Dossier

Jeugdzorg in het rood

Over een zorgstelsel dat zelf probleemkind werd

De gemeenten zouden jeugdzorg dichterbij, efficiënter en uiteindelijk ook goedkoper gaan regelen. Het tegenovergestelde gebeurde: het aantal zorgaanbieders is gestegen van 120 in 2014, naar zo’n 6.000 nu. En inmiddels ontvangt één op de tien Nederlandse kinderen een vorm van jeugdzorg.

 

In de zomer van 2020 was voor veel gemeenten de maat vol. Ze gaven zoveel geld aan jeugdzorg uit, dat zij het financieel niet meer konden bolwerken. Den Haag moet met meer budget over de brug komen, luidde de boodschap.

Maar is geld het enige probleem? Onder de werktitel "Jeugdzorg in het Rood” doet Follow the Money onderzoek naar de geldstromen in de jeugdzorg. In deze gids loodsen we je langs de belangrijkste bevindingen.

Volg dit dossier en blijf op de hoogte via e-mail

artikelen
58
2021

‘Stop onderbuikgevoelens over jeugdzorg met verplichte data-analyse’

Opinie
6
Gastauteur

Gastauteur

Een ‘echt’ debat over de staat van de jeugdzorg was het niet, op woensdag 22 september in Pakhuis de Zwijger. Dat stellen wethouder Bob Duindam, advocaat Mieke Krol, Accare-bestuurder Wieteke Beernink en Rekenkamer-directeur Jan de Ridder. Deze vier panelleden waren het namelijk roerend met elkaar eens: het moet anders. Hoe zij de jeugdzorg willen ‘genezen’, zetten ze in dit opiniestuk uiteen.

Achttien maanden onderzoek bewijst: datagedreven jeugdzorg kan wél

Analyse
6
Margot Smolenaars

Margot Smolenaars

Alleen met vastberadenheid is het mogelijk om duidelijkheid te scheppen in een complex veld als de jeugdzorg. Dat bewijst het Follow the Money-onderzoek ‘Jeugdzorg in het rood’. Overal in het land haakten gemeenteraadsleden in op onze publicaties. Langzaam maar zeker komt zo het miljardenschip jeugdzorg de mist uit. ‘Hoe kan het dat die kennis niet al lang beschikbaar is?’

De snelle jongens cashen, stichtingen crashen: hoe het jeugdzorgsysteem gehakt maakt van de grote jeugdzorginstellingen

4
Margot Smolenaars & Rosanne Kropman

Margot Smolenaars & Rosanne Kropman

Acht van de tien jeugdzorgaanbieders die structureel verlies lijden, zijn stichtingen. Terwijl de nieuwere zorgaanbieders forse winsten boeken, ervaren deze stichtingen de jeugdzorgmarkt als een slagveld. Follow the Money reconstrueert met de stichting die een paradepaardje van 30 miljoen verloor de afgelopen zes jaar. ‘Het is idioot hoe wij moeten werken.’

De jacht op de verdwenen miljoenen van Dokter Bosman

17
Siem Eikelenboom

Siem Eikelenboom

De Amersfoortse GGZ-instelling Dokter Bosman keerde in twee jaar tijd 5 miljoen euro uit aan haar oprichter en oud-bestuurder, psychiater Michiel Bosman. Onderbouwing van die afschrijvingen is in de administratie niet te vinden; openheid van zaken wil Bosman niet geven. De Inspectie Gezondheid en Jeugd is nu op zoek naar de verdwenen miljoenen.

Podcast | De grootste Jeugdzorg database van Nederland

Podcast
1
Frederique de Jong, Judith Spanjers & Tom Claessens

Frederique de Jong, Judith Spanjers & Tom Claessens

Team Jeugdzorg heeft anderhalf jaar onderzoek gedaan naar de geldstromen binnen jeugdzorg. Niet zozeer om bedrijven of gemeentes aan de schandpaal te nagelen, maar om te weten waar het meeste geld naartoe gaat. Judith Spanjers en Tom Claessens vertellen over hun dataverzameling en verbazen zich erover dat FTM nu meer zicht heeft op de uitgaven dan de overheid.

