Dossier

De #Lobbycratie

Wie betaalt? En wie bepaalt? FTM zoekt uit hoe de politieke worst écht gedraaid wordt.

Leven we in een lobbycratie of is lobbyen een wezenlijk element van een gezonde democratie? Zeker is dat de lobbywereld wordt gezien als een zeer invloedrijke factor in ons politiek bestel, maar beschrijvingen van die wereld komen doorgaans niet verder dan het woord ‘schimmig’. Follow the Money wil daar verandering in brengen en duikt de lobbywereld in om te zien hoe de worst écht gedraaid wordt.

Lees meer

Volg dit dossier en blijf op de hoogte via e-mail

Artikelen
112
2020

© Matthias Leuhof

‘Het is de pandemie’ en andere Brusselse Covid-kul

59
Peter Teffer

Peter Teffer

De Europese Unie schoof de introductie van nieuwe voorschriften voor goederentreinen en tankstations op de lange baan ‘vanwege corona’. De financiële sector werd door Brussel juist op versoepelingen getrakteerd. Minder voorschriften dus, ook al ‘vanwege corona’. De pandemie blijkt een prima smoezenmachine.

© Matthias Leuhof

Van textielbaronnen tot minister Ollongren: de leden van de Tafelronde

47
Platform Authentieke Journalistiek

Platform Authentieke Journalistiek

Financieel toezichthouders, een minister en het Nederlandse bedrijfsleven: de huidige Tafelronde is een verzamelpunt van gewichtige mensen met grote politieke en economische belangen. Elke zes weken komen zij informeel samen in het rustieke kasteel De Wittenburg in Wassenaar. De Tafelronde lijkt daarmee een uiterst comfortabele mogelijkheid te bieden om te lobbyen. Toch stellen de huidige leden dat er van lobby of beïnvloeding geen sprake is, althans niet meer dan bij de gemiddelde tennisclub.

© Matthias Leuhof; Foto's: Ilvy Njiokiktjien, Nationaal Comité 4 en 5 mei; Nationaal Archief & Spaarnestad Photo; Leoboudv; http://knaw.nl/leden; Tweede Kamer der Staten-Generaal; Robert Goddyn

De Tafelronde: al 120 jaar het besloten overleg van de Nederlandse elite

59
Platform Authentieke Journalistiek

Platform Authentieke Journalistiek

Eens per zes weken komen topbestuurders uit het bedrijfsleven, de financiële wereld en de politiek bijeen in een old boys network: de Tafelronde. Leden ontkennen steevast elke vorm van invloed en doen het genootschap vaak af als een eetclubje voor de Nederlandse elite. Maar recent archiefonderzoek laat zien dat de Tafelronde werd opgericht met een gericht doel, dat nog steeds doorsijpelt in haar huidige ledensamenstelling. Het genootschap heeft voorts een wonderlijke band met NRC Handelsblad.

Jorge Domecq arriveert bij vergadering van ministers van Defensie van de EU, augustus 2018,
© eu2018at - BKA/Andy Wenzel

Former EU defence chief took up lobby job at Airbus without authorisation

1
Peter Teffer

Peter Teffer

Jorge Domecq, former chief executive at the European Defence Agency (EDA), started his new job as lobbyist for defence corporation Airbus before having received the required authorisation from the EU. By doing so, Domecq broke EDA staff rules that are meant to prevent conflicts of interests.

Jorge Domecq arriveert bij vergadering van ministers van Defensie van de EU, augustus 2018,
© eu2018at - BKA/Andy Wenzel

Ex-defensiechef EU begon zonder toestemming lobbybaan bij Airbus

5
Peter Teffer

Peter Teffer

Jorge Domecq, de voormalig directeur van het Europees Defensieagentschap (EDA), begon zijn nieuwe baan als lobbyist bij defensiebedrijf Airbus voordat hij toestemming had gekregen van de EU. Daarmee overtrad Domecq de regels die belangenconflicten in de EU moeten voorkomen.

