Dossier

Jeugdzorg in het rood

Over een zorgstelsel dat zelf probleemkind werd

De gemeenten zouden jeugdzorg dichterbij, efficiënter en uiteindelijk ook goedkoper gaan regelen. Het tegenovergestelde gebeurde: het aantal zorgaanbieders is gestegen van 120 in 2014, naar zo’n 6.000 nu. En inmiddels ontvangt één op de tien Nederlandse kinderen een vorm van jeugdzorg.

 

In de zomer van 2020 was voor veel gemeenten de maat vol. Ze gaven zoveel geld aan jeugdzorg uit, dat zij het financieel niet meer konden bolwerken. Den Haag moet met meer budget over de brug komen, luidde de boodschap.

Maar is geld het enige probleem? Onder de werktitel "Jeugdzorg in het Rood” doet Follow the Money onderzoek naar de geldstromen in de jeugdzorg. In deze gids loodsen we je langs de belangrijkste bevindingen.

Volg dit dossier en blijf op de hoogte via e-mail

Artikelen
35
2021

© Matthias Leuhof / Rinus Bot

In 5 minuten bijgespijkerd over het dossier Jeugdzorg? Lees onze gids

0
Redactie

Redactie

De jeugdzorg kampt met lange wachtlijsten, opnamestops, gierende financiële tekorten en gehaaide ondernemers. Wat is er hier aan de hand? Sinds januari 2020 zoekt een team van journalisten een antwoord op die vraag. In deze gids laten we je zien wat we tot nu toe zijn tegengekomen.

© Jan-Willem Nes

De jeugdzorgadviseur van 1,5 miljard is het adviseren moe

10
Lucien Hordijk & Daan Appels

Lucien Hordijk & Daan Appels

Tim Robbe adviseerde honderden gemeenten over de inkoop en predikte jarenlang het evangelie van keuzevrijheid. Inmiddels zijn er duizenden zorgbedrijven bijgekomen en geeft bijna elke gemeente meer geld uit aan jeugdzorg dan er binnenkomt. Dat was niet wat consultant Robbe voor ogen had. ‘Ik vraag me steeds vaker af of ik niet ook maar een van de vele poppetjes ben die uit deze ruif eet, maar geen noemenswaardig verschil maakt.’

© Rosa Snijders

Afgewezen zorgaanbieders glippen weer binnen via de achterdeur

8
Judith Spanjers & Berendien Tetelepta

Judith Spanjers & Berendien Tetelepta

Instellingen waar de zorg onder de maat is gebleken, of fraude is vastgesteld, worden door het ministerie van Justitie gewoon ingeschakeld voor forensische zorg, zoals de resocialisatie van tbs’ers. Door het versnipperde zorgsysteem – dat onder vijf verschillende wetten valt – ontbreekt het aan een eenduidige aanpak van aanbieders die in de fout zijn gegaan. Zorgbedrijven ‘shoppen’ van de ene naar de andere wet en zijn nauwelijks te stoppen, zo blijkt uit onderzoek van Follow the Money en de Gelderlander.

© Wikimedia

Hoofdinspecteur Jeugd Korrie Louwes: ‘We zien dat financiële overwegingen soms leidend zijn, niet de kwaliteit’

Interview
11
Judith Spanjers & Rosanne Kropman

Judith Spanjers & Rosanne Kropman

In vijf jaar tijd verveelvoudigde het aantal jeugdzorgaanbieders tot 6000 nu. De hoeveelheid inspecteurs bij de Inspectie bleef gelijk. Kan de Inspectie haar controlerende taak nog uitvoeren? Hoofdinspecteur Korrie Louwes vindt van wel. ‘Maar ik zeg het met enige aarzeling.’

© Rosa Snijders

Inkoopformule ‘open house’ is doping voor jeugdzorgaanbieders

24
Margot Smolenaars, Daan Appels & Judith Spanjers

Margot Smolenaars, Daan Appels & Judith Spanjers

Gemeenten hebben massaal dezelfde methode omarmd om jeugdzorg in te kopen. Dit model – open house – zorgde voor een stortvloed van nieuwe zorgaanbieders, allemaal op zoek naar omzet. Maar het blijkt ondoenlijk om al die aanbieders te managen, laat staan ze te controleren. Dat was een bijzonder dure les: inmiddels zijn veel gemeenten hun grip op het jeugdzorgbudget kwijt. Vier op de vijf gemeenten verwachten in 2021 een begrotingstekort.

Podcast | Paarden in de Jeugdzorg: remedie of weggegooid geld?

