Dossier

Jeugdzorg in het rood

Over een zorgstelsel dat zelf probleemkind werd

De gemeenten zouden jeugdzorg dichterbij, efficiënter en uiteindelijk ook goedkoper gaan regelen. Het tegenovergestelde gebeurde: het aantal zorgaanbieders is gestegen van 120 in 2014, naar zo’n 6.000 nu. En inmiddels ontvangt één op de tien Nederlandse kinderen een vorm van jeugdzorg.

 

In de zomer van 2020 was voor veel gemeenten de maat vol. Ze gaven zoveel geld aan jeugdzorg uit, dat zij het financieel niet meer konden bolwerken. Den Haag moet met meer budget over de brug komen, luidde de boodschap.

Maar is geld het enige probleem? Onder de werktitel "Jeugdzorg in het Rood” doet Follow the Money onderzoek naar de geldstromen in de jeugdzorg. In deze gids loodsen we je langs de belangrijkste bevindingen.

Volg dit dossier en blijf op de hoogte via e-mail

artikelen
66
2022

Rita Verdonk liep drie jaar rond bij VWS: ‘Wát een verschrikkelijk departement’

Interview
53
Daan Appels & Rosanne Kropman

Daan Appels & Rosanne Kropman

Rita Verdonk werd in 2019 door toenmalig minister Hugo de Jonge van Volksgezondheid als breekijzer aangesteld om te zorgen voor minder administratiedruk in de jeugdzorg. Ze liep drie jaar rond op het ministerie, maar voelde zich vanaf dag één getraineerd. Ze schetst een beeld van een departement waar de top van de jeugdzorgambtenarij doet waar zij zin in heeft. ‘Ik was “het vriendinnetje van de minister”.’

Chaos in jeugdzorg is een goudmijn voor adviesbureaus

25
Daan Appels & Rosanne Kropman

Daan Appels & Rosanne Kropman

Door een te ingewikkeld systeem, bureaucratie en slechte bestuurlijke verhoudingen is de jeugdzorg een haast onuitputtelijke goudmijn voor adviesbureaus. Overheden zijn steeds afhankelijker van hun adviezen en onderzoeken, sinds gemeenten voor jeugdzorg verantwoordelijk werden. ‘Externe adviezen zijn een dekmantel. Die beweging is onwenselijk en kost klauwen met geld.’

Podcast | Hoe een jongetje uit huis werd geplaatst

Podcast
0
Frederique de Jong, Margot Smolenaars & Dirk Mostert

Frederique de Jong, Margot Smolenaars & Dirk Mostert

Dirk Mostert werd benaderd door een moeder: naar haar zeggen was haar kind onterecht uit huis geplaatst. Hij was geïntrigeerd en wilde deze uithuisplaatsing van A tot Z uitpluizen. Hoe gaat zoiets in z’n werk? Margot Smolenaars las het dossier dat hij aanlegde en ook haar liet het niet meer los. Een uithuisplaatsing is een uiterste redmiddel. Daar moeten goede redenen voor zijn. Waren die er?

Falende gemeenten ruziën met het Rijk ten koste van de jeugdzorg

Analyse
31
Margot Smolenaars & Rosanne Kropman

Margot Smolenaars & Rosanne Kropman

Gemeenten zijn boos weggelopen van de gesprekken over de hervorming van de jeugdzorg. Eerst moet de bezuiniging van een half miljard van tafel, waarmee het kabinet-Rutte IV hen overviel. Opnieuw staan Rijk en gemeenten als kemphanen tegenover elkaar te wachten tot de ander toegeeft. Opnieuw gaat het over extra geld, zonder in de spiegel te kijken om te zien hoe het met minder kan. Want dát het met minder kan, bewijst data-onderzoek van Follow the Money.