De data achter de geldstromen in de jeugdzorg: aanpak en verantwoording

9
Tom Claessens, Margot Smolenaars & Judith Spanjers

Tom Claessens, Margot Smolenaars & Judith Spanjers

In anderhalf jaar tijd verzamelde Follow the Money de grootste dataschatkist over jeugdzorg in Nederland. Om gegevens van zoveel gemeenten en zorgaanbieders vergelijkbaar te krijgen, moesten we door wat hoepels springen. Vandaag laten we zien hoe we dat deden.

Bestuurders jeugdzorg aan het woord: ‘Gemeenten hebben tekorten over zichzelf afgeroepen'

18
Judith Spanjers & Margot Smolenaars

Judith Spanjers & Margot Smolenaars

In amper zes jaar tijd groeiden de uitgaven aan jeugdzorg van 3,7 miljard tot 5,76 miljard. Het leeuwendeel daarvan gaat naar zestig jeugdzorgaanbieders. Follow the Money analyseerde hun jaarrekeningen. We rangschikten omzetten, winsten, eigen vermogen, reserves en dividend. We stuitten op een opmerkelijk feit: de ene organisatie komt maar net boven de nullijn met de tarieven die de gemeenten vaststellen. De ander vindt de tarieven ‘onrealistisch hoog’. Hoe zit dat?

Geldstromen in jeugdzorg voor het eerst inzichtelijk na groot data-onderzoek door Follow the Money

33
Judith Spanjers, Margot Smolenaars & Tom Claessens

Judith Spanjers, Margot Smolenaars & Tom Claessens

Terwijl gemeenten succesvol lobbyden voor extra miljarden om de gaten in hun jeugdzorgbudget te dichten, zocht Follow the Money uit – waar mogelijk tot op bedrijfs- en gemeenteniveau – naar welke zorgaanbieders het geld is gegaan, en wat ze daaraan overhielden. Hoeveel ging er naar de grootste aanbieders, hoeveel winst werd er gemaakt, en – belangrijker – hoeveel daarvan ging niet naar de zorg voor de meest kwetsbare kinderen?

Podcast | Leuren met een pleegkind

Podcast
13
Frederique de Jong & Rosanne Kropman

Frederique de Jong & Rosanne Kropman

Het is moeilijk voor te stellen, maar toch is het echt gebeurd: er stond opeens een pleegkind op de stoep bij een juf. Het jongetje kon nergens naartoe. De juf voelde zich gedwongen hem in huis te nemen, maar was niet eens gescreend. Rosanne Kropman probeerde verhaal te halen bij de pleegzorgorganisatie Levvel, maar kwam in een surrealistisch gesprek terecht.

Ineens staat er een pleegkind op de stoep

24
Rosanne Kropman

Rosanne Kropman

Een Amsterdamse onderwijzeres krijgt als een donderslag bij heldere hemel een pleegkind bij haar thuis gedropt. Kan niet, zegt de vrouw. We hebben geen alternatief, zeggen de instanties die het 9-jarige jongetje bij haar hebben afgezet. Ze zal uiteindelijk drie maanden voor hem zorgen. Wat gaat hier mis? ‘Het systeem draait om geld en aanbod, niet om het belang van het kind.’

Vertrouwelijk: het ondoorzichtige keuringssysteem van de jeugdbescherming

10
Margot Smolenaars & Judith Spanjers

Margot Smolenaars & Judith Spanjers

Via jaarlijkse keuringen van het managementsysteem garandeert het Keurmerkinstituut dat de jeugdbescherming in staat is goed werk af te leveren. Hoe en waarom een instelling het predikaat ‘gecertificeerd’ krijgt (of verliest), is echter in nevelen gehuld: rapporten zijn niet openbaar, en zelfs de gemeenten en de cliëntenraad krijgen er niet zomaar toegang toe. De Limburger en Follow the Money ontdekten dat eenzelfde probleem binnen dit ‘objectieve’ systeem bij verschillende organisaties tot andere uitkomsten leidt.