Podcast
6
Frederique de Jong, Judith Spanjers & Rosanne Kropman

Frederique de Jong, Judith Spanjers & Rosanne Kropman

Rosanne Kropman vernam dat de gemeente Hoogeveen geen geld meer had en vroeg zich af waar het budget aan opgegaan was. Zij turfde behoorlijk wat zorgboerderijen die coaching met paarden bieden. Judith Spanjers dook cijfers op uit het zuiden van het land en en samen onderzochten ze het fenomeen. Aan Frederique vertellen ze hoe ze dat deden en welke indrukwekkende bedragen er in deze branche omgaan.

Patiënten in therapie met behulp van levende have. De instelling op deze foto, gemaakt in 2007, komt niet in het artikel voor.
© Marcel van den Bergh / Hollandse Hoogt

Het paard is de nieuwe melkkoe van de jeugdzorg

9
Rosanne Kropman & Judith Spanjers

Rosanne Kropman & Judith Spanjers

Boerderijzorg en in het bijzonder paardencoaching zijn booming. Niet alleen stijgt het aantal bedrijven dat deze vorm van (jeugd)zorg biedt, ook de omzetten vliegen omhoog, waarbij de winsten tot in de tonnen kunnen oplopen. Dat blijkt uit onderzoek van Follow the Money in samenwerking met Pointer. De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd maakt zich al jaren zorgen over de kwaliteit die zorgboerderijen leveren.

Minister Hugo de Jonge van Volksgezondheid (CDA) in Katendrecht op Rotterdam-Zuid.
© ANP/Robin Utrecht

Hoe Hugo de Jonge op kousenvoeten jeugdzorg verliet

27
Lucien Hordijk

Lucien Hordijk

Minister Hugo de Jonge was de afgelopen kabinetsperiode ‘stelselverantwoordelijk’ voor jeugdzorg. Een hoofdpijndossier, waarover hij de Kamer drie jaar lang nauwelijks informeerde en waarin het nieuwe decentrale zorgstelsel ontembaar bleek. Geruisloos en roemloos vertrok De Jonge eind vorig jaar van de portefeuille waarop hij zich als wethouder in Rotterdam juist manifesteerde. De jeugdzorg verkeert in crisis. ‘Denken dat het vanzelf goed komt, daar geloof ik gewoon niet meer in.’

Onder de hashtag #gemeenteninnood stuurden 71 gemeenten in juli 2020 een noodkreet naar Den Haag.
© VNG

Jeugdzorgtekorten van gemeenten: een miljardenschip in de mist

8
Daan Appels

Daan Appels

Deze maand onderhandelen gemeenten met het Rijk over een structureel hoger budget voor jeugdzorg. Volgens een recent rapport bedraagt dat tekort jaarlijks maar liefst 1,7 miljard. In vier jaar tijd stegen de uitgaven aan jeugdzorg met 2 miljard. Met dat rapport in de hand gaan de gemeenten met gestrekt been de onderhandelingen in. Hoe diep steken zij de hand in eigen boezem?

Podcast | Waarom wij betalen voor de vechtscheiding van een ander

Podcast
3
Frederique de Jong & Margot Smolenaars

Frederique de Jong & Margot Smolenaars

Margot Smolenaars volgde al geruime tijd een paar gezinnen met complexe scheidingen, toen ze Klaas den Tek sprak. Hij bleek met hetzelfde onderwerp bezig: vechtscheidingen en de rol van Jeugdzorg. Hoeveel geld gaat daar eigenlijk naartoe en wat levert het op? Ze besloten samen verder te graven. Hier vertellen ze hoe die samenwerking verliep en wat er boven tafel kwam.

© JanJaap Rypkema

Knokken om de kinderen kost miljoenen

24
Margot Smolenaars

Margot Smolenaars

Complexe scheidingen drukken zwaar op het werk van de jeugdbescherming. In zo’n 70 procent van alle gezinnen onder toezicht spelen botsende ouders een rol. Toch is de jeugdbescherming lang niet altijd bij machte om de strijdbijl tussen pa en ma te begraven. Sterker nog, soms draagt hun bemoeienis bij aan de strijd. Ondertussen loopt de rekening op.

2020

© Rosa Snijders

Jeugdzorg boven centen: Zeeland mag Intervence niet slopen zonder plan

3
Rosanne Kropman

Rosanne Kropman

Sommige jeugdzorginstellingen zijn net als banken: ‘too big to fail’. Zo’n instelling is Intervence, die de zwaarste vorm van jeugdzorg levert in Zeeland. Toch wilden de verantwoordelijke wethouders de instelling laten omvallen. Dat besluit namen ze zonder te hebben nagedacht over een overgangsplan voor de 750 kwetsbare kinderen. Voor de bestuurders was maar één overweging leidend: de centen.