Naar een pleeggezin – ‘in het belang’ van het kind

82
Margot Smolenaars & Dirk Mostert

Margot Smolenaars & Dirk Mostert

Een kind uit huis halen is een uiterste redmiddel. Eerst moet alles gedaan zijn om te voorkomen dat kind en ouder van elkaar worden gescheiden. In de spraakmakendste uithuisplaatsing van het afgelopen jaar zoekt Follow the Money antwoord op de vraag of dit middel niet erger was dan de kwaal.

2021

Amstelveen stopt daklozen noodgedwongen jaren in een hotel

27
Jolien de Vries & Margot Smolenaars

Jolien de Vries & Margot Smolenaars

Gemeenten zoeken onorthodoxe oplossingen voor de groeiende groep dak- en thuislozen. Amstelveen brengt zo’n twintig mensen onder in de krappe kamers van een budgethotel, ook gezinnen met kinderen. Door gebrek aan betaalbare woningen krijgt de noodoplossing een steeds permanenter karakter: een moeder en haar dochter wonen al jaren in hotels.

Gemeenten lopen leeg op jeugdzorg, maar op winst gerichte investeerders ruiken geld

20
Judith Spanjers & Daan Appels

Judith Spanjers & Daan Appels

In de jeugdzorg staan vrijwel alle financiële seinen op rood. Desondanks zien binnen- en buitenlandse investeringsfondsen jeugdzorg als een aantrekkelijke markt. De Nederlandse jeugdzorg is onvoldoende beschermd tegen op winst beluste investeerders, stellen deskundigen.

‘We hebben een veel te zwart beeld van kindermishandeling’

39
Elize Lam

Elize Lam

Een onderzoek naar kindermishandeling in de lockdown liet zien dat die toenam, met liefst 25.000 meer kinderen. En de cijfers waren al zo hoog. Maar: waarop zijn die gebaseerd, en wat vertellen ze ons? ‘Emotionele verwaarlozing’ blijkt de grootste categorie te zijn, niet geweld tegen kinderen; dat daalt juist.

‘Stop onderbuikgevoelens over jeugdzorg met verplichte data-analyse’

Opinie
7
Gastauteur

Gastauteur

Een ‘echt’ debat over de staat van de jeugdzorg was het niet, op woensdag 22 september in Pakhuis de Zwijger. Dat stellen wethouder Bob Duindam, advocaat Mieke Krol, Accare-bestuurder Wieteke Beernink en Rekenkamer-directeur Jan de Ridder. Deze vier panelleden waren het namelijk roerend met elkaar eens: het moet anders. Hoe zij de jeugdzorg willen ‘genezen’, zetten ze in dit opiniestuk uiteen.

Achttien maanden onderzoek bewijst: datagedreven jeugdzorg kan wél

Analyse
8
Margot Smolenaars

Margot Smolenaars

Alleen met vastberadenheid is het mogelijk om duidelijkheid te scheppen in een complex veld als de jeugdzorg. Dat bewijst het Follow the Money-onderzoek ‘Jeugdzorg in het rood’. Overal in het land haakten gemeenteraadsleden in op onze publicaties. Langzaam maar zeker komt zo het miljardenschip jeugdzorg de mist uit. ‘Hoe kan het dat die kennis niet al lang beschikbaar is?’

De snelle jongens cashen, stichtingen crashen: hoe het jeugdzorgsysteem gehakt maakt van de grote jeugdzorginstellingen

4
Margot Smolenaars & Rosanne Kropman

Margot Smolenaars & Rosanne Kropman

Acht van de tien jeugdzorgaanbieders die structureel verlies lijden, zijn stichtingen. Terwijl de nieuwere zorgaanbieders forse winsten boeken, ervaren deze stichtingen de jeugdzorgmarkt als een slagveld. Follow the Money reconstrueert met de stichting die een paradepaardje van 30 miljoen verloor de afgelopen zes jaar. ‘Het is idioot hoe wij moeten werken.’

