Dossier

De #Lobbycratie

Leven we in een lobbycratie of is lobbyen een wezenlijk element van een gezonde democratie? Zeker is dat de lobbywereld wordt gezien als een zeer invloedrijke factor in ons politiek bestel, maar beschrijvingen van die wereld komen doorgaans niet verder dan het woord ‘schimmig’. Follow the Money wil daar verandering in brengen en duikt de lobbywereld in om te zien hoe de worst écht gedraaid wordt.

Volg dit dossier en blijf op de hoogte via e-mail

artikelen
129
2022

Politiek legde de rode loper uit voor speculatie op energie- en voedselprijzen

43
Lise Witteman

Lise Witteman

Als sprinkhanen duiken speculanten op de grondstoffenmarkten. Veel gewone burgers gaan sinds de oorlog in Oekraïne gebukt onder stijgende prijzen. Maar beleggers slaan een slaatje uit (dreigende) tekorten aan voedselproducten en brandstoffen. Met dank aan hun behendige lobby in de pandemie. Juist toen kregen ze de politiek zo ver om de regels voor de financiële sector te versoepelen.

Nieuw voedingsbeleid VWS spekt nog steeds de industrie

45
Olaf Geurts, Sergio Nieto Solis, Ko Musters & Mathilde de Jeu

Olaf Geurts, Sergio Nieto Solis, Ko Musters & Mathilde de Jeu

In de strijd tegen overgewicht presenteert het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) een nieuwe aanpak om het voedselaanbod gezonder te maken. Ruim twee jaar lang heeft een select gezelschap hierover vergaderd. VWS claimt de regie, maar uit onderzoek van Het Onderzoekslab blijkt dat de voedingsindustrie een flinke vinger in de pap heeft gehad.

Boerenlobby gebruikt oorlog in Oekraïne om pesticideregels af te zwakken

19
Lise Witteman

Lise Witteman

In Brussel staat de verduurzaming van het platteland zwaar onder druk van de landbouwlobby. Die gebruikt de oorlog in Oekraïne als excuus om onder de handhaving van pesticideregels uit te komen. Maar de grootste strijd wordt nog gevoerd: het onderuit schoffelen van wetgeving die de Europese boer dwingt minder gebruik te maken van landbouwgif.

Als het aan de politiek ligt, zuipen we lekker door

38
Petra Wijnsema

Petra Wijnsema

Accijnsverhoging wordt wereldwijd gezien als een effectieve maatregel om problematisch alcoholgebruik tegen te gaan. In Nederland mag de alcoholindustrie echter meepraten over het alcoholpreventiebeleid en is het onderwerp accijns taboe. Het kabinet kan accijnsverhoging ook via wetgeving regelen, maar heeft daar geen structurele plannen voor. Een meerderheid in de Tweede Kamer wil de alcoholkraan juist verder open draaien.

Multinationals trekken aan het langste eind in gevecht om bronbelasting

13
Daniël de Jongh

Daniël de Jongh

De vorig jaar ingevoerde Wet bronbelasting moet het multinationals onmogelijk maken via Nederland geld onbelast weg te sluizen naar belastingparadijzen. Terwijl deze wet in Den Haag werd voorgekookt, stond de American Chamber of Commerce herhaaldelijk bij het ministerie van Financiën op de stoep. Op één cruciaal punt waren de lobbyclub en ambtenaren het eens: de keuze voor een nauwe definitie van royalty’s.

VVD-handelsminister hielp bedrijfslobby tegen aanpak kinderarbeid en milieuschade

21
Jesse Pinster

Jesse Pinster

Het bedrijfsleven ziet met de benoeming van VVD’er Liesje Schreinemacher tot handelsminister een bondgenoot naar het kabinet vertrekken. Als Europarlementariër hielp ze VNO-NCW om wetgeving af te zwakken die misstanden zoals kinderarbeid of milieuschade bij buitenlandse onderaannemers moet aanpakken. Nu, in haar nieuwe ministerrol, kan ze nog grotere invloed uitoefenen op hoe de regels eruit komen te zien.