De gemeente Amsterdam gaf in 2018 en 2019 geld aan jeugdzorg uit als water.
© Ramon van Flymen / Hollandse Hoogte

Amsterdam geeft jeugdzorggeld uit als water

24
Daan Appels & Judith Spanjers

Daan Appels & Judith Spanjers

Een ingrijpende stelselwijziging moest de Amsterdamse jeugdzorg vanaf 2018 goedkoper en beter maken. In plaats daarvan werd in twee jaar tijd 114 miljoen méér uitgegeven dan oorspronkelijk begroot. Terwijl de omzetten van zorgaanbieders stegen, ontstonden wachtlijsten voor jeugdigen met zware en complexe problemen. Over een maand start de derde grote wijziging in vijf jaar tijd. Daar is de gemeente niet klaar voor, waarschuwt de Rekenkamer. ‘Ons bekruipt het gevoel dat we niet serieus worden genomen.’

Podcast | Vergezichten van jeugdzorgbedrijf Horizon leiden tot misstanden

Podcast
1
Frederique de Jong, Margot Smolenaars & Rosanne Kropman

Frederique de Jong, Margot Smolenaars & Rosanne Kropman

iHub, een van de grootste jeugdzorgaanbieders van Nederland, kampte de afgelopen drie jaar met een aantal ernstige incidenten in hun gesloten jeugdzorginstellingen, van zelfdoding tot seksueel misbruik. Daarnaast waren panden niet op orde, bleek het personeel te laag geschoold, jongeren waren verstoken van therapie en scholing, soms zelfs van eten. Ondertussen groeide de organisatie door om overeind te blijven in de grillige jeugdzorgmarkt.

© Rosa Snijders

Vergezichten van jeugdzorgbedrijf Horizon leiden tot misstanden

17
Margot Smolenaars & Rosanne Kropman

Margot Smolenaars & Rosanne Kropman

iHub, een van de grootste jeugdzorgaanbieders van Nederland, kampt sinds 2017 met een aantal ernstige incidenten in zijn gesloten jeugdzorginstellingen, van zelfdoding tot seksueel misbruik. Daarnaast waren panden niet op orde, bleek het personeel te laag geschoold, jongeren waren verstoken van therapie en scholing, soms zelfs van eten. Ondertussen groeide de organisatie door om overeind te blijven in de grillige jeugdzorgmarkt.

Paul Blokhuis (CU), staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
© ANP HH / Peter Hilz

‘Gemeenten moeten zélf zorgwinsten beteugelen’

1
Judith Spanjers & Stephan Jongerius

Judith Spanjers & Stephan Jongerius

Vandaag debatteert de Tweede Kamer met staatssecretaris Blokhuis van Volksgezondheid, Welzijn en Sport over de jeugdzorg. Terwijl veel gemeenten kampen met tekorten, boeken jeugdzorgaanbieders flinke winsten. Te veel geld dat bedoeld is voor de zorg verdwijnt in de zakken van private ondernemers. Maar hoeveel precies weet niemand. De Kamer wil dat hij ingrijpt, maar Blokhuis kaatst de bal vooralsnog terug naar de gemeenten.

© JanJaap Rypkema

Jeugdzorg Nederland publiceert misleidende winstcijfers over kleine zorgaanbieders

Analyse
19
Jeroen Wijnen & Judith Spanjers

Jeroen Wijnen & Judith Spanjers

Kleine zorgaanbieders maken gemiddeld meer dan 35 procent winst, stelde branchevereniging Jeugdzorg Nederland vorige maand. De organisatie baseerde dat op hun analyse van de financiële gegevens van jeugdzorgaanbieders. De kleine zorgaanbieders waren verbaasd over dat cijfer en eisten uitleg. Uit onderzoek van Follow the Money blijkt dat Jeugdzorg Nederland onvergelijkbare cijfers heeft gebruikt en zo een misleidend beeld schetst. ‘Het klopt inderdaad dat we te snel een te stevige conclusie hebben getrokken,’ erkent Jeugdzorg Nederland nu.

Podcast | Top verdienen aan jeugdzorg in Tilburg

Podcast
1
Frederique de Jong, Judith Spanjers & Stephan Jongerius

Frederique de Jong, Judith Spanjers & Stephan Jongerius

Terwijl de gemeenten rode cijfers schrijven, draaien zorgbedrijven goed. Judith Spanjers (Follow the Money) en Stephan Jongerius (Brabants Dagblad) legden de jaarrekeningen van zorgaanbieders uit de héle regio Noord-Brabant onder de loep. In deze podcast vertellen ze over hun onderzoek.

