Dossier

Van wie is ons geld?

Waarom is de creatie van geld in handen van – particuliere – banken? En moet dat altijd gepaard gaan met schuld? Ofwel: kunnen we ons monetaire systeem op een eerlijkere manier organiseren?

Het zijn vragen waar menig econoom zijn tanden op stuk gebeten heeft. Toneelgroep De Verleiders zette een brede discussie in gang door op te roepen tot een burgerinitiatief. Met 120.000 handtekeningen moest de politiek wel reageren en nadenken over de aard en wezen van ons geld en de manier waarop het wordt gecreëerd. Dat leidde tot een opdracht voor Wetenschappelijk Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) om onderzoek naar geldschepping te doen.

Op Follow The Money begon in 2015 het debat toen voormalig bankenlobbyist en auteur Robin Fransman reageerde met een open brief aan het toneelgezelschap, die werd beantwoord door Martijn Jeroen van der Linden, bestuurder van de Stichting Ons Geld. Daarnaast gaven tientallen lezers in het discussieforum hun visie op wat misschien wel dé vraag van het moment is: van wie is ons geld eigenlijk?

Lees meer

Volg dit dossier en blijf op de hoogte via e-mail

Artikelen
69
2020

© AFP / Timothy A. Clary

Waarom begrotingstekorten geen probleem zijn, maar een oplossing

Analyse
175
Thomas Bollen

Thomas Bollen

Corona brengt overal ter wereld de overheidsfinanciën uit balans. Maar hoe erg is dat? Hoogleraar Stephanie Kelton schrijft in haar nieuwe boek ‘The Deficit Myth’ dat onze angst voor een hoge staatsschuld overtrokken is. Ze ziet begrotingstekorten juist als de sleutel om dreigende sociale en ecologische crises af te wenden.

Minister Wopke Hoekstra weet het ook niet
© ANP / Bart Maat

Minister Hoekstra wil publieke betaalbank tegenhouden (maar weet zelf niet waarom)

Analyse
224
Thomas Bollen

Thomas Bollen

In dezelfde week dat Europese banken 1308 miljard euro noodkrediet ophalen, bagatelliseert Wopke Hoekstra de problemen in de bancaire sector. De minister van Financiën negeert drie jaar onderzoek van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid en ontraadt de oprichting van een publieke betaalbank.

Fragment van ‘De belastingontvangers’ (circa 1548).
© Marinus van Reymerswale

Hoe bankiers met Orwelliaanse taal hun macht over ons geld verhullen

Analyse
142
Thomas Bollen

Thomas Bollen

Met vaagtaal en eufemismen verbloemen bankiers dat er opnieuw honderden miljarden publiek geld in het zwarte gat van de financiële sector verdwijnen. Thomas Bollen analyseert de invloed van het financiële systeem op onze democratie.

DNB-president Klaas Knot worstelt met zijn tablet. DNB, het CPB en de AFM spraken elkaar begin juni 2020 over macro-economische risico's
© ANP / BART MAAT

Digitale munt van DNB is geen serieus wapen tegen de almacht van de banken

Opinie
87
Martijn Jeroen van der Linden

Martijn Jeroen van der Linden

Tien jaar na de kredietcrisis, en aan de rand van een volgende wereldwijde financiële crisis, staat de politiek voor een fundamentele keuze. Blijven we ons vastklampen aan roekeloze bankiers die de belastingbetaler voor de schade laten opdraaien als zij een misser maken? Of kiezen we voor een veilig alternatief? Martijn van der Linden pleit voor de introductie van een publieke, digitale bewaarplaats voor geld – los van de banken, en los van risico’s.

Een vrouw bemant een geldpers in het Bureau of Engraving and Printing, circa 1908. Bron: US Library of Congress.
© CC BY NC SA

Economen vragen om een radicaal crisismedicijn: de geldpers

Analyse
160
Thomas Bollen & Martijn Jeroen van der Linden

Thomas Bollen & Martijn Jeroen van der Linden

De voorspellingen zijn verontrustend: de Europese economie krijgt de zwaarste schok in de moderne geschiedenis te verduren. Diverse economen pleiten voor het aanzwengelen van de geldpers, maar op ‘monetaire financiering’ rust nog altijd een taboe – ook in de Nederlandse politiek.

