Dossier

Dossier China

China neemt nadrukkelijk zijn plaats op het wereldtoneel in. Naar verwachting streeft het de Verenigde Staten binnenkort voorbij als de grootste economie. Op allerlei manieren is China bezig kennis en hoogwaardige technologie in handen te krijgen; het wil in 2025 een onafhankelijke technologische grootmacht zijn. Wat betekent dit voor Nederland, dat al innig met China is verbonden?

Volg dit dossier en blijf op de hoogte via e-mail

artikelen
44
2022

Hoe China afstevende op een miljardendeal voor de aanleg van ons stroomnet op de Noordzee

34
Margaux Tjoeng & Ties Gijzel

Margaux Tjoeng & Ties Gijzel

Chinese bedrijven mogen geen cruciale delen bouwen van het Nederlandse stroomnet op de Noordzee. Ze zijn volgens minister Rob Jetten toch een te groot risico voor de staatsveiligheid. Hoe hij precies tot dit oordeel komt, blijft een raadsel. Hij is er ook betrekkelijk laat mee. Netbeheerder TenneT, voor 100 procent in handen van de staat, flirt al jaren met Chinese staatsbedrijven. En er zijn geen garanties: mogelijk krijgt China alsnog een voet tussen de deur.

Nederland gaat niet-Europese wetenschappers strenger screenen

50
Dorine Booij & Mira Sys

Dorine Booij & Mira Sys

Het kabinet wil wetenschappers van buiten de Europese Unie beter gaan screenen. Dat zegt minister Robbert Dijkgraaf van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap naar aanleiding van berichtgeving van de China Science Investigation, een internationaal onderzoek onder leiding van Follow the Money.

Econoom Max Zenglein: ‘In feite doet het Chinese regime wat elk democratisch land ook doet’

Interview
25
Hans Wetzels

Hans Wetzels

Econoom Max Zenglein woonde en werkte jarenlang in China. Tegenwoordig onderzoekt hij bij de Duitse denktank MERICS de ontwikkelingen in China, en adviseert tal van Europese overheden, bedrijven en instellingen. ‘China wil meer zijn dan de fabriek van de wereld. Westerse bedrijven die dat nog niet doorhebben, moeten dringend terug naar de tekentafel.’

Drones en beton tegen kogels: ook samenwerken met ‘gewone’ Chinese universiteiten levert risico’s op

37
Annebelle de Bruijn, Dorine Booij, Heleen Emanuel, Mira Sys & Siem Eikelenboom

Annebelle de Bruijn, Dorine Booij, Heleen Emanuel, Mira Sys & Siem Eikelenboom

De samenwerking van Nederlandse universiteiten met de Chinese krijgsmacht beperkt zich niet tot militaire universiteiten. De afgelopen zeven jaar zijn er ook vele honderden onderzoeken gedaan met civiele Chinese universiteiten die zelf voor het leger werken.

China stuurt gericht tientallen militaire onderzoekers naar Nederland om gevoelige kennis te vergaren

10
Annebelle de Bruijn, Dorine Booij, Heleen Emanuel, Mira Sys & Siem Eikelenboom

Annebelle de Bruijn, Dorine Booij, Heleen Emanuel, Mira Sys & Siem Eikelenboom

Meer dan 90 militaire wetenschappers uit China hebben de afgelopen jaren kennis vergaard aan Nederlandse universiteiten en kennisinstellingen. Ze deden onderzoek naar militair gevoelige technologieën, zoals hypersone vliegtuigen en gewapend beton. Dat blijkt uit onderzoek van Follow the Money en RTL Nieuws in het kader van de China Science Investigation. De Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (MIVD) noemt de situatie ‘zorgelijk’.

Europese universiteiten helpen China om ’s werelds modernste leger op te bouwen

29
Annebelle de Bruijn, Dorine Booij, Heleen Emanuel, Mira Sys & Siem Eikelenboom

Annebelle de Bruijn, Dorine Booij, Heleen Emanuel, Mira Sys & Siem Eikelenboom

China wil het machtigste leger van de wereld bouwen. Dat lijkt te lukken – met dank aan Europese wetenschappers die op grote schaal militair gevoelige kennis met het Chinese leger delen. Dat blijkt uit onderzoek van Follow the Money en tien andere media uit zeven verschillende landen. In Nederland werden bijna driehonderd van zulke gevoelige onderzoeken uitgevoerd. ‘Vitale kennis is al weggelekt. We voeren een achterhoedegevecht.’