© Rosa Snijders

Top verdienen aan jeugdzorg in Tilburg

17
Judith Spanjers & Stephan Jongerius

Judith Spanjers & Stephan Jongerius

Terwijl de gemeenten rode cijfers schrijven, draaien zorgbedrijven goed. Vooral commerciële jeugdzorgbedrijven maken flinke omzetten en dito winsten. Volgens enkele ondernemers zijn de tarieven te hoog en kunnen zij best voor minder even goede zorg leveren. Follow the Money en het Brabants Dagblad legden de jaarrekeningen van zorgaanbieders uit een hele regio onder de loep.

Bram Peters, hier met praktijkhond Dries aan zijn zijde, richtte in 2012 BuroJIJ op. In de gemeente Loon op Zand is BuroJIJ inmiddels de derde grootste jeugdzorgaanbieder.
© Dolph Cantrijn

Bedrijven verdienen, gemeenten betalen de prijs

98
Judith Spanjers & Stephan Jongerius

Judith Spanjers & Stephan Jongerius

Nergens in Brabant krijgen zoveel kinderen jeugdhulp als in Loon op Zand. Terwijl het tekort oploopt, groeit de plaatselijke jeugdzorgaanbieder BuroJIJ als kool en maakt het tonnen winst. Hoe kregen de twee voormalige Efteling-acteurs, die BuroJIJ leiden, dat voor elkaar? Follow the Money ging samen met het Brabants Dagblad op onderzoek.

© Rosa Snijders

Stuurloze jeugdzorg in Zaanstad nekt kinderen, spekt zorgondernemers

21
Daan Appels & Virginia Groenendijk

Daan Appels & Virginia Groenendijk

Bijna de helft van de gemeenten schrijft rode cijfers door de oplopende kosten van jeugdzorg. Zo ook Zaanstad. Er ging alleen al naar specialistische jeugdhulp ruim 34 miljoen euro meer dan oorspronkelijk begroot – terwijl niemand weet voor hoeveel kinderen precies. Nu is het geld op en krijgt niet meer ieder kind de hulp die het nodig heeft. De wethouder ziet maar één remedie: Den Haag moet bijspringen. De eigen Rekenkamer oordeelt dat Zaanstad de kosten voor jeugdzorg vooral zélf uit de hand liet lopen.

Wobben bij gemeenten
© Matthias Leuhof

Onderzoek jeugdzorgtekorten: we gaan wobben

9
Jeroen Wijnen & Margot Smolenaars

Jeroen Wijnen & Margot Smolenaars

Volg het geld van kabinet tot kind: dat is wat Follow the Money probeert te doen in het dossier Jeugdzorg in het rood. Het verslag van onze zoektocht leidde tot veel reacties. Inmiddels zijn we met een kleine veertig gemeenten in gesprek. Acht gemeenten krijgen een Wob-verzoek.

Snapshot van een protestvideo van de gemeente Olst-Wijhe. Hans Olthof, wethouder Financiën, staat in de IJssel 'met het water bijna aan de lippen'.
© Youtube kanaal Gemeente Olst-Wijhe

Het moeras jeugdzorg: waar blijft het geld?

47
Daan Appels & Lucien Hordijk

Daan Appels & Lucien Hordijk

Gemeenten komen miljoenen tekort op hun begroting. Dat wijten zij vooral aan de stijgende kosten van jeugdzorg. Ze zouden ten onder gaan als Den Haag niet met twee miljard euro over de brug komt. Maar als Follow the Money aan diezelfde gemeenten vraagt hoe zij hun geld hebben uitgegeven, zijn ze nauwelijks bereid hun huishoudboekje te openen.

Podcast | Daan Appels en Margot Smolenaars over hoe Jeugdzorg zelf een probleemkind werd

Podcast
2
Frederique de Jong, Margot Smolenaars & Daan Appels

Frederique de Jong, Margot Smolenaars & Daan Appels

In 2015 kregen gemeenten de taak om jeugdzorg dichterbij, efficiënter en goedkoper te regelen. Het tegenovergestelde gebeurde: het aantal aanbieders, kinderen én de uitgaven zijn ontploft. Sinds januari onderzoekt een team van journalisten bij Follow the Money wat er misgaat.