Rammelende rapporten Jeugdbescherming beschadigen ouders en kinderen

31
Margot Smolenaars

Margot Smolenaars

De jeugdbescherming moet ‘alle van belang zijnde feiten volledig en naar waarheid aanvoeren’, staat in de Jeugdwet. Maar met dit feitenonderzoek gaat het structureel mis. Aan rectificeren doet de jeugdbescherming niet, zelfs niet na uitspraken van klachtencommissies, tuchtrechters en ombudsman. Verantwoordelijk minister Sander Dekker (Rechtsbescherming) weet dit al jaren, blijkt uit onderzoek van Pointer en Follow the Money.

Vast in de flipperkast tussen jeugdhulp en gemeente

24
Daan Appels & Rosanne Kropman

Daan Appels & Rosanne Kropman

Gemeenten moeten jeugdhulp betalen, maar hebben inhoudelijk niets te zeggen over de behandeling. Toch bemoeien gemeenten zich daarmee, vaak om kosten te besparen, blijkt uit verschillende uitspraken van rechters. Met name kinderen die specialistische en dus dure jeugdzorg nodig hebben, vinden gemeenteambtenaren op hun pad.

Podcast | Het veelkoppige monster Jeugdzorg

Podcast
7
Frederique de Jong, Judith Spanjers & Margot Smolenaars

Frederique de Jong, Judith Spanjers & Margot Smolenaars

Grondig onderzoek naar cijfers van de hele sector, dus ook jeugdbescherming leert dat geldgebrek lang niet het grootste probleem is waardoor kinderen in de knel komen. Personeel loopt weg uit de jeugdzorg. Als je Margot Smolenaars en Judith Spanjers hoort, kan je je daar wel iets bij voorstellen.

Jeugdbescherming Brabant is vastgelopen: ‘We kunnen zo echt niet verder’

39
Margot Smolenaars

Margot Smolenaars

Vanaf vandaag neemt Jeugdbescherming Brabant geen enkel kind meer aan, ook niet als de rechter het ze opdraagt. De maat is vol, het personeel is overbelast en er is geen andere gecertificeerde instelling die het werk kan overnemen. ‘Angstaanjagend,’ vindt kinderrechter Susanne Tempel de situatie. ‘We moeten waken voor een domino-effect.’

Ook in Brabant geen jeugdbeschermers meer beschikbaar

31
Margot Smolenaars

Margot Smolenaars

Vanaf aanstaande maandag hanteert Jeugdbescherming Brabant (JBB) drie maanden lang een cliëntenstop. Er zijn niet genoeg jeugdbeschermers om de kinderen te helpen die door de rechter onder toezicht of voogdij zijn gesteld.

Van marktbestormer tot beerput: zo ging jeugdbeschermer Briedis ten onder

21
Judith Spanjers

Judith Spanjers

Sinds gemeenten verantwoordelijk zijn voor jeugdzorg staat ook de ‘markt’ voor jeugdbescherming open. Alleen Briedis lukte het zich tussen de gevestigde orde te wringen. Met grote idealen bestormde deze coöperatie van zelfstandig werkende jeugdbeschermers in 2018 de markt. Amper twee jaar na dato is Briedis haar certificaat kwijt en vraagt de bestuurder gedesillusioneerd faillissement aan. Gezinnen en medewerkers blijven in verwarring achter.

Justitie blijft zaken doen met Arnhemse zorgaanbieder, ondanks eerdere fraude

16
Judith Spanjers

Judith Spanjers

Het ministerie van Justitie en Veiligheid blijft zaken doen met Stichting Onderdak terwijl zorgkantoor VGZ in juli 2020 constateerde dat het Arnhemse zorgbedrijf heeft gefraudeerd met persoonsgebonden budgetten.

