Dossier

FTM Lokaal

Van Noord-Oost Groningen tot Zeeuws-Vlaanderen en van Den Helder tot Maastricht: deze waakhond komt naar je toe.

De afgelopen jaren zijn steeds meer taken en verantwoordelijkheden van de centrale naar lokale overheid geschoven. Idee was om het bestuur op die manier dichter bij de burger te brengen. Lokale bestuurders beheren nu grote sommen geld en hebben veel meer macht over hun burgers dan voorheen. Dat is niet alleen een verlokking voor henzelf, maar ook voor dubieuze ondernemers die iets van hen gedaan willen hebben. Soms zijn ze zelfs een regelrechte prooi voor criminelen.  

Terwijl de macht lokaal toenam, is de controle erop verzwakt. In de lokale journalistiek heeft een enorme kaalslag plaatsgehad. Kranten en lokale tijdschriften sneuvelden, complete stadsredacties zijn vervangen door een enkele onderbetaalde feelancer. Sjoemelende wethouders, corrupte ambtenaren en machtswellustige raadsleden kunnen hun gang gaan. Steeds meer publieke voorzieningen worden vermarkt. Zakenlieden maken daar op hun beurt weer handig gebruik van. De lusten zijn voor de markt, de lasten worden gesocialiseerd. 

Overdreven? Nee. Driekwart van alle integriteitskwesties speelt zich op lokaal niveau af. Er is bijna niemand meer die de lokale macht controleert. Te weinig vreemde ogen die dwingen. 

Follow the Money gaat daar verandering in brengen. Met FTM Lokaal gaan we geldsporen volgen, belangen in kaart brengen en misstanden blootleggen. We gaan foute burgemeesters en wethouders hinderlijk voor de voeten lopen. Ook bij jou om de hoek.

Lees meer

Volg FTM Lokaal en blijf op de hoogte via e-mail

Schrijf mee
Artikelen
64
2020

Podcast | Wat kunnen we leren van de Q-koortsepidemie?

Podcast
11
Frederique de Jong & Miro Lucassen

Frederique de Jong & Miro Lucassen

Hoe kunnen we voortaan beter reageren op een ziekte die overspringt van dier op mens? Door te kijken naar het verleden. De Q-koorts verschilt van corona, maar er zijn voldoende overeenkomsten die ons een nuttig inzicht kunnen geven.

Intensieve geitenhouderij in Hurwenen, Gelderland.
© ANP/Marcel van den Bergh

Geitengevaar: alleen zichtbaar op de kaart van Gelderland

Analyse
103
Miro Lucassen & Priscilla Tienkamp
Gelderland

Miro Lucassen & Priscilla Tienkamp

Door de coronacrisis is er opnieuw aandacht voor de gezondheidsrisico's van intensieve veehouderij, met name geiten. De geitensector is relatief klein, maar was wel verantwoordelijk voor de Q-koortsepidemie van 2007-2011. Nu presenteert de sector alweer een risico: een veel grotere kans op longontstekingen voor wie er in de buurt woont.

Coronacrisis zorgt voor het zoveelste uitstel van de opening van Lelystad Airport; nu naar november 2021.
© ANP/Rob Voss

Schade coronacrash Lelystad Airport lijkt nogal mee te vallen

4
Birte Schohaus
Flevoland

Birte Schohaus

De provincie Flevoland en de gemeente Lelystad eisen van het Rijk compensatie voor het zoveelste uitstel van de opening van Lelystad Airport. Ze beweren grote ‘sociaaleconomische schade’ op te lopen, maar is die claim wel terecht?

Een drive-in corona-check in het Noordbrabantse Goirle. Inwoners die Q-koorts hebben gehad maken zich zorgen over het coronavirus
© Remko de Waal / ANP

Geiten, Q-koorts en corona: vooral in Brabant hebben longen het zwaar

15
Miro Lucassen
Noord-Brabant

Miro Lucassen

Wie bij een grote geitenhouderij in de buurt woont, heeft tot 60 procent meer kans op longontsteking. Veel inwoners van Noord-Brabant, waar geiten eerder een dodelijke Q-koortsepidemie veroorzaakten, zijn daarom extra bezorgd over het coronavirus. Wereldwijd zijn de grootste brandhaarden gebieden met een hoge bevolkingsdichtheid en veel industrie, transport én intensieve veehouderij. Noord-Brabant is zo’n brandhaard.