DEN HAAG - Duizenden jeugdzorgwerkers staken voor het eerst in de Nederlandse geschiedenis. Ze willen van minister Hugo de Jonge van VWS (Volksgezondheid, Welzijn en Sport) meer geld voor jeugdzorg (750 miljoen), minder administratiedruk, een einde aan de inkoopwaanzin en 200 miljoen euro voor fatsoenlijke arbeidsvoorwaarden voor de 30.000 jeugdzorgwerkers in Nederland.
© ANP / Niels Wenstedt

Jeugdzorg is zelf een probleemkind

47
Margot Smolenaars

Margot Smolenaars

Ruim één op de tien Nederlandse kinderen ontvangt een vorm van jeugdzorg. Dat aantal stijgt al vijf jaar, net als de kosten. Dat is niet meer te betalen, vinden de Nederlandse gemeenten. In ieder geval niet van de 4,2 miljard die het kabinet nu jaarlijks beschikbaar stelt. Hoe kon het zo uit de hand lopen? In een nieuw onderzoeksdossier gaat Follow the Money op zoek naar antwoorden.

Jeugdzorgbedrijf koopt villa in gemeente met grote tekorten

22
Judith Spanjers

Judith Spanjers

Twee derde van de gemeenten duikt in de rode cijfers omdat de kosten voor jeugdhulp stijgen. Zo schat de gemeente Tilburg haar tekort op jeugdzorg over 2019 op 14 miljoen euro. Niettemin boeken sommige hulpverlenende bedrijven flinke winsten. Het Tilburgse jeugdzorgbedrijf De GezinsManager kocht een villa van 1,3 miljoen euro. Daar is niks mis mee, vindt directeur Roel Bergmans. ‘In de eerste drie jaar hebben we veel geïnvesteerd.’

Bovenop de heuvel staat het gebouw Kampheuvel uit 1929. In dit gebouw huist tegenwoordig de directie van De Hoenderloo Groep.
© Rob Spelde

Drie weken in thuisisolatie met een kind dat dringend jeugdzorg nodig heeft

27
Eelke van Ark & Margot Smolenaars

Eelke van Ark & Margot Smolenaars

Ouders met een kind bij De Hoenderloo Groep kregen zondagavond na de persconferentie van ministers Arie Slob en Bruno Bruins een telefoontje. De groepsleiding vroeg hen of zij hun kind langer thuis konden houden in verband met de coronamaatregelen.

Medewerkers van De Hoenderloo Groep bieden pakketjes aan Marian Draaisma (woordvoerder Pluryn) aan, als symbool voor de 200 kinderen die straks als ‘postpakketten’ door het land worden verstuurd.
© ANP / Marcel Krijgsman

‘Zwalkend bestuur’ bracht jeugdzorginstelling De Hoenderloo Groep ten val

19
Eelke van Ark & Margot Smolenaars

Eelke van Ark & Margot Smolenaars

Zorggroep Pluryn heeft onlangs definitief besloten de Veluwse jeugdzorginstelling De Hoenderloo Groep te sluiten. De ondernemingsraad van Pluryn wijt de ondergang van de instelling aan ‘falend bestuur, slecht management en ad hoc besluitvorming’. Follow the Money legt de teloorgang van dit 170 jaar oude jeugdzorginstituut op de snijtafel, op basis van interne documenten en gesprekken met tal van medewerkers en oud-medewerkers.

Bovenop de heuvel staat het gebouw Kampheuvel uit 1929. In dit gebouw huist tegenwoordig de directie van De Hoenderloo Groep.
© Rob Spelde

Kwakkelende zorgmoloch offert jeugdzorg Hoenderloo voor de centen

26
Eelke van Ark & Margot Smolenaars

Eelke van Ark & Margot Smolenaars

Met de dreigende sluiting van instelling De Hoenderloo Groep op de Veluwe verdwijnen ruim tweehonderd moeilijk vervangbare jeugdzorgplaatsen. Sluiting is niet te voorkomen, zegt Pluryn, want de moederorganisatie lijdt al jaren onder de verliezen van Hoenderloo. Follow the Money ontdekte dat De Hoenderloo Groep niet zo verlieslijdend was als minister De Jonge en Pluryn doen voorkomen. En waarom geeft Pluryn geen uitleg over miljoenen aan verwachte opbrengsten uit de verkoop van vastgoed?

© JanJaap Rypkema

GGZ-instelling scheert langs afgrond, oprichter vertrekt als miljonair

38
Siem Eikelenboom

Siem Eikelenboom

GGZ-instelling Dokter Bosman gaat verder zonder haar oprichter en naamgever. Terwijl de nieuwe eigenaar een miljoenenschuld moet wegwerken en schuldeisers onder druk zet, vertrekt psychiater annex ondernemer Michiel Bosman met een goedgevulde beurs. Dokter Bosman maakte hem miljonair.