Schiphol hadden bij hun ontslag gebruik kunnen maken van die subsidieregeling. Als de luchtvaartmaatschappij zich tenminste wat van hun lot had aangetrokken.

Ontsnapt uit het lab? Beijing verziekt onderzoek naar herkomst corona

93
Dimitri Tokmetzis & Henk Willem Smits

Dimitri Tokmetzis & Henk Willem Smits

Is corona in het najaar van 2019 ontsnapt uit een lab in Wuhan? De Chinese wetenschappers die hierover uitsluitsel kunnen geven, mogen niet praten. Wat is ervoor nodig om de vraag naar de oorsprong van het virus te beantwoorden? In ieder geval een politieke doorbraak.

Lowlands-baas Eric van Eerdenburg: ‘Je kunt het culturele leven niet blijven stilleggen’

Interview
30
Thomas Bollen

Thomas Bollen

Door de wispelturigheid van het kabinet verkeert de organisatie van Lowlands opnieuw in grote onzekerheid. De opbouw gaat verder maar pas 13 augustus, een krappe week voor aanvang, beslist de regering of het festival doorgaat. Directeur Eric van Eerdenburg over het op touw zetten van Lowlands in ongewisse omstandigheden en over de toekomst van festivals: ‘Deze uitzonderlijke situatie moet eindig zijn.’

Callcenters verdienen ‘godvergeten veel geld’ met GGD-bellijnen

53
Dennis Mijnheer

Dennis Mijnheer

Onder grote politieke druk moest vorig jaar het bron- en contactonderzoek worden opgeschaald. De GGD schakelde de hulp in van onder meer alarmcentrale SOS International, dat zelf zwaar geraakt dreigde te worden door corona. Vrijwel elk callcenter in Nederland kreeg vervolgens – zonder openbare aanbestedingen – een stuk van de taart. Het gevolg: een jaar lang gegarandeerde topomzetten en ongebruikelijk hoge winstmarges. ‘Partijen hebben godvergeten veel geld verdiend.’

Met een beleid zonder grenzen krijg je een pandemie zonder einde

Analyse
154
Thomas Bollen

Thomas Bollen

Hugo de Jonge en Mark Rutte noemen de opkomst van de deltavariant als oorzaak van de explosie van coronabesmettingen onder jongeren, terwijl alles wijst op het falen van ‘Testen voor Toegang’. Het kabinet lijkt echter niet van zijn meest recente misser te leren en handhaaft het ondoorzichtige jojobeleid – met alle economische en sociale schade van dien.

Europese miljarden voor Moderna belanden bij brievenbus-bv in Zwitserland

26
Henk Willem Smits

Henk Willem Smits

De miljarden die de Europese Commissie aan de Amerikaanse vaccinmaker Moderna betaalt, naar schatting meer dan 10 miljard dollar, maakt Brussel rechtstreeks over naar een vorig jaar opgerichte brievenbus-bv in belastingparadijs Zwitserland. Dat blijkt uit onderzoek van SOMO. De patenten op het vaccin heeft Moderna ondergebracht in een ander belastingparadijs: het Amerikaanse Delaware, waar royalty’s onbelast zijn. En dat terwijl de vaccins van Moderna mede zijn ontwikkeld door universiteiten en dankzij overheidssubsidies.

Ook bedrijven en zorginstellingen trapten in goededoelen-façade van Sywert van Lienden & co

42
Jan-Hein Strop & Stefan Vermeulen

Jan-Hein Strop & Stefan Vermeulen

Sywert van Lienden en zijn partners gebruikten de commerciële vennootschap Relief Goods Alliance niet alleen voor hun omstreden deal met de overheid. Honderden klanten ontvingen facturen van deze bv, terwijl ze dachten tegen kostprijs in te kopen bij een stichting zonder winstoogmerk. Dat blijkt uit onderzoek van Follow the Money. ‘Klassieke bedriegerij,’ zegt oud-fraudeonderzoeker Robert Hein Broekhuijsen.