De jacht op de verdwenen miljoenen van Dokter Bosman

17
Siem Eikelenboom

Siem Eikelenboom

De Amersfoortse GGZ-instelling Dokter Bosman keerde in twee jaar tijd 5 miljoen euro uit aan haar oprichter en oud-bestuurder, psychiater Michiel Bosman. Onderbouwing van die afschrijvingen is in de administratie niet te vinden; openheid van zaken wil Bosman niet geven. De Inspectie Gezondheid en Jeugd is nu op zoek naar de verdwenen miljoenen.

Podcast | De grootste Jeugdzorg database van Nederland

Podcast
1
Frederique de Jong, Judith Spanjers & Tom Claessens

Frederique de Jong, Judith Spanjers & Tom Claessens

Team Jeugdzorg heeft anderhalf jaar onderzoek gedaan naar de geldstromen binnen jeugdzorg. Niet zozeer om bedrijven of gemeentes aan de schandpaal te nagelen, maar om te weten waar het meeste geld naartoe gaat. Judith Spanjers en Tom Claessens vertellen over hun dataverzameling en verbazen zich erover dat FTM nu meer zicht heeft op de uitgaven dan de overheid.

De data achter de geldstromen in de jeugdzorg: aanpak en verantwoording

9
Tom Claessens, Margot Smolenaars & Judith Spanjers

Tom Claessens, Margot Smolenaars & Judith Spanjers

In anderhalf jaar tijd verzamelde Follow the Money de grootste dataschatkist over jeugdzorg in Nederland. Om gegevens van zoveel gemeenten en zorgaanbieders vergelijkbaar te krijgen, moesten we door wat hoepels springen. Vandaag laten we zien hoe we dat deden.

Bestuurders jeugdzorg aan het woord: ‘Gemeenten hebben tekorten over zichzelf afgeroepen'

18
Judith Spanjers & Margot Smolenaars

Judith Spanjers & Margot Smolenaars

In amper zes jaar tijd groeiden de uitgaven aan jeugdzorg van 3,7 miljard tot 5,76 miljard. Het leeuwendeel daarvan gaat naar zestig jeugdzorgaanbieders. Follow the Money analyseerde hun jaarrekeningen. We rangschikten omzetten, winsten, eigen vermogen, reserves en dividend. We stuitten op een opmerkelijk feit: de ene organisatie komt maar net boven de nullijn met de tarieven die de gemeenten vaststellen. De ander vindt de tarieven ‘onrealistisch hoog’. Hoe zit dat?

Geldstromen in jeugdzorg voor het eerst inzichtelijk na groot data-onderzoek door Follow the Money

33
Judith Spanjers, Margot Smolenaars & Tom Claessens

Judith Spanjers, Margot Smolenaars & Tom Claessens

Terwijl gemeenten succesvol lobbyden voor extra miljarden om de gaten in hun jeugdzorgbudget te dichten, zocht Follow the Money uit – waar mogelijk tot op bedrijfs- en gemeenteniveau – naar welke zorgaanbieders het geld is gegaan, en wat ze daaraan overhielden. Hoeveel ging er naar de grootste aanbieders, hoeveel winst werd er gemaakt, en – belangrijker – hoeveel daarvan ging niet naar de zorg voor de meest kwetsbare kinderen?

Podcast | Leuren met een pleegkind

Podcast
13
Frederique de Jong & Rosanne Kropman

Frederique de Jong & Rosanne Kropman

Het is moeilijk voor te stellen, maar toch is het echt gebeurd: er stond opeens een pleegkind op de stoep bij een juf. Het jongetje kon nergens naartoe. De juf voelde zich gedwongen hem in huis te nemen, maar was niet eens gescreend. Rosanne Kropman probeerde verhaal te halen bij de pleegzorgorganisatie Levvel, maar kwam in een surrealistisch gesprek terecht.