© Matthias Leuhof

Marlboro-fabrikant is slimmer dan de concurrentie (en de politiek)

30
The Investigative Desk

The Investigative Desk

Tabaksfabrikant Philip Morris voert in Nederland een uitgekiende lobby volgens een nauwgezet internationaal stappenplan. Het bedrijf lijkt de wereld tegen zich te hebben. Toch weet het nog altijd winst te maken, veelal aan regulering te ontsnappen en zijn voorsprong op de concurrentie te behouden. Hoe doet ’s werelds grootste tabaksfabrikant dat?

© JanJaap Rijpkema

Finance Watch: de tandeloze anti-lobby in Brussel

14
Peter Teffer

Peter Teffer

Gedesillusioneerde bankiers nemen het in Brussel op tegen de machtige lobby van de financiële sector. Ze krijgen steun van de Europese Unie, maar hun strijd is die van een armoedig Klein Duimpje tegen een gefortuneerde reus. En anders dan milieuorganisaties heeft hun waakhond ‘Finance Watch’ geen vertederend equivalent van de bedreigde ijsbeer: de wereld van financiële producten is complex en het stelsel aan regels ook.

Minister Sigrid Kaag voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking (D66) tijdens het debat in de Tweede Kamer over het vrijhandelsverdrag van de Europese Unie met Canada (CETA).
© ANP / Bart Maat

Hoe Canada de Europese voedselveiligheid verwatert

32
Vincent Harmsen

Vincent Harmsen

Volgens minister Kaag van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking profiteert iedereen van CETA, het handelsverdrag tussen de EU en Canada. Maar uit interne documenten blijkt dat Canada het verdrag gebruikt om Europese regels voor voedselveiligheid ter discussie te stellen. En daar lijkt de EU nu gehoor aan te hebben geven — mét steun van Nederland.

© Katja Fred

De Brusselse vleeslobby: rare, medium of well done?

15
Lise Witteman

Lise Witteman

De duurzame wind die door Europa waait, knaagt aan de machtige positie van de vleesindustrie. Decennialang konden veehouders, slachthuizen en exporteurs rekenen op warme banden met Brusselse beleidsmakers. Maar nu vlees in het verdomhoekje zit en de Europese Commissie tal van ingrijpende plannen voorbereidt, lobbyt de sector met nieuwe tactieken. ‘Moeten we een wereld zonder vlees wel willen?’

Jorge Domecq spreekt hier nog als chef de jaarlijkse conferentie van de European Defence Agency toe. Thema: 'Taking European Defence Cooperation to the Next Level'. November 2019
© European Defence Agency

Opnieuw een ‘draaideur’: oud-chef defensieagentschap EU is nu lobbyist voor Airbus

9
Peter Teffer

Peter Teffer

De voormalige directeur van het publieke Europees Defensieagentschap (EDA) is als lobbyist binnengehaald door vliegtuigbouwer Airbus, dat ook een grote defensietak heeft. Dat heeft Airbus bevestigd tegenover Follow the Money.

Khadija Arib, voorzitter Tweede Kamer
© Rebke Klokke / Wikimedia (CC BY 2.0)

Krijgt de controlerende macht van onze democratie (eindelijk) haar eigen toezichthouder?

12
Jeroen Wijnen

Jeroen Wijnen

De Tweede Kamer kampt al jaren met integriteitskwesties. De regels over integriteit zijn vaag en naleving ervan berust op een gentlemen’s agreement tussen Kamerleden. Ook internationaal klinkt er kritiek. Donderdag debatteerde de Kamer over het voorstel om een toezichthouder in het leven te roepen: het college van onderzoek en integriteit. Zal de controlerende macht van onze democratie instemmen met een eigen controleur?

Staatssecretaris Paul Blokhuis (Volksgezondheid) geeft een toelichting op het Nationaal Preventieakkoord dat Nederland gezonder moet maken, 23 november 2018.
© ANP/Koen van Weel

Preventieakkoord kan de prullenbak in

Opinie
16
Herman Lelieveldt

Herman Lelieveldt

Een belasting op suikerhoudende frisdrank kan helpen in de strijd tegen overgewicht, aldus Paul Blokhuis, de staatssecretaris van Volksgezondheid. Toch gaat hij deze kabinetsperiode geen suikertaks invoeren omdat hij vastzit aan slappe afspraken met het bedrijfsleven. Volgens politicoloog Herman Lelieveldt toont deze gang van zaken het failliet van akkoorden en convenanten met lobbyclubs.