Lelystad Airport
© ANP/Koen van Weel

Wat kost Lelystad Airport ons eigenlijk?

22
Birte Schohaus

Birte Schohaus

Of er ooit commercieel zal worden gevlogen is door de coronacrisis onzeker geworden. Maar officieel gaan de voorbereidingen voor Lelystad Airport gewoon door, ook nu de opening wederom is uitgesteld . De uitbreiding van het omstreden vliegveld heeft nu al honderden miljoenen gekost. Maar hoeveel precies? En waaraan is dat geld besteed? Omroep Flevoland en Follow the Money doen onderzoek naar de geldstromen achter het door tegenvallers geplaagde uitbreidingsplan. De cijfers leiden ons diep in het moeras. Hoog tijd voor een doortastender aanpak.

Een man neemt deel aan een onderzoek naar eventuele gezondheidsrisico’s door de vee-industrie. 3000 Brabanders en Limburgers staan bloed en neusslijm af en doen een longfunctietest
© ANP Bart Maat

De Q-koortsepidemie is voorbij, maar patiënt ben je voor het leven

5
Miro Lucassen
Noord-Brabant

Miro Lucassen

Q-koortspatiënt? Dat is zware pech. De besmetting is moeilijk te ontdekken, ook na ‘herstel’ kunnen klachten terugkeren, arbeidsongeschiktheid ligt permanent op de loer. Nog altijd sterven elk jaar gemiddeld tien mensen aan de gevolgen van de uitbraak in Brabant (2007 tot 2010). Compensatie van de overheid per patiënt: maximaal 15.000 euro. De getroffen boeren kregen gemiddeld 300.000 euro, bijna 550 euro per geruimde geit.

Nederlandse spreekwoorden. Olieverf op eikenhout, 1559
© Public commons / Pieter Bruegel de oudere

Kunnen we leren van de Q-koorts?

Column
19
Miro Lucassen

Miro Lucassen

Pakt de overheid het coronavirus net zo knullig aan als de uitbraak van Q-koorts? Dat heb ik me de afgelopen weken tijdens mijn onderzoek naar de Q-koortsepidemie voor Pitch Brabant regelmatig afgevraagd.

Ruim 850 geiten van geitenhouderij De Rimboe in Rhenen worden ’s nachts gemolken. ZZP-er Nine van Bemmel uit de Meijer bij Bodegraven melkt zes dagen in de week in haar eentje zo’n 2000 geiten en koeien op vijf verschillende bedrijven.
© ANP / VIDIPHOTO

Aantal geiten verdubbelde sinds Q-koortsepidemie, ondanks ‘stop’ en gezondheidsrisico's

10
Miro Lucassen

Miro Lucassen

De Nederlandse veehouderij verdient goed geld aan geiten; vooral aan de export van hun melk. Ten tijde van de Q-koortsepidemie (2007-2010) neemt de overheid de intensieve geitenhouderij langdurig in bescherming – ze is de kip met de gouden eieren. Ook nu is het dier verdacht: in gebieden met veel geitenstallen krijgen opvallend veel mensen longontsteking. Daarom geldt in veel provincies een vestigings- en uitbreidingsverbod voor geitenboeren. Het aantal geiten groeide niettemin naar een nieuw record. Alleen al in Noord-Brabant kwamen er vorig jaar meer dan 3000 bij.

Etten-Leur, april 2009: Minister Verburg van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit houdt dinsdag een geit vast terwijl een dierenarts de eerste dieren gaat vaccineren tegen q-koorts bij het melkgeitenbedrijf Hoon in Etten-Leur. De inenting van melkschapen en melkgeiten tegen q-koorts is verplicht in een groot deel van het zuiden en het midden van het land.
© ANP / Robert Vos

Q-koortsbestrijding met olifant in de kamer: het economische belang van geitenhouders

58
Miro Lucassen
Noord-Brabant

Miro Lucassen

Alleen Nederland krijgt te maken met een Q-koortsepidemie die zich binnen één jaar al herhaalt. Duitsland, Frankrijk, Engeland en Australië vinden meteen de bron – geiten- en schapenbedrijven – en maken die onschadelijk. Wanneer hier in 2007 Q-koorts opduikt, lopen de autoriteiten eerst nog zeker twee jaar achter de feiten aan. Het imago van de geitenhouderij lijkt belangrijker dan de volksgezondheid. De epidemie zal uiteindelijk duizenden mensen ziek maken en 95 levens eisen.