Ineens staat er een pleegkind op de stoep

24
Rosanne Kropman

Rosanne Kropman

Een Amsterdamse onderwijzeres krijgt als een donderslag bij heldere hemel een pleegkind bij haar thuis gedropt. Kan niet, zegt de vrouw. We hebben geen alternatief, zeggen de instanties die het 9-jarige jongetje bij haar hebben afgezet. Ze zal uiteindelijk drie maanden voor hem zorgen. Wat gaat hier mis? ‘Het systeem draait om geld en aanbod, niet om het belang van het kind.’

Vertrouwelijk: het ondoorzichtige keuringssysteem van de jeugdbescherming

10
Margot Smolenaars & Judith Spanjers

Margot Smolenaars & Judith Spanjers

Via jaarlijkse keuringen van het managementsysteem garandeert het Keurmerkinstituut dat de jeugdbescherming in staat is goed werk af te leveren. Hoe en waarom een instelling het predikaat ‘gecertificeerd’ krijgt (of verliest), is echter in nevelen gehuld: rapporten zijn niet openbaar, en zelfs de gemeenten en de cliëntenraad krijgen er niet zomaar toegang toe. De Limburger en Follow the Money ontdekten dat eenzelfde probleem binnen dit ‘objectieve’ systeem bij verschillende organisaties tot andere uitkomsten leidt.

Rammelende rapporten Jeugdbescherming beschadigen ouders en kinderen

31
Margot Smolenaars

Margot Smolenaars

De jeugdbescherming moet ‘alle van belang zijnde feiten volledig en naar waarheid aanvoeren’, staat in de Jeugdwet. Maar met dit feitenonderzoek gaat het structureel mis. Aan rectificeren doet de jeugdbescherming niet, zelfs niet na uitspraken van klachtencommissies, tuchtrechters en ombudsman. Verantwoordelijk minister Sander Dekker (Rechtsbescherming) weet dit al jaren, blijkt uit onderzoek van Pointer en Follow the Money.

Vast in de flipperkast tussen jeugdhulp en gemeente

24
Daan Appels & Rosanne Kropman

Daan Appels & Rosanne Kropman

Gemeenten moeten jeugdhulp betalen, maar hebben inhoudelijk niets te zeggen over de behandeling. Toch bemoeien gemeenten zich daarmee, vaak om kosten te besparen, blijkt uit verschillende uitspraken van rechters. Met name kinderen die specialistische en dus dure jeugdzorg nodig hebben, vinden gemeenteambtenaren op hun pad.

Podcast | Het veelkoppige monster Jeugdzorg

Podcast
7
Frederique de Jong, Judith Spanjers & Margot Smolenaars

Frederique de Jong, Judith Spanjers & Margot Smolenaars

Grondig onderzoek naar cijfers van de hele sector, dus ook jeugdbescherming leert dat geldgebrek lang niet het grootste probleem is waardoor kinderen in de knel komen. Personeel loopt weg uit de jeugdzorg. Als je Margot Smolenaars en Judith Spanjers hoort, kan je je daar wel iets bij voorstellen.

Jeugdbescherming Brabant is vastgelopen: ‘We kunnen zo echt niet verder’

39
Margot Smolenaars

Margot Smolenaars

Vanaf vandaag neemt Jeugdbescherming Brabant geen enkel kind meer aan, ook niet als de rechter het ze opdraagt. De maat is vol, het personeel is overbelast en er is geen andere gecertificeerde instelling die het werk kan overnemen. ‘Angstaanjagend,’ vindt kinderrechter Susanne Tempel de situatie. ‘We moeten waken voor een domino-effect.’

Ook in Brabant geen jeugdbeschermers meer beschikbaar

31
Margot Smolenaars

Margot Smolenaars

Vanaf aanstaande maandag hanteert Jeugdbescherming Brabant (JBB) drie maanden lang een cliëntenstop. Er zijn niet genoeg jeugdbeschermers om de kinderen te helpen die door de rechter onder toezicht of voogdij zijn gesteld.