Podcast | VVD en tabakssector remmen rookakkoord

Podcast
0
Frederique de Jong & Ties Keyzer

Frederique de Jong & Ties Keyzer

Aanschuiven aan de onderhandelingstafel mocht niet, maar toch wist de tabakssector strenge maatregelen tegen roken uit het Nationaal Preventieakkoord te houden. Via Kamer en coalitie vond de peukenlobby een luisterend oor in de VVD. Zo raakten accijnsverhogingen, neutrale verpakkingen en een verbod op uitstallen verzwakt of vertraagd.

Deze winkel verkoopt e-sigaretten in het centrum van Rotterdam.
© Peter Hilz / Hollandse Hoogte

VVD en tabakssector remmen rookakkoord

98
The Investigative Desk

The Investigative Desk

Aanschuiven aan de onderhandelingstafel mocht niet, maar toch wist de tabakssector strenge maatregelen tegen roken uit het Nationaal Preventieakkoord te houden. Via Kamer en coalitie vond de peukenlobby een luisterend oor in de VVD. Zo raakten accijnsverhogingen, neutrale verpakkingen en een verbod op uitstallen verzwakt of vertraagd.

© JanJaap Rypkema

Nederlandse toxicoloog wil schoon schip maken bij ‘gekaapt’ wetenschappelijk tijdschrift

29
Vincent Harmsen

Vincent Harmsen

Martin van den Berg is de nieuwe hoofdredacteur van een wetenschappelijk blad over de risico’s van chemicaliën. Hij wil er schoon schip maken. Het tijdschrift werd eerder bekritiseerd omdat auteurs en redactieleden te innige banden hadden met de bedrijven wier producten zij onderzochten. Studies uit het blad werden onderdeel van lobby’s om toezichthouders te beïnvloeden. Critici verweten het blad zelfs een ‘makelaar in junk science’ te zijn.

Fragment van foto raffinaderij Shell op Curaçao https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Collectie_Nationaal_Museum_van_Wereldculturen_TM-20029793_De_oude_Joodse_begraafplaats_Beth_Haim,_op_de_achtergrond_de_raffinaderijen_van_Shell_Curacao_Boy_Lawson_(Fotograaf).jpg
© Nationaal Museum van Wereldculturen / CC BY-SA (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0)

Shell op Curaçao: complexe constructies en fiscale cadeaus

13
Tijn van Beurden

Tijn van Beurden

Shell kwam de laatste jaren meermalen in opspraak vanwege belastingontwijkende constructies. Dat gedrag is niet nieuw: Shell probeert al sinds zijn vroege jaren belastingen te mijden. In deze serie komen een paar affaires uit de vorige eeuw voorbij. Ditmaal: Shell op Curaçao. Het bedrijf vestigde zich daar in 1914 en kreeg al in het eerste jaar een flink aantal fiscale cadeaus in de schoot geworpen. Daar bleef het niet bij.

Auto bij een benzinepomp van de BPM Shell in Kalosi / Celebes
© Collectie Tropenmuseum

Shell in Nederlands-Indië: de Bataafsche klaagt over ‘duizelingwekkende’ belastingen

3
Tijn van Beurden

Tijn van Beurden

Shell kwam de laatste jaren meermalen in opspraak vanwege allerlei belastingontwijkende constructies. Dat gedrag is niet nieuw: Shell probeert al sinds zijn vroege jaren belastingen te vermijden en heffingen te ontlopen of te bestrijden. In deze serie komen een paar affaires uit de vorige eeuw voorbij. Ditmaal: hoe de Bataafsche Petroleum Maatschappij – een dochteronderneming van Shell – in Nederlands-Indië te werk ging en hier in Nederland de Tweede Kamer handig bespeelde.

