Dossier

De economische religie

Gaat het echt beter met ons wanneer de economie groeit?

'De economie groeit, dus het gaat goed met Nederland.' Dit soort uitspraken hoor je vast wel eens voorbij komen. Maar klopt dat wel? Waar praten we nu eigenlijk over als we het over de economie hebben?

Economie is een sociale wetenschap – het gaat over mensen en hun interactie. In veel economische discussies is deze menselijke factor alleen ver te zoeken en wordt er vooral gegoocheld met cijfertjes. Economie wordt zo een onnavolgbaar onderwerp voor iedereen die niet van wiskunde houdt; en daar lijdt het maatschappelijk debat onder. Economische argumenten worden regelmatig op dogmatische wijze ingezet om politieke besluiten te legitimeren – zonder aandacht te schenken aan de sociale implicaties. De economische leer vormt zo de perfecte sluier voor machtsmisbruik.

Het geloof in 'economische groei' heeft daarmee veel weg van een religie: in de veronderstelling dat het goed voor ons is – maar zonder echt te begrijpen waarom – lopen we als makke lammetjes achter de predikers van de economische waarheid aan. In het dossier 'De economische religie' ontkrachten we economische mythes en belichten we het maatschappelijke aspect achter de cijfertjes.

Economie is namelijk geen exacte - maar een sociale gedragswetenschap en in tegenstelling tot de natuurwetten kunnen we ons gedrag wel veranderen.

Lees meer volg dit dossier
Artikelen
22
2017

Bling Bling goud
© CC / Frankieleon

'Politici zijn verblind door herstel van de economie'

Interview
27
Thomas Bollen

Hans Stegeman, investeringstrateeg bij Triodos en voormalig hoofdeconoom Nederland bij Rabobank, vindt dat het sturen op economische groei zijn beste tijd heeft gehad. Hij ontwikkelde daarom samen met Universiteit Utrecht een welvaartsindicator die meer meet dan de omzet van een land. ‘Het draait in het leven niet alleen om productie.’

© CC0 (Publiek domein)

Tien jaar crisis: we hebben nog altijd niets geleerd

Opinie
105
Edin Mujagic

De zwaarste economische en financiële crisis sinds de jaren dertig viert vandaag haar tiende verjaardag. Tijd voor een feestje, want het gaat weer beter met de economie — althans, als je de beleidsmakers in Den Haag en Brussel mag geloven. Ondertussen groeit onze schuldenberg gewoon door.

© CC0 (Publiek domein)

Hoe een cijfer onze economie gijzelt (en vooruitgang tegenhoudt)

117
Thomas Bollen

Ook al wordt er weinig aan gedaan, iedereen weet het: torenhoge schulden zijn slecht. Economische groei geniet daarentegen bijna overal ter wereld de hoogste prioriteit en is synoniem aan vooruitgang. Maar schijn bedriegt: schuld en economische groei zijn twee kanten van dezelfde medaille. Ze dragen niet bij aan vooruitgang, maar houden ons gevangen in een vicieuze cirkel van stagnatie.

© AFP / Patrik Stollarz

Vrije markt? Laat me niet lachen!

Opinie
67
Edin Mujagic

De Duitse auto-industrie ligt opnieuw onder vuur: Audi, BMW, Daimler, Volkswagen en Porsche blijken jarenlang onderling prijzen afgesproken te hebben. Maar laten we eerlijk zijn: kartelvorming is in onze economie eerder regel dan uitzondering. Hoezo vrije markt?

© CC BY 2.0 // Beeld door Flickr-gebruiker DonkeyHotey

De middenklasse ziet ze vliegen, klinkt het uit de ivoren toren

Opinie
138
Edin Mujagic

Een veelgehoord geluid is tegenwoordig dat de middenklasse onder vuur ligt. Reden voor de WRR om te onderzoeken of dit ook klopt. Het resultaat, een dikke pil genaamd ‘De middenklasse onder vuur?’, is echter diep bedroevend. Een analyse.