© ANP / Lex van Lieshout

De Q-koortsepidemie was de grootste uitbraak ter wereld, maar de Nederlandse overheid keek vooral toe

16
Miro Lucassen
Noord-Brabant

Miro Lucassen

In 2007 talmen de gezondheidsautoriteiten zo lang met de aanpak van Q-koorts dat uiteindelijk 4107 mensen ernstig ziek worden en 50.000 geiten moeten worden afgemaakt. Follow the Money reconstrueert de Q-koortsepidemie tussen 2007 en 2011 – de grootste in de wereld. In deze aflevering: het spanningsveld tussen volksgezondheid en belangen van veehouders.

Coxiella burnetii
© Wikimedia

De bacterie die Q-koorts veroorzaakt, voert al decennia een guerrilla-oorlog

21
Miro Lucassen

Miro Lucassen

Net als het corona-virus nu, confronteerde de veroorzaker van Q-koorts de wetenschap met onbeantwoorde vragen. De jacht op een mysterieus organisme achter Q-koorts dat zich nog altijd niet laat verdelgen, begon in de jaren dertig van de twintigste eeuw. Wat is er bekend over de oorzaken, de gevolgen en de bestrijding van de ziekte die van dieren op mensen overspringt?

2019

Werkzaamheden op het Rokin in het centrum van Amsterdam
© ANP / Remko de Waal

Nee blijft nee in Apeldoorn: gedupeerde winkeliers krijgen geen compensatie

12
Miro Lucassen

Miro Lucassen

Al is jarenlange hinder door opeenvolgende werkzaamheden overduidelijk en verliezen de getroffen winkeliers tientallen procenten omzet, op een vergoeding van de verantwoordelijke overheid kunnen ondernemers niet rekenen.

© CC-BY Kadaster

Update #FlevoPitch: dit gaan we onderzoeken

2
Arne van der Wal
Flevoland

Arne van der Wal

De gemoederen in Nederlands jongste en snelstgroeiende provincie kunnen hoog oplopen. Ook in Flevoland botsen de belangen tussen bedrijven, burgers en overheid, zo blijkt uit de tientallen onderzoeksvoorstellen die voor FlevoPitch zijn ingediend. ‘We willen duidelijkheid,’ is een veelgehoorde uitspraak. De pitch over Lelystad Airport kreeg op het nippertje de meeste stemmen.

April 2009: Minister Gerda Verburg van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit houdt een geit vast terwijl een dierenarts de vaccinatiespuit in gereedheid brengt om de eerste geit in te enten tegen Q-koorts bij het melkgeitenbedrijf Hoon in Etten-Leur.
© ANP Robert Vos

We weten nog lang niet genoeg van Q-koorts

9
Miro Lucassen
Schijndel

Miro Lucassen

Voor Richard van den Akker kwam de pitch van Follow the Money en Omroep Brabant precies op het juiste moment: in zijn vakantie. Zo had hij wat energie om aandacht te vragen voor Q-koorts, waarvan hij persoonlijk al elf jaar de gevolgen ondervindt. Waarom keek Nederland lang weg van deze gevaarlijke bacterie in de veehouderij? Waarom weet de gezondheidszorg zo weinig van Q-koorts? Reageren onze instanties wel adequaat bij een volgende besmetting?

Zoutbron van Nedmag in Veendam.
© Nedmag

Zout is werk en banen gaan in Groningen voor alles

2
Birte Schohaus
Groningen

Birte Schohaus

Zoutwinning en de overheid zijn in Groningen innig met elkaar verstrengeld. Ondanks bezorgdheid over de schade die het kan veroorzaken, is er de overheid veel aan gelegen de zoutwinner overeind te houden. Zout uit de Groningse grond levert banen op, is de redenering. Maar hoeveel werk kan de schade wegstrepen?

© JanJaap Rypkema

Zoutwinning: de winst vloeit naar het buitenland, maar de provincies blijven met de brokken zitten

27
Arne van der Wal & Goos de Boer

Arne van der Wal & Goos de Boer

Nederland is in Europa de op een na grootste producent van zout. De zoutwinning heeft lange tijd in de schaduw gestaan van de gaswinning. Net als bij het gas, zijn de schadelijke gevolgen lang gebagatelliseerd. Daar komt langzaam verandering in. Maar een ‘afbouwplan’ ontbreekt nog.