Kabinet moet suikerlobby op de knieën dwingen

Analyse
33
Herman Lelieveldt

Herman Lelieveldt

Met de aankondiging van een suikertaks op frisdranken lijkt het nieuwe kabinet de strijd tegen overgewicht voortvarend aan te pakken. Toch is alleen die belasting onvoldoende voor het halen van de doelstellingen van het Nationaal Preventieakkoord. De daarin opgenomen afspraken stellen nauwelijks iets voor en de industrie toont ook nog eens weinig daadkracht met de uitwerking ervan.

Amerikaanse lobby torpedeerde invoering hogere belasting voor multinationals

25
Daniël de Jongh

Daniël de Jongh

Een bijheffing over geldstromen die nauwelijks belast in belastingparadijzen eindigen? Mooi niet, dacht de American Chamber of Commerce. Namens honderden multinationals zorgde de lobby van AmCham ervoor dat de Europese anti-belastingontwijkingsmaatregel in Nederland geheel verwaterde.

Dagboek van een corporate lobbyist: zo meng je je in fiscaal beleid

15
Daniël de Jongh

Daniël de Jongh

Als voorzitter van het Tax Committee van de American Chamber of Commerce (AmCham) onderhield Arjan van der Linde nauw contact met de ministeries van Financiën en Economische Zaken. Wakkere ambtenaren hadden hem al gewaarschuwd: elke brief of e-mail kan (en zal) worden gewobd. De vrijgegeven correspondenties geven een goed beeld van de lobbytactieken van AmCham, die veel in het werk stelt om fiscaal beleid in Nederland naar haar hand te zetten.

Amerikaanse lobbyclub gebruikt Amsterdams lijntje om landelijke politiek te beïnvloeden

6
Daniël de Jongh

Daniël de Jongh

Waar de American Chamber of Commerce allemaal voor pleit, daarvan hebben gemeenteambtenaren weinig benul. Toch zijn verschillende Nederlandse gemeenten lid van AmCham om in contact te komen met de multinationals die de lobbyclub vertegenwoordigt. Voor AmCham blijkt de nauwe band met onder meer amsterdam inbusiness goed van pas te komen om beleid in Den Haag te beïnvloeden.

Podcast | Lobbyen voor multinationals

Podcast
3
Frederique de Jong & Daniël de Jongh

Frederique de Jong & Daniël de Jongh

Om te weten hoe groot de invloed is van lobbyclubs op het Nederlandse belastingklimaat deed Daniël de Jongh een WOB. Uit de duizenden pagina’s doemt een beeld op van een grote Amerikaanse vinger in de pap. In deze aflevering vertelt Daniël over zijn grondige onderzoek.

Agentschap Economische Zaken rent wel heel hard voor Amerikaanse lobbyclub

16
Daniël de Jongh

Daniël de Jongh

Een agentschap van het ministerie van Economische Zaken heeft zich jarenlang voor het karretje laten spannen van de American Chamber of Commerce in Nederland. De scheidslijn tussen de ‘oranje loper uitrollen’ voor buitenlandse ondernemingen en de Amerikaanse lobby overnemen blijkt dun.

2021

Europees Parlement berispt Tsjechische ‘vriend’ van China

4
Peter Teffer

Peter Teffer

De voorzitter van een officieuze Chinaclub van Europarlementariërs, Jan Zahradil, is op zijn vingers getikt wegens het overtreden van de gedragscode voor parlementsleden. De Chinese ambassade in Brussel had de club getrakteerd op versnaperingen, maar Zahradil heeft die gift nooit gemeld. Hij komt er met een berisping vanaf.

Goedkeuring lobbybaan van ex-defensiechef was fout, oordeelt Europese Ombudsman

11
Peter Teffer

Peter Teffer

Het Europees Defensieagentschap had zijn voormalige directeur moeten verbieden een lobbyfunctie aan te nemen bij defensiebedrijf Airbus, concludeert de Europese Ombudsman na onderzoek. Dat het agentschap de man toch toestemming gaf, getuigt volgens de Ombudsman van ‘wanbeheer’.