Poster van Jacob Litt voor het toneelstuk ‘The War of Wealth' van Charles Turner Dazey (1895)

Dit is een bankrun, maar niemand die het ziet

Analyse
496
Thomas Bollen

Thomas Bollen

Er is een bankrun gaande, maar niet op de gewone banken. Rijen voor de pinautomaat zijn er dus niet. Terwijl onze aandacht bij het coronavirus ligt, trekt de financiële sector ongelimiteerd het publieke geld uit de digitale kas van onze centrale banken.

© Matthias Leuhof

Een positief verhaal over negatieve rente

Interview
281
Thomas Bollen

Thomas Bollen

Negatieve rente is een probleem: sparen rendeert niet meer, en dat zet onze pensioenvoorziening onder druk. Follow the Money-lid Bart Klein Ikink laat een tegengeluid horen: ‘Negatieve rente is dé oplossing voor onze grootste maatschappelijke uitdagingen.’

2019

Podcast | Roerige tijden in de markt van het grote geld

Podcast
41
Frederique de Jong & Thomas Bollen

Frederique de Jong & Thomas Bollen

© ANP / Koen van Weel

Woordspel van minister Hoekstra verhult hoe ver zijn omstreden ‘cryptowet’ gaat

30
Thomas Bollen

Thomas Bollen

Er komt een registratieplicht voor cryptobedrijven om witwassen tegen te gaan. Een maatschappelijk nuttige ontwikkeling, maar volgens cryptobedrijven en hun adviseurs gaat de wet veel te ver. ‘Dit draait innovatieve bedrijven de nek om.’ Ze uiten forse kritiek op de manier waarop minister Wopke Hoekstra de wet door de Kamer loodste: ‘Op het schoolplein zou je het liegen noemen, maar in grotemensentaal zeggen we dat hij een onjuiste voorstelling van zaken geeft.’

Koningin Maxima opent op 25 maart 2019 de negende editie van de Week van het Geld met als thema 'Ben jij een held met je geld?' Tijdens deze week is er op basisscholen aandacht voor financiële educatie.
© ANP Patrick van Katwijk

Haastige spoed met digitaal geld is soms goed

Opinie
92
Martijn Jeroen van der Linden

Martijn Jeroen van der Linden

Met de komst van Facebooks Libra gaan we een tijd tegemoet waarin nieuwe digitale munten concurreren om marktdominantie. Ze bevechten niet alleen elkaar, maar ook bestaande nationale munten. Dat kan leiden tot supranationale geldstelsels, waar nationale overheden weinig vat op hebben. Hoog tijd dat de overheid de teugels in handen neemt en een veilige rekening en digitale euro’s maakt.

Steve Keen in Londen, 2014
© Steve Keen

Steve Keen: ‘Het beleid van de ECB is een absolute nachtmerrie’

Interview
255
Thomas Bollen

Thomas Bollen

‘Het beleid van de ECB is gebaseerd op een verkeerd begrip van ons geldstelsel.’ Dat zegt de Australische econoom Steve Keen, die als een van de weinigen in zijn vakgebied de vorige kredietcrisis voorspelde. Hij noemt het huidige beleid ‘insane’: ‘Een groep mensen probeert het geldsysteem te controleren, terwijl ze niet begrijpen hoe het werkt.’

© ANP Lex van Lieshout

Criminalisering van contant geld drijft de consument in de datafuik van de banken

Analyse
382
Thomas Bollen

Thomas Bollen

De ministers Grapperhaus en Hoekstra willen het gebruik van contant geld inperken. Volgens hen is dat nodig om het witwassen van crimineel geld tegen te gaan. Maar hun onderbouwing is flinterdun, terwijl de maatregel wel de vrijheid van burgers beknot. Banken zijn de lachende derde: zij krijgen een schat aan data in hun schoot geworpen, die ze vervolgens voor eigen gewin kunnen uitbaten.

Zo moet Calibra, de digitale 'wallet' van Facebook, eruit komen te zien.
© Facebook

Kaapt het Facebook-kartel de macht over ons geld?