© Rethinking Economics

Waarom werken we eigenlijk nog?

Video
52
Rethinking Economics

Waarom werken we nog zo veel? Zou de introductie van een basisinkomen de huidige economie op zijn kop kunnen zetten? Wie hebben er de afgelopen eeuw geprofiteerd van onze toegenomen productie? Rethinking Economics NL ondervraagt Lord Robert Skidelsky, professor economie aan de Warwick University, over het werkvraagstuk.

De wereldwijde schuldeneconomie vertoont ernstige scheuren

114
Thomas Bollen

De wereldeconomie groeit, maar deze groei is niet duurzaam. De wereldwijde schulden groeien namelijk nog veel harder en dat brengt grote risico's met zich mee. In China, de VS, maar ook in Nederland worden de scheuren zichtbaar.

Beeldbewerking door Luuk van der Sterren
© CC0 (Publiek domein)

Duurzaamheid ís economische groei

Column
19
Daniel Mügge

De tegenstelling tussen duurzaamheid en economische groei is onzin. Laat Trump en VVD of CDA er niet mee wegkomen, maant columnist Daniel Mügge.

© Namesake expert

Reken je rijk met economische groei

49
Thomas Bollen

Economische groei is over de hele wereld een doel met de allerhoogste prioriteit. We staren ons daarmee blind op cijfers die weinig zeggen over het daadwerkelijke verschil tussen armoede en welvaart. Bovendien riskeren we meer kapot te maken dan ons lief is. We noemen het groei, maar dat is het in veel gevallen niet.

Foto afkomstig van OSU Special Collections
© Publiek domein

Lezen: de Donut-economie van Oxford-onderzoeker Kate Raworth

8
Gastauteur

Kate Raworth is een opstandige econoom die nadenkt over de rol van haar vakgebied in de 21e eeuw. Haar boek over 'Doughnut Economics' is de perfecte handleiding voor economiestudenten om met hun professoren in discussie te gaan, schrijft Martijn Jeroen van der Linden. Een recensie.

© Creative Commons Zero - CC0/Max Pixel

Vereniging: een manier om de menselijke maat weer centraal te stellen

12
Maarten van der Kloot Meijburg

Door het gebrek aan een alternatief hebben de middenpartijen (de sociaaldemocraten, de christendemocraten en de links-liberalen) zich sinds het Verdrag van Maastricht laten meeslepen in de neoliberale revolutie van de Europese Unie. In dit vijfde en laatste deel van zijn serie over neoliberalisme roept Maarten van der Kloot Meijburg deze drie groepen op om burgers een nieuwe ideologie als alternatief aan te bieden voor de neoliberale doctrines van centrumrechts.

Schulden zijn geen probleem, maar wel op deze manier

42
Thomas Bollen

De economische modellen melden zonnige vooruitzichten voor onze economie. De groei is echter niet duurzaam, meent econoom en hoogleraar Dirk Bezemer. Als je de schuldverschuiving richting vastgoed en financiële producten niet meeneemt, ontgaat het je hoe we meeschuiven naar een nieuwe crisis. En die wordt heftiger dan ooit.

Hebben normen en waarden iets met vraag en aanbod te maken?

17
Rethinking Economics

Marktwerking speelt een centrale rol in het overheidsbeleid van vele regeringen, waaronder de onze. De impliciete aanname daarbij is dat de markt een zelfregulerend mechanisme is dat functioneert volgens strikte economische wetmatigheden. Rethinking Economics laat zien dat er op dit uitgangspunt veel valt af te dingen.

Premier Mark Rutte maakt een praatje met VVD-prominent Frits Bolkestein
© ANP/OLAF KRAAK

Hoe ons economische systeem de EU almaar ondemocratischer maakt

Opinie
17
Maarten van der Kloot Meijburg

In een serie van vier essays beschrijft Maarten van der Kloot Meijburg de ingrijpende politieke gevolgen van het Verdrag van Maastricht. In deze eerste bijdrage geeft de auteur een inleiding en laat hij zien hoe de neoliberale ideologie het Europese politieke en economische beleid in de handen legde van een kleine groep centralistische bestuurders.