Nederlands investeringsagentschap adviseerde Amerikaanse lobbyclub AmCham over beïnvloeding fiscaal beleid

6
Daniël de Jongh

Daniël de Jongh

Als gevolg van een Wob-verzoek van Follow the Money blijkt dat een ambtenaar, in dienst van het Nederlandse agentschap voor buitenlandse investeringen, actief meedacht over de vraag hoe Amerikaanse bedrijven het Nederlandse belastingbeleid kunnen beïnvloeden. Met zo’n actieve lobbyrol is ‘een grens’ overschreden, erkent het verantwoordelijke ministerie van Economische Zaken en Klimaat.

Mediatoezichthouders kunnen ongestraft door de draaideur naar lobbybaan

11
Peter Teffer

Peter Teffer

Het is een klassiek voorbeeld van de zogeheten draaideur: bestuurders bij een toezichthouder die een baan aannemen bij een bedrijf waar ze toezicht op hielden. Het gebeurde recentelijk twee keer bij het Commissariaat voor de Media. Nieuwe regels moeten verdere incidenten voorkomen, maar er ontbreekt iets: sancties.

De schaapskleren van tabaksgigant Philip Morris

16
Eva Schram, Tim Luimes, Stéphane Horel & Ties Keyzer

Eva Schram, Tim Luimes, Stéphane Horel & Ties Keyzer

De Foundation for a Smoke-Free World zegt te streven naar een ‘rookvrije wereld’. In werkelijkheid gebruikt oprichter en financier Philip Morris de stichting om het wetenschappelijk debat over nieuwe ‘rookloze’ producten te beïnvloeden, om deze opkomende producten te promoten en om verdere regulering ervan te voorkomen.

Nederland ritselt in Brussel vergroeningssubsidie voor Shell

48
Lise Witteman

Lise Witteman

Het kabinet-Rutte III heeft een doelgerichte strategie ingezet om het Europese klimaatbeleid naar zijn hand te zetten. De inzet: de belastingbetaler laten meebetalen aan de omstreden vergroeningsplannen van Shell en de zware industrieën in het Rotterdamse havengebied. Dit halfjaar moet Brussel kleur bekennen.

2020

‘Het is de pandemie’ en andere Brusselse Covid-kul

59
Peter Teffer

Peter Teffer

De Europese Unie schoof de introductie van nieuwe voorschriften voor goederentreinen en tankstations op de lange baan ‘vanwege corona’. De financiële sector werd door Brussel juist op versoepelingen getrakteerd. Minder voorschriften dus, ook al ‘vanwege corona’. De pandemie blijkt een prima smoezenmachine.

Van textielbaronnen tot minister Ollongren: de leden van de Tafelronde

48
Platform Authentieke Journalistiek

Platform Authentieke Journalistiek

Financieel toezichthouders, een minister en het Nederlandse bedrijfsleven: de huidige Tafelronde is een verzamelpunt van gewichtige mensen met grote politieke en economische belangen. Elke zes weken komen zij informeel samen in het rustieke kasteel De Wittenburg in Wassenaar. De Tafelronde lijkt daarmee een uiterst comfortabele mogelijkheid te bieden om te lobbyen. Toch stellen de huidige leden dat er van lobby of beïnvloeding geen sprake is, althans niet meer dan bij de gemiddelde tennisclub.

De Tafelronde: al 120 jaar het besloten overleg van de Nederlandse elite

60
Platform Authentieke Journalistiek

Platform Authentieke Journalistiek

Eens per zes weken komen topbestuurders uit het bedrijfsleven, de financiële wereld en de politiek bijeen in een old boys network: de Tafelronde. Leden ontkennen steevast elke vorm van invloed en doen het genootschap vaak af als een eetclubje voor de Nederlandse elite. Maar recent archiefonderzoek laat zien dat de Tafelronde werd opgericht met een gericht doel, dat nog steeds doorsijpelt in haar huidige ledensamenstelling. Het genootschap heeft voorts een wonderlijke band met NRC Handelsblad.

Ex-defensiechef EU begon zonder toestemming lobbybaan bij Airbus

5
Peter Teffer

Peter Teffer

Jorge Domecq, de voormalig directeur van het Europees Defensieagentschap (EDA), begon zijn nieuwe baan als lobbyist bij defensiebedrijf Airbus voordat hij toestemming had gekregen van de EU. Daarmee overtrad Domecq de regels die belangenconflicten in de EU moeten voorkomen.