Analyse
141
Thomas Bollen

Thomas Bollen

Facebook bindt de concurrentie aan met banken en zet daarvoor zijn eigen munt op: de Libra. Marktmacht is alles in de wereld van het grote geld, dus werkt de social mediagigant samen met grote partners als Uber, Mastercard en Visa. Maken zij kans om het bankenkartel te breken?

(G)een veilige haven voor giraal geld

Opinie
90
Gastauteur

Gastauteur

Het burgerinitiatief Ons Geld zette geldschepping in 2015 op de politieke agenda. De Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) kwam hierop met het advies een veilige bewaarplaats te creëren voor giraal geld. Deze week blijkt dat de minister van Financiën dit advies naast zich neerlegt. Edgar Wortmann en Martijn Jeroen van der Linden van Stichting Ons Geld geven hun commentaar.

© ANP Lex van Lieshout

Financiële stabiliteit als smoes voor crimineel gedrag

Analyse
191
Thomas Bollen

Thomas Bollen

Fraude met bijstand pakken we aan, maar fraude door bankiers blijft op een boete na onbestraft. Banken misbruiken hun publieke functie voor eigen gewin en wuiven te pas en te onpas met het argument ‘financiële stabiliteit’. De Tweede Kamercommissie Financiën onderzoekt hoe dit anders kan. Thomas Bollen deelt tijdens een hoorzitting vandaag zijn analyse: experimenten met publiek digitaal geld en een depositobank zijn een no-brainer.

Veilige haven voor spaargeld ver weg door bangmakerij

452
Thomas Bollen

Thomas Bollen

Een depositobank en digitale vormen van contant geld staan bovenaan de lijst voorstellen om het geldstelsel te verbeteren. Centraalbankiers houden experimenten echter tegen, met het argument dat een veilige haven voor spaargeld de financiële stabiliteit in gevaar brengt. Is dat wel zo?

© Pixabay / kschneider2991

Hoe nu verder met het geldstelsel?

Column
436
Martijn Jeroen van der Linden

Martijn Jeroen van der Linden

Het recente rapport ‘Geld en Schuld’ van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid doet enkele fundamentele voorstellen om het geldstelsel te verbeteren. Politici zijn nu aan zet: willen ze deze voorstellen realiseren? Zo ja: dat zal niet eenvoudig zijn. De bankenlobby is sterk, en monetaire ongeletterdheid breekt veel mensen (en partijen) op. Zodoende worden er, bewust en onbewust, nogal wat misvattingen verspreid.

ECB-president Mario Draghi arriveert op de persconferentie in Frankfurt, geflankeerd door vicepresident Luis de Guindos en communicatiedirecteur Christine Graeff.
© EPA Armando Babani

Of Mario Draghi experimenten met een digitale euro overweegt? Nee, geef hem maar zijn big bazooka

297
Thomas Bollen

Thomas Bollen

Mario Draghi leidde het grootste monetaire experiment in de geschiedenis van de euro. Met zijn ‘whatever it takes’-beleid wist hij de eurozone bij elkaar te houden, maar pakte hij de onderliggende instabiliteit van het Europese bankwezen niet aan. Is Draghi in het jaar dat hij afzwaait bereid opnieuw te experimenteren, maar dan met nieuwe technologieën en ideeën voor fundamentele geldhervorming?

Podcast | Welk geldstelsel past bij de digitale toekomst?

Podcast
143
Frederique de Jong, Martijn Jeroen van der Linden & Thomas Bollen

Frederique de Jong, Martijn Jeroen van der Linden & Thomas Bollen

WRR-advies voor een stabieler geldstelsel: ‘Creëer een digitale variant van contant geld’

Analyse
393
Thomas Bollen

Thomas Bollen

De Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) presenteert zijn langverwachte onderzoeksrapport over geld en schuld. De Raad beveelt aan om de creatie van geld en schuld door commerciële banken te begrenzen met de introductie van een ‘digitale evenknie van contant geld’: ‘Het zal banken dwingen zich verantwoordelijker te financieren.’

2018

Mahir Alkaya.
© ANP / Alexander Schippers

‘Nederlandse overheid moet haar burgers een veilige spaar- en betaalrekening bieden’

651
Thomas Bollen

Thomas Bollen

Ondanks de unanieme steun van de Tweede Kamer is de oprichting van een private depositobank mislukt. Mahir Alkaya (SP) wil daarom dat de Nederlandse overheid burgers een 100 procent veilige rekening biedt. ‘Binnen het huidige stelsel wordt iedereen gedwongen om de investeringen van banken te financieren.’