Tegengeluid uit China: hoe verandert Ruslands oorlog in Oekraïne het wereldtoneel?

28
Hu Wei & Siem Eikelenboom

Hu Wei & Siem Eikelenboom

Op 12 maart verscheen een opmerkelijk en gedurfd essay van een vooraanstaand Chinees politiek denker over de Russische invasie van Oekraïne. Hij pleit daarin voor een scherpe veroordeling van Poetin. Voorts beschrijft hij hoe deze oorlog het wereldtoneel zal veranderen, en welke positie China daarin zou moeten kiezen. Siem Eikelenboom leidt het essay kort in.

Hoe lang houdt China zich nog afzijdig?

Analyse
23
Siem Eikelenboom

Siem Eikelenboom

Wat vindt China? Al sinds de inval van Rusland in Oekraïne worstelen China-watchers met deze vraag. De twee landen vormen een machtig blok tegen de Westerse wereld. Dat zij elkaar op politiek, economisch en propagandistisch vlak vinden, verbloemt niet hoezeer Rusland en China van elkaar verschillen, noch hoe moeizaam hun relatie vaak is.

Nederlandse overheid weet niet dat ze op grote schaal Chinese camera’s gebruikt

5
Siem Eikelenboom & Sebastiaan Brommersma

Siem Eikelenboom & Sebastiaan Brommersma

Nederlandse overheidsinstanties maken op grote schaal gebruik van omstreden Chinese beveiligingscamera’s, vaak zonder dat te weten. Zowel gemeenten als overheidsinstanties kregen dat pas door na vragen van Follow the Money. Bij de overheid ontbreekt zowat elk overzicht.

Omstreden Chinese camera’s volgen Nederlandse automobilisten

16
Siem Eikelenboom & Sebastiaan Brommersma

Siem Eikelenboom & Sebastiaan Brommersma

De Nationale Politie kocht in juni 2021 circa 700 speciale camera’s van Dahua om het verkeer op de Nederlandse wegen in de gaten te houden. De gemeente Amsterdam heeft recent ook 254 van dit soort camera’s in en om de stad opgehangen. Dahua is omstreden omdat het bedrijf wordt gelinkt aan de onderdrukking van Oeigoeren in de Chinese provincie Xinjiang.

Overheden en politie gebruiken omstreden Chinese bewakingscamera’s

23
Sebastiaan Brommersma & Siem Eikelenboom

Sebastiaan Brommersma & Siem Eikelenboom

In Nederland hangen tienduizenden bewakingscamera’s van Hikvision en Dahua, bedrijven die zijn betrokken bij mensenrechtenschendingen in de Chinese provincies Tibet en Xinjiang. De meeste van deze camera’s zijn in particuliere handen, maar ook de gemeente Amsterdam en de politie gebruiken ze, zo blijkt uit onderzoek van Follow the Money.

Olympiër, zakenman, admiraal: China bespiedt ze allemaal

22
Sebastiaan Brommersma

Sebastiaan Brommersma

Om spionage door de Chinese overheid te voorkomen, kreeg de Nederlandse Olympische ploeg het advies om telefoons en laptops thuis te laten en ‘schone’ devices mee te nemen naar Beijing. Nederlanders die in het land zakendoen, leven al jaren naar dit devies, maar een concreet reisadvies ontbreekt.

Stedenbanden met China: van linkse hobby naar rechtse lobby

7
Dorine Booij & Mira Sys

Dorine Booij & Mira Sys

Lange tijd deelden gemeenteambtenaren uit idealistische overwegingen hun kennis en ervaring met ‘zustersteden’ aan de andere kant van de wereld. Nu telt hoofdzakelijk het rendement voor de plaatselijke economie. Partnerschap met een stad in China is aanlokkelijk, maar mensenrechtenschendingen zijn dichtbij huis steeds minder makkelijk te verkopen.

Achter stedenbanden met China schuilt propagandaclub van de Partij

7
Dorine Booij & Mira Sys

Dorine Booij & Mira Sys

Bij het aangaan van vriendschapsbanden met Chinese steden zien burgemeesters het vaak al helemaal voor zich: veelbelovende zakelijke contacten, de orders zullen binnenstromen. Wat ze meestal over het hoofd zien, is dat er meer aan vastzit dan wederzijdse economische belangen. Voor China zijn stedenbanden ook een politiek drukmiddel.