Hoofdkantoor van de Bataafsche Petroleum Maatschappij in Den Haag

Shell begin vorige eeuw: de foefjes van een ‘zakkenroller’

17
Tijn van Beurden

Tijn van Beurden

Shell kwam meermalen in opspraak vanwege constructies om belasting te ontwijken. Zo keerde het olieconcern in de periode 2005-2017 dividend uit via het belastingparadijs Jersey, waardoor de Nederlandse fiscus naar schatting ruim 7 miljard belastinginkomsten mis liep. In 2018 bleek dat de multinational door handig gebruik van aftrekposten al jaren geen winstbelasting afdraagt in Nederland. Dat gedrag is niet nieuw: Shell probeert al sinds zijn vroegste jaren belastingen te mijden. In deze driedelige serie komen een paar affaires uit de vorige eeuw voorbij: in Nederland, in Nederlands-Indië en op Curaçao.

© Katja Fred

Blokhuis wil alsnog aanvullende afspraken tegen overgewicht (en sluit suikertaks niet uit)

44
Herman Lelieveldt

Herman Lelieveldt

Na het zomerreces zal de Tweede Kamer de eerste voortgangsrapportage van het Nationaal Preventieakkoord bespreken. De ambities die in dat convenant zijn vastgelegd, worden vrijwel zeker niet gehaald. Staatssecretaris Paul Blokhuis (VWS) zint op aanvullende maatregelen. Een nieuwe strijd met de supermarkt- en frisdranklobby omtrent de suikertaks tekent zich af.

© Katja Fred

De vergeefse strijd van Paul Blokhuis voor de frisdranktaks

16
Herman Lelieveldt

Herman Lelieveldt

Eind november 2018 ondertekenden staatssecretaris Paul Blokhuis (VWS) en 70 organisaties het Nationaal Preventieakkoord, met daarin een reeks maatregelen tegen roken, alcoholgebruik en overgewicht. Grote afwezige in het akkoord: belastingmaatregelen. De suikertaks, waar Blokhuis zich van meet af aan hard voor maakte, werd vakkundig uit het akkoord gelobbyd en mocht ook geen eigenstandige overheidsmaatregel worden.

© Katja Fred

De mysterieuze verdwijning van de suikertaks uit het Preventieakkoord

54
Herman Lelieveldt

Herman Lelieveldt

Een belasting op suikerhoudende frisdrank is in veel landen een effectieve en zelfs populaire maatregel tegen obesitas. Ook in Nederland is er draagvlak voor. Maar toen het ministerie van VWS een slap aftreksel van zo’n suikertaks wilde opnemen in het Nationaal Preventieakkoord, stak de voedsel- en drankensector daar een stokje voor.

De Nederlandse ambassade in Brussel, waar de Nederlandse Permanente Vertegenwoordiging zich bevindt.
© ANP / Lex van Lieshout

Bedrijfslobby is (nog steeds) kind aan huis bij Nederlandse vertegenwoordigers in Brussel

17
Peter Teffer

Peter Teffer

Sinds een jaar houden Europarlementariërs bij welke lobbyisten ze spreken. Ook de Nederlandse ‘EU-ambassade’ in Brussel geeft sinds kort meer openheid in wie op bezoek komt. Follow the Money dook in de data en zag dat de bedrijfslobby nog altijd domineert.

© Katja Fred

Hoe de voedsellobby de halfzachte aanpak van overgewicht naar haar hand kon zetten

35
Herman Lelieveldt

Herman Lelieveldt

Een belasting op suikerhoudende frisdrank is in veel landen een effectieve en zelfs populaire maatregel tegen obesitas. Ook in Nederland is er draagvlak voor. Maar toen het ministerie een slap aftreksel van zo’n suikertaks wilde opnemen in het Nationaal Preventieakkoord, stak de voedsel- en drankensector daar handig een stokje voor. Follow the Money reconstrueert in 4 afleveringen de totstandkoming van het Preventieakkoord. Vandaag in deel 1: het polderen aan ‘deeltafels’ en de mysterieuze verdwijning van de suikertaks.

© ANP / Lex van Lieshout

Aegon spreekt met gespleten tong over de klimaatcrisis

12
Marcel Hooft van Huysduynen

Marcel Hooft van Huysduynen

Verzekeraar Aegon zegt dat klimaatverandering een grote bedreiging is en dat regeringsleiders in actie moeten komen. In Nederland steunt de verzekeraar zelfs kritische aandeelhouders die willen dat Shell alleen nog grootschalig investeert in duurzame energie. Maar in de Verenigde Staten financiert Aegon via het politieke actiecomité van zijn lokale dochter tientallen politici die ontkennen dat er een probleem is en elke actie blokkeren.