© Steve Jurvetson

Iedereen roept om innovatie, maar wat is dat eigenlijk?

26
Hella Hueck en Robert Went

Innovatie moet, innovatie is goed. We horen en lezen het dagelijks, en de regering zet een batterij regelingen en instrumenten in om innovatie te bevorderen. Maar wat is innovatie eigenlijk, en hoe is het te bevorderen? En wordt het belang van innovatie niet overdreven? Journalist Hella Hueck (RTL en WNL) en econoom Robert Went (WRR) praten je bij in tien vragen en antwoorden.

Waarom we veel langer werken dan nodig is

Column
34
Edin Mujagic

John Maynard Keynes dacht in de jaren ’30 dat een 15-urige werkweek ooit voldoende zou zijn om in al onze behoeften te voorzien. Dat lijkt misschien luchtfietserij, maar volgens Edin Mujagic sneed de voorspelling van Keynes wel degelijk hout, al kwam de 15-urige werkweek er nooit. Wiens schuld is dat? Mujagic weet het antwoord.

2016

Waarom maakt al die technologie ons niet productiever?

15
Gastauteur

De beroemde econoom Robert Solow zei het 30 jaar geleden al: ‘We zien het computertijdperk overal, behalve in de productiviteitsstatistieken.’ Sindsdien is er weinig veranderd: de productiviteit groeit nog steeds met een slakkengang. Gastauteur Ben Ligteringen onderzoekt hoe dat kan, terwijl we een technologische revolutie meemaken en velen denken dat de robots straks het grootste deel van ons werk zullen overnemen.

We zijn toe aan een nieuwe kijk op economische groei

29
Gastauteur

Na crisis komt groei, was het idee. Maar de hoogconjunctuur kwam niet. Hoe erg is dat? Misschien komen de gouden tijden helemaal niet terug en moeten we naar alternatieven uitzien. Groei zit meer in onze hoofden dan in de economie, merkt gastauteur Addie Schulte.

© MW

Hoezo is groei nog steeds basis voor beleid en niet welzijn of geluk?

Column
3
Daniel Mügge

Vandaag en morgen vergadert in Den Haag de tijdelijke commissie Breed Welvaartsbegrip van de Tweede Kamer. De kernvraag op de agenda van het zestal Kamerleden is vrij fundamenteel: is het bruto binnenlands product wel de juiste maatstaf om te bepalen of het met Nederland wel of niet de goede kant opgaat? Of stuurt deze graadmeter beleid juist in de verkeerde richting? Over twee maanden adviseert de commissie de Kamer of er wel of geen vervolgonderzoek moet komen. Dat is zeker nodig, betoogt Daniel Mügge. Maar het probleem zit veel dieper dan tot nu toe verondersteld.

2015

De religie van het moderne economische denken

Column
114
Reijer Hendrikse

Met de zorg voor het commerciële vastgoed, kwam het nutsdenken de universiteiten binnen en besmette daar het hele wetenschappelijke bedrijf. De universiteiten gedragen zich als schuld- en winstgedreven ondernemingen en reflecteren daarmee de neoliberale ideologie van de overheid. Columnist Reijer Hendrikse slaat alarm: 'niet-verkozen technocraten zullen de liberale democratie nog verder uithollen – een maatschappelijke tendens die aan de universiteit al lang een feit is'.

2014

De geboorte van de homo economicus

9
Jesse Frederik

In de zeventiende eeuw werden spilzucht, ijdelheid en jaloezie opeens deugden omdat ze voor welvaart zorgden. Om een sociale natuurkunde te kunnen bouwen was het nodig om ethiek uit de economie te verbannen.

2011

Goede ideeën van dode economen

0
Jesse Frederik

De oorspronkelijke liberale economen zouden zich omdraaien in hun graf als ze zagen wat er in hun naam werd gedaan.