2021

Chinavorser en biograaf Ties Dams: ‘Xi is een paranoïde, bange man die chaos wil voorkomen’

Interview
25
Siem Eikelenboom

Siem Eikelenboom

De Chinese politiek valt niet te begrijpen zonder kennis van het leven en de ideeën van de huidige leider Xi Jinping. In dat leven is de val van zijn vader beslissend. Politicoloog en Xi-biograaf Ties Dams: ‘Al heel jong zag Xi welk verschil het maakt aan welke kant van de macht je staat.’

Pulitzer-winnaar Alison Killing: de vrouw die vele verborgen gevangeniskampen in Chinees Xinjiang vond

Interview
71
Dorine Booij & Mira Sys

Dorine Booij & Mira Sys

De Britse Rotterdammer en Pulitzer-winnaar Alison Killing vond met satellietbeelden een groot deel van de Chinese gevangeniskampen. Ze vertelde ons hoe ze dat deed: ‘Ze haalden de schoorstenen weg, maar de schaduwen van die schoorstenen waren nog steeds zichtbaar.’

De Europese Commissie vindt reputatie Chinese fabrikant defecte mondmaskers belangrijker dan transparantie

15
Peter Teffer

Peter Teffer

Aan het begin van de pandemie deelde de Europese Commissie via lidstaten anderhalf miljoen medische mondmaskers uit aan zorgmedewerkers. Ze bleken van inferieure kwaliteit en moesten worden vernietigd. De Commissie weigert details te geven en verwijst naar de ‘commerciële belangen’ van de fabrikant van de maskers. Wanbeheer, oordeelt de Europese Ombudsman.

Nederlands bedrijf levert dna-kits voor etnische zuivering in China

45
Siem Eikelenboom & Dorine Booij

Siem Eikelenboom & Dorine Booij

In omstreden studies met dna van Oeigoeren en Tibetanen maken onderzoekers van de Chinese politie al jaren gebruik van producten van Qiagen, een biotech-bedrijf dat in Nederland zetelt. Dat blijkt uit onderzoek van Follow the Money. Qiagen ontkent weet te hebben van misbruik, maar vroeg wel een certificaat aan opdat hun producten door de Chinese politie kunnen worden gebruikt.

Chinese Xiaomi-telefoons bespioneren hun gebruikers, maar Nederland doet ze niet in de ban

59
Mira Sys & Sebastiaan Brommersma

Mira Sys & Sebastiaan Brommersma

Telefoons van het Chinese merk Xiaomi bieden geweldige specificaties voor een schappelijke prijs. De keerzijde: de apparaten sturen op grote schaal privégegevens door naar servers in China, waar de Chinese overheid mee kan lezen. Litouwen roept op om de apparaten weg te gooien; in Nederland blijft het vooralsnog stil.

Hoe Nederlandse onderzoeksinstituten de Chinese politiestaat helpen

14
Siem Eikelenboom, Annebelle de Bruijn & Dorine Booij

Siem Eikelenboom, Annebelle de Bruijn & Dorine Booij

Drie Nederlandse toplaboratoria, waaronder het Erasmus Medisch Centrum, werkten de afgelopen jaren samen met Chinese wetenschappers aan de ontwikkeling van gevoelige dna-technieken, blijkt uit onderzoek van Follow the Money en RTL Nieuws. Die kennis kan volgens deskundigen worden gebruikt om minderheden en politieke tegenstanders te controleren. Nederlandse parlementariërs reageren vandaag geschokt: ‘Als de universiteiten zelf het probleem niet zien, moet de minister wellicht in actie komen.’

Chinese staat sluipt het Nederlandse klaslokaal in

18
Mira Sys

Mira Sys

De Chinese overheid heeft Confucius Instituten in het leven geroepen om via taal- en cultuurlessen invloed uit te oefenen op scholen in het buitenland. Terwijl deze instituten overal ter wereld worden gesloten vanwege hun directe relatie met de Chinese overheid, worden in Nederland op middelbare scholen nog steeds banden met China aangehaald. Waarom doen de scholen dit? En welke risico’s zijn eraan verbonden? ‘De contactpersonen gingen een beetje drukken, deden steeds meer verzoekjes.’

Chineestalige media in Nederland lopen aan de leiband van Beijing

9
Dorine Booij & Mira Sys

Dorine Booij & Mira Sys

De Chinese Communistische Partij controleert de media in eigen land volledig en doet dat ook in toenemende mate in het buitenland. In Nederland resteren er geen Chineestalige nieuwsmedia meer die kritisch berichten over de CCP. Sommige verspreiden zelfs actief CCP-propaganda.