Jeugdbeschermers: ‘De mentale druk kan niemand van je overnemen’

22
Judith Spanjers & Margot Smolenaars

Judith Spanjers & Margot Smolenaars

Terwijl bestuurders en branchevertegenwoordigers zich het hoofd breken over tarieven, vacatures en volume maken, voeren jeugdbeschermers het werk uit. Dat valt hen steeds zwaarder. Wachtlijsten, overbelasting, geldgebrek en gedoe met gemeenten over vervolghulp zijn dagelijkse kost. Tegen Follow the Money doen negen jeugdbeschermers uit het hele land een boekje open over hun werkomstandigheden. ‘Ik zie het vuur doven.’

‘We willen niet meer met de kinderen leuren’

13
Judith Spanjers & Margot Smolenaars

Judith Spanjers & Margot Smolenaars

‘Het water staat ons aan de lippen.’ Arina Kruithof, bestuurslid van Jeugdzorg Nederland, windt er geen doekjes om. De jeugdbescherming kán niet meer. De hoge werkdruk en de overmaat aan zware zaken doen veel jeugdbeschermers de das om. Vorig jaar zegde 19 procent van hen hun baan op en zat 6,9 procent ziek thuis. Hierdoor is de jeugdbescherming niet meer in staat haar wettelijke taken goed uit te voeren.

De jeugdbescherming bezwijkt onder de hoge werkdruk

100
Judith Spanjers, Margot Smolenaars & Tom Claessens

Judith Spanjers, Margot Smolenaars & Tom Claessens

Door een ongekende uittocht van medewerkers zit de jeugdbescherming volledig klem. Tussen 2015 en 2019 verlieten meer dan vijfduizend medewerkers de veertien jeugdbeschermingsorganisaties. In 2019 keerde bijna een vijfde van het personeel de jeugdbescherming de rug toe, en zat 6,9 procent ziek thuis. Honderden kinderen blijven zo verstoken van hulp. ‘Het systeem staat op klappen.’

Budgettair drama jeugdzorg beloond met 1,9 miljard euro

Analyse
54
Margot Smolenaars & Rosanne Kropman

Margot Smolenaars & Rosanne Kropman

De arbitragecommissie die het jeugdzorgconflict tussen Rijk en gemeenten moet beslechten, concludeert dat de gemeenten de komende drie jaar ruim vijf miljard extra moeten krijgen. Daarmee is een van de hoofddoelen van de decentralisatie – minder geld voor betere zorg – gevoeglijk afgeserveerd. Waar de jeugdzorg in 2015 met 3,75 miljard werd overgeheveld naar de gemeenten, is dat budget inmiddels opgezwollen tot 6,1 miljard in 2022. En dat allemaal op basis van onderzoek dat op geen enkele manier blootlegt wat het aandeel is van de gemeenten in deze budgettaire explosie.

Veroordeeld stalker, neptherapeut, fraudeur – en toch is Koos Föllings jeugdzorgdirecteur

38
Eelke van Ark

Eelke van Ark

Eigenaar Koos Föllings van GGZ-instelling Compass doet zich valselijk voor als psychotherapeut, is veroordeeld voor stalking en bedreiging met ernstige mishandeling. Hij behandelt desondanks al tien jaar kwetsbare cliënten, waaronder veel minderjarigen. Beschuldigingen van gerommel met declaraties vormden de start van een onderzoek van FTM en Pointer. Dat leidde tot een wekenlange speurtocht langs instanties en betrokkenen met bizarre wendingen. ‘Onbegrijpelijk dat deze man door de mazen glipte.’

In 5 minuten bijgespijkerd over het dossier Jeugdzorg? Lees onze gids

0
Redactie

Redactie

De jeugdzorg kampt met lange wachtlijsten, opnamestops, gierende financiële tekorten en gehaaide ondernemers. Wat is er hier aan de hand? Sinds januari 2020 zoekt een team van journalisten een antwoord op die vraag. In deze gids laten we je zien wat we tot nu toe zijn tegengekomen.