Wimpel in de kleuren van Noord-Brabant
© CC

Pitch Brabant: dit is het winnende onderzoeksvoorstel

2
Arne van der Wal
Noord-Brabant

Arne van der Wal

Het voorstel met de meeste stemmen was uiteindelijk ook de keuze van de redactie van FTM en Omroep Brabant. Over Q-koorts is al veel gezegd, maar nog steeds hebben veel inwoners van de provincie Noord-Brabant het idee dat de onderste steen niet boven is. Welke steken liet de overheid vallen en wat zijn de langetermijn gevolgen? We gaan het uitzoeken.

© Ossip van Duivenbode voor MVRDV

Vijf jaar Markthal: van versmarkt naar vreetschuur

27
Kevyn Levie
Rotterdam

Kevyn Levie

De Markthal in Rotterdam móest er komen, ondanks de risico’s. Voor ieder Rotterdams huishouden zit er 200 euro publiek geld in het gebouw, maar vijf jaar na de opening loopt lang niet alles op rolletjes. Ondernemers van het eerste uur vertrekken teleurgesteld en de bouwers willen niet meer over hun paradepaardje praten. De pr-machine verkoopt een succesverhaal: de Markthal is een icoon dat Rotterdam internationaal op de kaart heeft gezet. Follow the Money maakt de balans op.

© Gemeente Hilversum

In het raadhuis van Hilversum weet iedereen wat ‘een Jaegertje’ betekent

12
Nikki Sterkenburg
Hilversum

Nikki Sterkenburg

De gemeente Hilversum bood Scenecs aan te helpen groeien, maar het filmfestival belandde daardoor in een situatie die het voortbestaan onzeker maakt. Spil in dit schaakspel is D66-wethouder Wimar Jaeger, gedreven door zijn ambitie om Hilversum dé mediastad van Nederland te maken. Of hij daarbij integer handelt, wordt momenteel voor de tweede keer onderzocht. Het huidige onderzoek naar Jaeger schijnt licht op ondoorzichtige subsidieverstrekking via subraden, commissies en individuele mandaten in Hilversum.

© Defensie

Dorp schiet militaire radar af, Defensie drukt toch door

16
Dieuwertje Kuijpers
Herwijnen

Dieuwertje Kuijpers

De plannen van het ministerie van Defensie om een militaire radartoren aan de Broekgraaf in Herwijnen te plaatsen gaan niet van een leien dakje. De gemeenteraad stemde unaniem tegen de komst van een nieuwe radar. Hoe de Rijksoverheid het voor elkaar kreeg een keurig polderdorp in de Betuwe tegen zich in het harnas te jagen.

Werkzaamheden bij De Hangar, Apeldoorn
© Miro Lucassen

Nadeelcompensatie: als de overheid overlast veroorzaakt, is het smoezenboek paraat

34
Miro Lucassen

Miro Lucassen

Nieuwe sierbestrating, onderhoud van het riool, werk aan kabels en leidingen: ondernemers kunnen er forse schade door ondervinden, zeker in winkelgebieden. De overheid kan de betrokken ondernemers helpen met een zogeheten ‘nadeelcompensatie’. Maar die is zo ingewikkeld dat er vaak niets van terechtkomt. Aan het eind van de lange procedures hebben ambtenaren en adviseurs er geen boterham minder om gegeten, terwijl ondernemers in veel gevallen met lege handen staan. Nieuwe wetgeving om het evenwicht te herstellen ligt op de plank te verstoffen, terwijl middenstanders kopje onder dreigen te gaan.

De Duitse boer Gerhard Eilerman uit Wrelte laat tijdens de oliecrisis van 1977 zijn Volkswagen-busje trekken door een paard.
© ANP

Met de noodvoorraad diesel in Twentse zoutholtes kán het niet misgaan

25
Mira Sys
Twente

Mira Sys

In twee Twentse zoutholtes ligt 250 miljoen liter diesel opgeslagen. Deze strategische voorraad is aangelegd voor noodgevallen, waarbij Nederland afgesloten raakt van olie. Het ministerie van Economische Zaken en Klimaat is betrokken als belanghebbende en vergunningverlener. Ook valt Staatstoezicht op de Mijnen als toezichthouder staatsrechtelijk onder EZK. Hoe onafhankelijk is dan de vergunningprocedure?

© JanJaap Rypkema

Tientallen zoutgaten met kans op kraters in Twente: ze vullen duurt meer dan honderd jaar

19
Mira Sys
Hengelo

Mira Sys

In de honderd jaar dat Nouryon en voorgangers in Twente zout uit de bodem halen, is er een gatenkaas van jewelste ontstaan. Tientallen zoutcavernes zijn mogelijk zo instabiel dat ze kunnen instorten. Hoewel Nouryon onder verscherpt toezicht staat, vult het deze cavernes tergend langzaam.