Boerenprotest wegens het stikstofbeleid, december 2019. De vlag is uit protest omgekeerd opgehangen.
© Flip Franssen

Stikstof van de buren: hoe een Europese aanpak verzandde in eigenbelang

56
Peter Teffer

Peter Teffer

Ongeveer eenderde van de stikstofdepositie in Nederland komt uit het buitenland. Een poging om in Brussel strenge reductiedoelen voor 2030 vast te leggen, voor zowel Nederland als zijn buurlanden, liep op de klippen. Lidstaten bleken hun eigen economie belangrijker te vinden dan het voorkomen van volksgezondheids- en milieuschade.

David Michaels, januari 2020

Twijfel zaaien om een dodelijk product aan de man te brengen: PR vermomd als wetenschap

Interview
64
Vincent Harmsen

Vincent Harmsen

Voor de chemische industrie is wetenschappelijk onderzoek in twijfel trekken de beste manier om te voorkomen dat een schadelijk product wordt gereguleerd, stelt hoogleraar David Michaels. Hij stond zeven jaar aan het hoofd van een agentschap in de VS dat verantwoordelijk is voor veiligheid op de werkvloer, en schreef twee boeken over de strategie die bedrijven gebruiken om onafhankelijk wetenschappelijk onderzoek in diskrediet te brengen. ‘Twijfel zaaien is veel makkelijker, en in de praktijk veel effectiever, dan het beleid zelf bekritiseren.’

De Hongaar Adam Farkas wisselde zijn rol als toezichthouder naadloos in om lobbyist voor de bankensector te worden
© Alice Dore / AFP

Ombudsman: EU-bankenwaakhond had niet mogen overstappen naar lobbyclub

28
Peter Teffer

Peter Teffer

De Europese Bankenautoriteit – dé toezichthouder op banken in de EU – had haar vertrekkende directeur niet mogen toestaan de baas te worden van de belangrijkste bankenlobbyclub in Brussel. De Europese Ombudsman vindt de verleende vrijbrief getuigen van ‘wanbeheer’.

© Matthias Leuhof

De EU-bankenwaakhond die zelf bankenlobbyist werd

16
Peter Teffer

Peter Teffer

Adam Farkas is sinds 1 februari de baas van AFME, de belangrijkste lobbyclub van de financiële sector in Brussel. Een dag eerder was hij nog directeur van de Europese Bankenautoriteit. De betrokken instanties verzekeren dat Farkas zijn voorkennis en adresboekje niet zal misbruiken om de banken te helpen, maar wat zijn die beloftes waard?

© JanJaap Rypkema

Agrarische lobby presenteert zich als onafhankelijk onderzoeksbureau

104
Vincent Harmsen

Vincent Harmsen

Een onafhankelijke factchecker annex journalistiek onderzoeksplatform voor agrarische feiten: zo presenteert de stichting Agri Facts zich aan de buitenwereld. Maar de lijntjes tussen de kopstukken van Agri Facts en de Nederlandse landbouwlobby blijken zeer kort. Ook ontving de stichting donaties van grote veevoerfabrikanten, zonder hierover transparant te zijn.

© JanJaap Rypkema

Het geschenkenregister van de Tweede Kamer is een papieren tijger

51
Jeroen Wijnen

Jeroen Wijnen

Om de schijn van belangenverstrengeling in de politiek te voorkomen, moeten Tweede Kamerleden sinds 2004 hun geschenken in een register bijhouden. In de praktijk is deze maatregel een papieren tijger. Een groot deel van de Kamerleden gaf sinds de verkiezingen in 2017 helemaal niets op, de regels zijn vaag, toezicht ontbreekt, en sancties zijn er niet. Begin deze week kwam het Presidium, het dagelijks bestuur van de Tweede Kamer, met het voorstel om een onafhankelijk toezichthouder in het leven te roepen: het college van onderzoek integriteit.