Marlboro-fabrikant is slimmer dan de concurrentie (en de politiek)

30
The Investigative Desk

The Investigative Desk

Tabaksfabrikant Philip Morris voert in Nederland een uitgekiende lobby volgens een nauwgezet internationaal stappenplan. Het bedrijf lijkt de wereld tegen zich te hebben. Toch weet het nog altijd winst te maken, veelal aan regulering te ontsnappen en zijn voorsprong op de concurrentie te behouden. Hoe doet ’s werelds grootste tabaksfabrikant dat?

Finance Watch: de tandeloze anti-lobby in Brussel

14
Peter Teffer

Peter Teffer

Gedesillusioneerde bankiers nemen het in Brussel op tegen de machtige lobby van de financiële sector. Ze krijgen steun van de Europese Unie, maar hun strijd is die van een armoedig Klein Duimpje tegen een gefortuneerde reus. En anders dan milieuorganisaties heeft hun waakhond ‘Finance Watch’ geen vertederend equivalent van de bedreigde ijsbeer: de wereld van financiële producten is complex en het stelsel aan regels ook.

Hoe Canada de Europese voedselveiligheid verwatert

32
Vincent Harmsen

Vincent Harmsen

Volgens minister Kaag van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking profiteert iedereen van CETA, het handelsverdrag tussen de EU en Canada. Maar uit interne documenten blijkt dat Canada het verdrag gebruikt om Europese regels voor voedselveiligheid ter discussie te stellen. En daar lijkt de EU nu gehoor aan te hebben geven — mét steun van Nederland.

De Brusselse vleeslobby: rare, medium of well done?

16
Lise Witteman

Lise Witteman

De duurzame wind die door Europa waait, knaagt aan de machtige positie van de vleesindustrie. Decennialang konden veehouders, slachthuizen en exporteurs rekenen op warme banden met Brusselse beleidsmakers. Maar nu vlees in het verdomhoekje zit en de Europese Commissie tal van ingrijpende plannen voorbereidt, lobbyt de sector met nieuwe tactieken. ‘Moeten we een wereld zonder vlees wel willen?’

Opnieuw een ‘draaideur’: oud-chef defensieagentschap EU is nu lobbyist voor Airbus

9
Peter Teffer

Peter Teffer

De voormalige directeur van het publieke Europees Defensieagentschap (EDA) is als lobbyist binnengehaald door vliegtuigbouwer Airbus, dat ook een grote defensietak heeft. Dat heeft Airbus bevestigd tegenover Follow the Money.

Krijgt de controlerende macht van onze democratie (eindelijk) haar eigen toezichthouder?

12
Jeroen Wijnen

Jeroen Wijnen

De Tweede Kamer kampt al jaren met integriteitskwesties. De regels over integriteit zijn vaag en naleving ervan berust op een gentlemen’s agreement tussen Kamerleden. Ook internationaal klinkt er kritiek. Donderdag debatteerde de Kamer over het voorstel om een toezichthouder in het leven te roepen: het college van onderzoek en integriteit. Zal de controlerende macht van onze democratie instemmen met een eigen controleur?

Preventieakkoord kan de prullenbak in

Opinie
17
Herman Lelieveldt

Herman Lelieveldt

Een belasting op suikerhoudende frisdrank kan helpen in de strijd tegen overgewicht, aldus Paul Blokhuis, de staatssecretaris van Volksgezondheid. Toch gaat hij deze kabinetsperiode geen suikertaks invoeren omdat hij vastzit aan slappe afspraken met het bedrijfsleven. Volgens politicoloog Herman Lelieveldt toont deze gang van zaken het failliet van akkoorden en convenanten met lobbyclubs.

Podcast | VVD en tabakssector remmen rookakkoord

Podcast
0
Frederique de Jong & Ties Keyzer

Frederique de Jong & Ties Keyzer

Aanschuiven aan de onderhandelingstafel mocht niet, maar toch wist de tabakssector strenge maatregelen tegen roken uit het Nationaal Preventieakkoord te houden. Via Kamer en coalitie vond de peukenlobby een luisterend oor in de VVD. Zo raakten accijnsverhogingen, neutrale verpakkingen en een verbod op uitstallen verzwakt of vertraagd.