Productielocatie Nedmag aan de Billitonweg, Veendam.
© Nedmag

Wat maakt het Gronings zout zo ‘uniek’ dat we milieuschade en verzakte huizen op de koop op toe nemen?

11
Birte Schohaus
Veendam

Birte Schohaus

Wereldwijd geniet het Groningse magnesiumzout een ijzersterke reputatie: het is een van de zuiverste in zijn soort. Zonde om dat als strooizout op straat te knikkeren, of als grondstof voor de chemische industrie te gebruiken. Met name in de wellness-hoek gaan stemmen op winning van dit zout te beperken en het alleen voor cosmetische producten te gebruiken. Deze wellness-weg is voor Nedmag de route naar een duurzamer imago.

© Martijn Folkers

Deze vrouw vecht al decennia tegen de winning van zout

12
Birte Schohaus
Veendam

Birte Schohaus

Jakoba Gräper-Niemeijer won de pitch die FTM samen met regionale omroepen van Groningen, Friesland, Drenthe en Overijssel organiseerde. Zij vroeg ons te onderzoeken welke belangen er gemoeid zijn met de winning van zout aan de Gronings-Drentse grens. Wie is deze vrouw? En waarom smaakt het Groningse zout zo bitter?

In het land van Maas en Waal worden miljoenen verdiend aan schimmige slibstort

12
Mira Sys & Parcival Weijnen
Dreumel

Mira Sys & Parcival Weijnen

FTM en Spit trekken tips na over vervuilde grondstort in voormalige zandwinputten. Er waren veel meldingen over grote hoeveelheden vuil die na de grondstort in de plassen dreven, en over de gebrekkige controle op geïmporteerde vervuilde grond. De vuile grond wordt onvoldoende gecontroleerd, er wordt grond gestort van dubieuze komaf, én gemeenten blijken soms financiële belangen te hebben bij het storten van die vuile grond.

Bodemvervuiling in jouw gemeente? Zet het op de kaart

9
Mira Sys

Mira Sys

Nederland telt naar schatting zo’n 150.000 locaties met vervuilde grond. Het vinden van gedetailleerde informatie over deze vervuiling blijkt echter nog een lastig karwei. Follow the Money wil samen met haar leden het probleem in kaart brengen. Help je mee?

© FTM/Arne van der Wal

Het knettert in Noord- en Oost-Nederland: meer dan 100 Pitches

4
Arne van der Wal

Arne van der Wal

Met 102 voorstellen, meer dan 25.000 bezoekers en duizenden stemmen was de lancering van de eerste #noordoostpitch een groot succes. De eerste kanshebbers dienen zich langzamerhand aan. Maar in deze competitie ligt alles nog open. Dit is de tussenstand; stemmen kan nog tot en met 15 april.

In 2017 steeg de gemiddelde WOZ-waarde van een woning in Amsterdam naar het hoogste niveau ooit.
© ANP Olaf Kraak

Update onderzoek naar waarde Amsterdamse erfpachtgrond maakt vreemde draai

8
Peter Hendriks
Amsterdam

Peter Hendriks

Grond waarop een Amsterdamse woning staat, maakt niet 10 procent van de verkoopwaarde uit, maar 25 procent. Dat concluderen twee wetenschappers nadat zij met recentere gegevens hun onderzoek van twee jaar terug hebben geüpdatet. Maar na 'een paar goede vragen' van Stichting Erfpachters Belang Amsterdam schroeven de onderzoekers dat percentage terug naar 11 procent.

© FTM/Arne van der Wal

#noordoostpitch: bepaal mee wat we gaan onderzoeken in Noord- en Oost-Nederland

2
Arne van der Wal

Arne van der Wal

*** UPDATE (don. 5 april, 21.00): we hebben al bijna 90 pitches*** Follow the Money en de regionale omroepen van Noord- en Oost-Nederland gaan journalistiek samenwerken via Pitch. Ons gezamenlijke publiek kan bij ons een onderzoeksvoorstel indienen. En iedereen kan stemmen op zijn of haar favoriete Pitch. Het winnende voorstel krijgt een passende beloning: we gaan het uitvoeren. Over het hoe en waarom van #noordoostpitch vertellen we hier.