Rekenkamer-collegelid Ewout Irrgang: ‘Controle op de overheidsuitgaven is niet op orde’

59
Mark Koster & Remy Koens

Mark Koster & Remy Koens

De Rekenkamer controleert de rijksbegroting en slaat zachtjes alarm na de Sywert-deal, vragen over NOW-misbruik en ongedekte cheques aan het onderwijs. Collegelid Ewout Irrgang: ’De kern van ons democratische bestel is dat je niet zomaar belastinggeld kan uitgeven.’

Podcast | De jacht op de miljoenen van Sywert

Podcast
8
Frederique de Jong, Jan-Hein Strop & Stefan Vermeulen

Frederique de Jong, Jan-Hein Strop & Stefan Vermeulen

Hoe kwamen Jan Hein Strop en Stefan Vermeulen de bedragen die mondkapjeshandelaar Sywert van Lienden en Co verdienden, op het spoor? Dat vertellen zij in dit gesprek. Het is een tussenstand, want hun graafwerk is nog lang niet klaar.

Hoe arbeidsmigranten werden misbruikt bij de aanvraag van NOW-subsidies

92
Mark Koster & Remy Koens

Mark Koster & Remy Koens

Bedrijven met veel arbeidsmigranten in dienst kunnen rommelen met NOW-aanvragen. FTM lichtte een paar tegels en stuitte onder andere op een sjoemelend uitzendbureau dat 3,4 miljoen incasseerde. ‘Nee, stop, dit gaat je geen flikker aan. En nou opdonderen, mafkees.’

Top VWS wist dat Sywert van Lienden een luchtkasteel bouwde – toch kreeg hij zijn deal

104
Jan-Hein Strop & Stefan Vermeulen

Jan-Hein Strop & Stefan Vermeulen

Met veel bombarie claimde Sywert van Lienden dat zijn stichting Hulptroepen een distributieketen ‘zonder winstoogmerk’ had opgezet met KLM voor het invliegen van mondkapjes. Hij gebruikte deze claim in onderhandelingen met het ministerie van VWS. Maar Hulptroepen had helemaal geen alliantie met de luchtvaartmaatschappij, die haar luchtbrug bewust alleen voor de overheid bestemde. En topambtenaar Mark Frequin van VWS wist dat. Dit blijkt uit onderzoek van Follow the Money.

Ongebruikte capaciteit ‘testen voor toegang’ kost belastingbetaler bijna half miljoen per dag

116
Thomas Bollen

Thomas Bollen

Nog geen 3 procent van de testcapaciteit voor ‘testen voor toegang’ wordt benut. De lege testcentra kosten de Nederlandse belastingbetaler een half miljoen euro per dag aan operationele kosten. Niettemin heeft VWS honderden miljoenen extra gereserveerd voor verdere uitbreiding. ‘Deze uitgaven zijn op geen enkele manier te verantwoorden.’

Volksgezondheid gaf Sywert van Lienden vergaande voorkeursbehandeling

107
Jan-Hein Strop & Stefan Vermeulen

Jan-Hein Strop & Stefan Vermeulen

De mondkapjesdeal met Sywert van Lienden was niet uitzonderlijk en voldeed aan alle eisen van het Landelijk Consortium Hulpmiddelen, zo meldde minister Van Ark (Medische Zorg) deze week aan de Tweede Kamer. Uit onderzoek van Follow the Money blijkt echter dat het consortium meermaals protest aantekende, omdat Van Lienden niet betrouwbaar werd geacht en er al genoeg mondkapjes waren. De top van VWS drukte de megaorder er toch doorheen.

Sywert van Lienden sluisde 9 miljoen euro naar persoonlijke holding

132
Jan-Hein Strop & Stefan Vermeulen

Jan-Hein Strop & Stefan Vermeulen

Sywert van Lienden heeft aan zijn mondkapjesdeal met de overheid ruim 9 miljoen euro overgehouden. Zijn zakenpartners ontvingen meer dan 5 miljoen euro winst. Dat blijkt uit onderzoek van Follow the Money. Van Lienden richtte eind 2020 een speciale bedrijfsstructuur op, die volgens experts vaak bedoeld is om vermogen onzichtbaar te houden voor de buitenwereld.