De jeugdzorgadviseur van 1,5 miljard is het adviseren moe

10
Lucien Hordijk & Daan Appels

Lucien Hordijk & Daan Appels

Tim Robbe adviseerde honderden gemeenten over de inkoop en predikte jarenlang het evangelie van keuzevrijheid. Inmiddels zijn er duizenden zorgbedrijven bijgekomen en geeft bijna elke gemeente meer geld uit aan jeugdzorg dan er binnenkomt. Dat was niet wat consultant Robbe voor ogen had. ‘Ik vraag me steeds vaker af of ik niet ook maar een van de vele poppetjes ben die uit deze ruif eet, maar geen noemenswaardig verschil maakt.’

Afgewezen zorgaanbieders glippen weer binnen via de achterdeur

11
Judith Spanjers & Berendien Tetelepta

Judith Spanjers & Berendien Tetelepta

Instellingen waar de zorg onder de maat is gebleken, of fraude is vastgesteld, worden door het ministerie van Justitie gewoon ingeschakeld voor forensische zorg, zoals de resocialisatie van tbs’ers. Door het versnipperde zorgsysteem – dat onder vijf verschillende wetten valt – ontbreekt het aan een eenduidige aanpak van aanbieders die in de fout zijn gegaan. Zorgbedrijven ‘shoppen’ van de ene naar de andere wet en zijn nauwelijks te stoppen, zo blijkt uit onderzoek van Follow the Money en de Gelderlander.

Hoofdinspecteur Jeugd Korrie Louwes: ‘We zien dat financiële overwegingen soms leidend zijn, niet de kwaliteit’

Interview
11
Judith Spanjers & Rosanne Kropman

Judith Spanjers & Rosanne Kropman

In vijf jaar tijd verveelvoudigde het aantal jeugdzorgaanbieders tot 6000 nu. De hoeveelheid inspecteurs bij de Inspectie bleef gelijk. Kan de Inspectie haar controlerende taak nog uitvoeren? Hoofdinspecteur Korrie Louwes vindt van wel. ‘Maar ik zeg het met enige aarzeling.’

Inkoopformule ‘open house’ is doping voor jeugdzorgaanbieders

24
Margot Smolenaars, Daan Appels & Judith Spanjers

Margot Smolenaars, Daan Appels & Judith Spanjers

Gemeenten hebben massaal dezelfde methode omarmd om jeugdzorg in te kopen. Dit model – open house – zorgde voor een stortvloed van nieuwe zorgaanbieders, allemaal op zoek naar omzet. Maar het blijkt ondoenlijk om al die aanbieders te managen, laat staan ze te controleren. Dat was een bijzonder dure les: inmiddels zijn veel gemeenten hun grip op het jeugdzorgbudget kwijt. Vier op de vijf gemeenten verwachten in 2021 een begrotingstekort.

Podcast | Paarden in de Jeugdzorg: remedie of weggegooid geld?

Podcast
6
Frederique de Jong, Judith Spanjers & Rosanne Kropman

Frederique de Jong, Judith Spanjers & Rosanne Kropman

Rosanne Kropman vernam dat de gemeente Hoogeveen geen geld meer had en vroeg zich af waar het budget aan opgegaan was. Zij turfde behoorlijk wat zorgboerderijen die coaching met paarden bieden. Judith Spanjers dook cijfers op uit het zuiden van het land en en samen onderzochten ze het fenomeen. Aan Frederique vertellen ze hoe ze dat deden en welke indrukwekkende bedragen er in deze branche omgaan.

Het paard is de nieuwe melkkoe van de jeugdzorg

9
Rosanne Kropman & Judith Spanjers

Rosanne Kropman & Judith Spanjers

Boerderijzorg en in het bijzonder paardencoaching zijn booming. Niet alleen stijgt het aantal bedrijven dat deze vorm van (jeugd)zorg biedt, ook de omzetten vliegen omhoog, waarbij de winsten tot in de tonnen kunnen oplopen. Dat blijkt uit onderzoek van Follow the Money in samenwerking met Pointer. De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd maakt zich al jaren zorgen over de kwaliteit die zorgboerderijen leveren.