Van marktbestormer tot beerput: zo ging jeugdbeschermer Briedis ten onder

21
Judith Spanjers

Judith Spanjers

Sinds gemeenten verantwoordelijk zijn voor jeugdzorg staat ook de ‘markt’ voor jeugdbescherming open. Alleen Briedis lukte het zich tussen de gevestigde orde te wringen. Met grote idealen bestormde deze coöperatie van zelfstandig werkende jeugdbeschermers in 2018 de markt. Amper twee jaar na dato is Briedis haar certificaat kwijt en vraagt de bestuurder gedesillusioneerd faillissement aan. Gezinnen en medewerkers blijven in verwarring achter.

Justitie blijft zaken doen met Arnhemse zorgaanbieder, ondanks eerdere fraude

16
Judith Spanjers

Judith Spanjers

Het ministerie van Justitie en Veiligheid blijft zaken doen met Stichting Onderdak terwijl zorgkantoor VGZ in juli 2020 constateerde dat het Arnhemse zorgbedrijf heeft gefraudeerd met persoonsgebonden budgetten.

Jeugdbeschermers: ‘De mentale druk kan niemand van je overnemen’

22
Judith Spanjers & Margot Smolenaars

Judith Spanjers & Margot Smolenaars

Terwijl bestuurders en branchevertegenwoordigers zich het hoofd breken over tarieven, vacatures en volume maken, voeren jeugdbeschermers het werk uit. Dat valt hen steeds zwaarder. Wachtlijsten, overbelasting, geldgebrek en gedoe met gemeenten over vervolghulp zijn dagelijkse kost. Tegen Follow the Money doen negen jeugdbeschermers uit het hele land een boekje open over hun werkomstandigheden. ‘Ik zie het vuur doven.’

‘We willen niet meer met de kinderen leuren’

13
Judith Spanjers & Margot Smolenaars

Judith Spanjers & Margot Smolenaars

‘Het water staat ons aan de lippen.’ Arina Kruithof, bestuurslid van Jeugdzorg Nederland, windt er geen doekjes om. De jeugdbescherming kán niet meer. De hoge werkdruk en de overmaat aan zware zaken doen veel jeugdbeschermers de das om. Vorig jaar zegde 19 procent van hen hun baan op en zat 6,9 procent ziek thuis. Hierdoor is de jeugdbescherming niet meer in staat haar wettelijke taken goed uit te voeren.

De jeugdbescherming bezwijkt onder de hoge werkdruk

100
Judith Spanjers, Margot Smolenaars & Tom Claessens

Judith Spanjers, Margot Smolenaars & Tom Claessens

Door een ongekende uittocht van medewerkers zit de jeugdbescherming volledig klem. Tussen 2015 en 2019 verlieten meer dan vijfduizend medewerkers de veertien jeugdbeschermingsorganisaties. In 2019 keerde bijna een vijfde van het personeel de jeugdbescherming de rug toe, en zat 6,9 procent ziek thuis. Honderden kinderen blijven zo verstoken van hulp. ‘Het systeem staat op klappen.’

Budgettair drama jeugdzorg beloond met 1,9 miljard euro

Analyse
54
Margot Smolenaars & Rosanne Kropman

Margot Smolenaars & Rosanne Kropman

De arbitragecommissie die het jeugdzorgconflict tussen Rijk en gemeenten moet beslechten, concludeert dat de gemeenten de komende drie jaar ruim vijf miljard extra moeten krijgen. Daarmee is een van de hoofddoelen van de decentralisatie – minder geld voor betere zorg – gevoeglijk afgeserveerd. Waar de jeugdzorg in 2015 met 3,75 miljard werd overgeheveld naar de gemeenten, is dat budget inmiddels opgezwollen tot 6,1 miljard in 2022. En dat allemaal op basis van onderzoek dat op geen enkele manier blootlegt wat het aandeel is van de gemeenten in deze budgettaire explosie.