Omstreden studies van Erasmus MC-onderzoeker met dna Oeigoeren worden teruggetrokken

6
Siem Eikelenboom & Annebelle de Bruijn

Siem Eikelenboom & Annebelle de Bruijn

Twee wetenschappelijke tijdschriften hebben publicaties van een Chinese onderzoeker van het Erasmus Medisch Centrum teruggetrokken, zo blijkt uit onderzoek van Follow the Money en RTL Nieuws. Hij kon onvoldoende aantonen dat Oeigoeren, een vervolgde minderheid in China, toestemming hebben gegeven voor het afstaan van hun dna. ‘Terugtrekking van een wetenschappelijk artikel op ethische gronden is zeer zeldzaam.’

Europees Parlement berispt Tsjechische ‘vriend’ van China

4
Peter Teffer

Peter Teffer

De voorzitter van een officieuze Chinaclub van Europarlementariërs, Jan Zahradil, is op zijn vingers getikt wegens het overtreden van de gedragscode voor parlementsleden. De Chinese ambassade in Brussel had de club getrakteerd op versnaperingen, maar Zahradil heeft die gift nooit gemeld. Hij komt er met een berisping vanaf.

Podcast | Niet op Chinese tenen trappen

Podcast
5
Frederique de Jong & Siem Eikelenboom

Frederique de Jong & Siem Eikelenboom

Siem Eikelenboom geeft in deze aflevering een tussenstand van het China-dossier. Hoe worden de onderwerpen gekozen? Wat zijn goede bronnen en hoe ver gaat Nederland in de diplomatie?

Buitenlandse Zaken boog liever voor Beijing dan voor de dalai lama

18
Dorine Booij & Siem Eikelenboom

Dorine Booij & Siem Eikelenboom

Toen de dalai lama in 2009 Nederland bezocht, wilde het kabinet China niet voor het hoofd stoten: een officiële ontvangst was uitgesloten. Buitenlandse Zaken organiseerde daarom een religieuze bijeenkomst in Den Haag, zodat toenmalig minister Verhagen de dalai lama kon ontmoeten onder het mom van een ‘privé-bijeenkomst’. Dat blijkt uit documenten die FTM verkreeg via de Wet openbaarheid bestuur. De ‘truc’ was geen succes.

Podcast | Zoeken naar de oorsprong van Covid19

Podcast
22
Frederique de Jong & Dimitri Tokmetzis

Frederique de Jong & Dimitri Tokmetzis

FTM groeit. Dat is al een tijdje zo, maar het neemt nu een zodanige vlucht dat steeds meer prominente journalisten zich willen aansluiten. Datajournalist Dimitri Tokmetzis heeft De Correspondent verlaten en doet nu onderzoek voor FTM. Zijn eerste stuk gaat over de hardnekkige theorie dat Covid19 uit een laboratorium in Wuhan zou zijn ontsnapt.

Ontsnapt uit het lab? Beijing verziekt onderzoek naar herkomst corona

93
Dimitri Tokmetzis & Henk Willem Smits

Dimitri Tokmetzis & Henk Willem Smits

Is corona in het najaar van 2019 ontsnapt uit een lab in Wuhan? De Chinese wetenschappers die hierover uitsluitsel kunnen geven, mogen niet praten. Wat is ervoor nodig om de vraag naar de oorsprong van het virus te beantwoorden? In ieder geval een politieke doorbraak.

Podcast | Chinese studenten onveilig in Nederland

Podcast
14
Frederique de Jong, Mira Sys & Dorine Booij

Frederique de Jong, Mira Sys & Dorine Booij

De lange arm van de Chinese Communistische Partij reikt tot in onze collegebanken. Dat ontdekten Mira Sys en Dorine Booij in gesprek met meerdere Chinese studenten die zich hier niet veilig genoeg voelen om hun echte naam te gebruiken.

Ook in de Nederlandse collegezaal luistert de Partij mee

25
Mira Sys, Dorine Booij & Anne de Vries

Mira Sys, Dorine Booij & Anne de Vries

De ACSSNL is de grootste Chinese studentenvereniging van Nederland. Om ervoor te zorgen dat studenten zich hier thuis voelen, organiseert de vereniging zelfs datingevenementen. Maar aan die praktische hulp zit een keerzijde.