De ontrafeling van ons geldstelsel

In de hoge torens van de financiële sector vergaderen technocraten, bankiers en lobbyisten over de inrichting van ons geldstelsel. Politici kijken vanaf de zijlijn toe en als gewone burger zie je niets van het ontwerpproces: dat speelt zich af achter de spiegelende gevels. Maar dit is een publieke zaak, waar veel vanaf hangt. De ontwerpkeuzes die in de vergaderkamers worden gemaakt, hebben grote invloed op de manier waarop geld door de economie stroomt en op de verdeling van onze welvaart. Wie de macht over ons geld heeft, bepaalt de toekomst van onze samenleving.

Voorvertoning van video over ons project
Bekijk vanaf 15 oktober de video

Wat staat er op het spel?

Vergelijk je geld met water, dan is ons geldstelsel het irrigatiesysteem dat de economie bevloeit. Hoe beter de doorstroming, hoe welvarender de samenleving – want zoals water gewassen doet opbloeien, zo brengt geld de economie in beweging. Althans, dat is het idee.

In werkelijkheid staan grote delen van de samenleving droog, terwijl het geld bij een kleine groep mensen tegen de plinten klotst. Zoals de kanalen nu zijn aangelegd en de sluizen worden bediend, faciliteert ons geldstelsel ongebreidelde vermogensgroei voor de allerrijksten. Dat leidt tot steeds grotere ongelijkheid en maatschappelijke spanningen. Tegelijkertijd wordt het geldstelsel permanent gestut met publiek geld. Zonder miljarden aan overheidssteun was het systeem allang als een kaartenhuis ingestort. De houdbaarheid van het huidige stelsel lijkt zijn einde te naderen.

Technocraten bij centrale banken en grote financiële instellingen werken aan een nieuw ontwerp voor het geldstelsel van de toekomst. Dat biedt kansen voor een rechtvaardiger stelsel, maar er schuilt ook een gevaar in: democratische inspraak op het ontwerpproces wordt nauwelijks benut. De financiële elite krijgt zo vrij spel om hun grip op de inrichting van het geldstelsel te bestendigen – en daarmee ook op de politiek economische macht die ermee gepaard gaat. Het belang van de burgers dreigt het onderspit te delven.

Om onze democratie te wapenen tegen de macht van het grote geld is allereerst een beter begrip van ons geldstelsel vereist. Thomas Bollen en Martijn Jeroen van der Linden, de vaste auteurs van Follow the Money over geldzaken, werkten daarom de afgelopen anderhalf jaar samen met cartograaf Carlijn Kingma om dit complexe onderwerp toegankelijk te maken.

We brengen het geldstelsel in kaart aan de hand van de metafoor ‘geld als water’ en verkennen alternatieven voor een rechtvaardiger stelsel. We nemen je mee op ontdekkingsreis achter de façades van de financiële wereld, langs onzichtbare geldstromen en verborgen krachten en het strijdtoneel waar de toekomst van ons geld wordt beslecht.

Waarom is dit onderwerp nu zo belangrijk?

Momenteel denken centrale banken wereldwijd na over de toekomst van ons geldstelsel. De centrale bank van Europa, de ECB, voert tot juli 2023 experimenten uit met een digitale euro. Digitale technologie biedt mogelijkheden voor een rechtvaardiger stelsel, maar kan onze democratische verworvenheden ook bedreigen. Wat gebeurt er met contant geld? Kunnen we straks nog anoniem betalen? De keuzes die binnenkort worden gemaakt, hebben grote gevolgen voor de samenleving. Dit is het aangewezen moment om democratische invloed uit te oefenen op de inrichting van het geldstelsel van de toekomst.

Van wie is ons geld? is een van de langst lopende dossiers van Follow the Money. Met dit project zetten we een nieuwe stap. We breiden het dossier uit met visualisaties, artikelen en audiotours om de wereld van het geld tot leven te brengen en inzichtelijk te maken.

Wat kun je de komende tijd van ons verwachten?

Denk met ons mee!

Heb je goede ideeën over een beter geldstelsel? Schroom niet ons een e-mail te sturen: thomas.bollen@ftm.nl.

Over de auteurs en de samenwerking

  • Carlijn Kingma

    Carlijn Kingma

    Carlijn Kingma is architect en cartograaf. Ze maakt kaarten van complexe systemen in onze samenleving. Met haar kaarten over het geldstelsel sluit ze aan op een rijke historie in de cartografie: Jost Amman en Joseph Gandy brachten in 1585 en 1830 het geldstelsel van hun tijd al in kaart.

  • Martijn Jeroen van der Linden

    Martijn Jeroen van der Linden

    Martijn Jeroen van der Linden is lector New Finance aan de Haagse Hogeschool en verdedigt in september zijn proefschrift over ontwerpcriteria voor een beter geldstelsel. Hij is voorzitter van de stichting Ons Geld, die de discussie over het geldstelsel op de politieke agenda wist te krijgen.

  • Thomas Bollen

    Thomas Bollen

    Thomas Bollen is financieel econoom en volgt de ontwikkelingen in de financiële sector na de kredietcrisis van 2008 op de voet. Sinds 2016 schrijft hij als onderzoeksjournalist voor Follow the Money over financiële wanpraktijken, economische dogma's – en de strijd om ons geld.