© Boban Braspenning

De gekozen bankier

164
Boban Braspenning

Boban Braspenning

In het debat over geldcreatie staren we ons blind op vraagstukken van stabiliteit en efficiëntie. Daarmee verliezen we de morele dimensie die er aan het scheppen van geld verbonden is uit het oog.

Gaat Zwitserland het geldstelsel hervormen?

Opinie
116
Martijn Jeroen van der Linden

Martijn Jeroen van der Linden

Deze zondag, 10 juni, gaat Zwitserland als eerste land ter wereld stemmen over een fundamentele verandering van het geldstelsel. De uitkomst van het referendum zal hoe dan ook verstrekkende gevolgen hebben, schrijft Martijn Jeroen van der Linden.

© ANP/ROB ENGELAAR

Angst regeert in het debat over cryptocurrencies

176
Thomas Bollen

Thomas Bollen

Bij het rondetafelgesprek over cryptomunten in de Tweede Kamer deze week regeerde aanvankelijk een slechte raadgever. De angst voor criminaliteit en speculatie, maar vooral om macht te verliezen. Maar er is hoop: de potentie voor een stabieler financieel systeem deed bij sommige Kamerleden de ogen fonkelen.

Waarom cryptocurrencies ons geldstelsel radicaal zullen veranderen

137
Thomas Bollen

Thomas Bollen

Rekenen we straks onze boodschappen af met Bitcoin, of komt de overheid met een digitaal alternatief? FTM-journalist Thomas Bollen schuift vandaag aan bij een rondetafelgesprek over cryptocurrencies in de Tweede Kamer. Zijn inzet: de opkomst van cryptomunten zal ons geldstelsel radicaal veranderen.

2017

© CC0 (Publiek domein)

Waar blijft de digitale munt van de overheid?

Opinie
208
Martijn Jeroen van der Linden

Martijn Jeroen van der Linden

Volgens de ceo van Citigroup wordt het tijd dat overheden hun eigen digitale munten in gaan voeren. Het klinkt als toekomstmuziek, maar een land als Ecuador deed al ruim twee jaar geleden een poging. Wat is er sindsdien gebeurd? Martijn Jeroen van der Linden zet de zaken op een rijtje.

Bitcoin: bubbel of belofte? (Deel 2: bellen blazen)

49
Thomas Bollen

Thomas Bollen

We kunnen er niet meer omheen: bitcoin is een hype. Nu de koers over de 10.000-dollargrens is, buitelen de media over elkaar met berichtgeving over cryptocurrencies. Bitcoin is een bubbel, luidt de communis opinio van veel banken en economen. Die is echter op evenveel lucht gebaseerd als de (vermeende) bubbel zelf.

© De Haagse Hogeschool Fotograaf: Quintin van der Blonk

Is er voldoende marktwerking in bankenland?

51
Thomas Bollen

Thomas Bollen

De verschillen tussen Nederlandse betaalrekeningen zijn beperkt. Concurrentie zal de komende jaren vooral plaatsvinden binnen het fintech-domein, want op het gebied van risico is vrije competitie niet mogelijk. Heeft de consument eigenlijk wel wat te kiezen?

© Boomerang Create

Rente: gerechtvaardigde vergoeding of onnatuurlijk fenomeen?

125
Thomas Bollen

Thomas Bollen

De moraliteit van rente staat sinds mensenheugenis ter discussie. In de meeste rente-debatten vandaag de dag gaat het echter vooral over de cijfertjes. Is dat wel terecht? In de serie 'mythes en waarheden over geldschepping' stelt FTM de vraag: hoort het rekenen van rente nog wel thuis in ons moderne geldsysteem?

Hoe de politiek het digitale spaarvarken doodknuffelt

128
Thomas Bollen

Thomas Bollen

Het pilot project met de 'digitale cash’ van een depositobank mag nog steeds niet plaatsvinden. Politieke onwil en vertragingstactieken belemmeren het eerste experiment met ‘een digitaal alternatief voor contant geld’.